General
Full Entry
More

PONS

Grammar
  • Formspons
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ntis
  • Part of Speechnounnoun
  • Gendermasculinefeminine
Meaning Outline
  • I. + lapideus ( constructio lignea vel lapidea, qua fluminis seu stagni ripae iunguntur transitusque datur.
    • 1. + navalis (ex navibus) rates et lintres inter se iunctae.
    • 2. i.q. qui tolli et demitti potest.
    • 3. emissarium aquae e piscina vel rivo effluentis, ponticuli formam habens
    • 4. + Regalis (Regius) Stradomia, Cracoviae suburbium
    • 5. log.+ asinorum diagramma quoddam, quo terminus, qui medius vocatur, facilius inveniri potest
  • II. vectigal vel portorium,quod sive pontem transgredientibus sive pontem sustinentibus imponebatur

Pełne hasło

PONS, -ntis m.
  • F.
  • G.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
[acc. sg. pontum:
DokListPł II p. 64 (a. 1516) : faciat ... pontum parvum.
gen. pl. pontorum:
KodWp VI p. 188 (a. 1429) : reformacionem dictorum pontorum et aggerum.
generis f.
PP V p. 55 (a. 1426) : circa antiquam pontem.]
I. most, mostek, kładka; constructio lignea vel lapidea, qua fluminis seu stagni ripae iunguntur transitusque datur. Glossae Pol.
KodPol III p. 132 (a. 1282) : ad finem p-is, qui dicitur «suti most» (ita saepe ).
KsgLub p. 144 (a. 1416) : penes p-em alias «mostek» ([ita saepius).
Indicatur materia lapideus (
KodKKr I p. 20, a. 1224 et saepius;lapidis:
ChrClar p. 455 ) , ligneus ( PommUrk I p. 176, a. 1226 et saepius).
N. in imagine
paenitentiae ( NIC. BŁ. Serm. I p. 155 ) , poenarum futurarum ( JAC. PAR. Tract. fol. D Via) .
Praec.
1. navalis (ex navibus) et abs. : most pontonowy (łyżwowy); rates et lintres inter se iunctae.
Simili sensu
portatilis :
Tom. V p. 115 (a. 1520) : tormenta bellica comparabat, globos faciebat, p-es portatiles construebat.
2. most zwodzony; i.q. qui tolli et demitti potest.
Additur
pendiculus (cf. supra 242,14), tornatilis ( MARTIN. OP. Serm. p. 484 nlb.) ; ; item portae ( DŁUG. Op. p. 626 ).
3. stawidlo w formie mostka; emissarium aquae e piscina vel rivo effluentis, ponticuli formam habens
PP V p. 67 (a. 1427) : Nicolaus aggerem et p-em, wlgariter dictum «vpust» tenetur reformare.
4. Regalis (Regius) Stradom, przedmieście Krakowa; Stradomia, Cracoviae suburbium
KodKrak p. 160 (a. 1419) : discordias ... inter ciues nostros Kazimirienses et suburbanos Stradomienses, alias P-is regalis.
CracArt I p. 63 (a. 1420) : Johannes ... vendidit ... domum in Regio P-e.
Ita saepius.
5. log. t.t. asinorum nazwa wykresu, ułatwiającego wynajdywanie tzw. terminu średniego; diagramma quoddam, quo terminus, qui medius vocatur, facilius inveniri potest
GŁOG. ExLog fol. 45a : he regule patent in figura sequenti, que communiter propter eius apparentem difficultatem p-s asinorum dicitur (ad rem cf.
ib. infra fol. 45b).
Constr. ad I:
a. sq. gen. (praec. nominis fluvii).
b. sq. ante:
KsgRachKr p. 305 (a. 1393) : super p-e trans Ruduam ante portam sancti Nicolai.
Ib. p. 139 (a. 1396) : pro p-e ante valuam s. Nicolai.
Ita saepius.
c. sq. apud:
RachBon I p. 77 : sustentacula p-is apud hortum reginalis maiestatis.
d. sq. circa:
KsgKaz p. 83 (a. 1377) : in p-e sutorum circa Heynricum cerdonem.
e. sq. cum:
ArHist IV p. 337 (a. 1382) : p-em ... cum propugnaculo facere.
f. sq. ex.
g. sq. extra:
DokKKr I p. 241 (a. 1398) : in pede p-is extra muros.
h. sq. in c. abl.
i. sq. intra:
KsgKaz p. 366 (a. 1397) : super p-em intra sutores.
k. sq. iuxta:
KodWp I p. 28 (a. 1175) : cum ... p-e iuxta Vidave.
Ita saepius.
l. sq. super c. abl.
m. sq. supra:
DŁUG. LibBen I p. 160 : a p-e supra fluvium Goscza.
Ita saepius.
n. sq. trans:
KsgRachKr p. 305 (a. 1393) : super p-e trans Ruduam.
o. sq. versus:
KsgRachKr p. 291 (a. 1390) : ad p-em versus Swerinciam.
II. tzw. mostowe, opłata za korzystanie z mostu lub na jego utrzymanie; vectigal vel portorium,quod sive pontem transgredientibus sive pontem sustinentibus imponebatur
KodWp VI p. 24 (a. 1271) : cum ... libertate ... a bove ... a curru feni et pabuli, a p-e, ab «opolie».
Ib. p. 220 (a. 1362) : a solutione p-ium, que «mosthowe» wlgariter nunccupatur.
Ita saepius. Cf. PONTALE I 1, PONTAGIUM PONTALIUM PONTARIA PONTENAGIUM PONTIONALE.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)