- F.
- G.
- Bl.
- Dc.
- B.
- L.
- O.
I.
adi.
A.
de rebus
1.
związany z
państwem lub społeczeństwem, polityczny, społeczny; ad rem
publicam civitatemve pertinens, civilis,
v.
gr.
communicatio (syn.
civitas :
KomPolit
p. 190, a.
1397-1416)
, habitus (
GŁOG. Don. fol. A
Va)
, iustitia (syn.
naturalis :
KADŁUB.(Pl) p. 139),
modus vivendi (opp.
contemplativus, voluptuosus :
ZABOR. Tract.
p. 31
)
, ordo (
*CodEp I
p. 206, a.
1427)
, principatus (
JAC. PAR. Opln
p. 229
et saepius;
opp.
domesticus :
KomPolit p. 199, a.
1433
et saepius), regimen (
GŁOG. Alex. II fol. A
VIa
, scientia (syn.
civilis :
KomPolit p. 187, a.
1397-1416)
, virtus (
KADŁUB.(Pl)
p. 139
et vulgo;
syn.
moralis :
NIC. BŁ. Serm. I
p. 358
)
,
vita (syn.
activa :
ZABOR. Tract. p. 32 ; ; socialis:HESSE Matth. IV p. 212 ).
N. in
imagine
α.
caput
(de
papa :
JAC. PAR. Var. II p. 371 : papa est caput p-um, civile et ministeriale).
β.
corpus
(de
ecclesia :
JAC. PAR. Var. II p. 428 : consideratur ecclesia, ut est corpus p-um.
2.
cywilizowany;
cultus
DŁUG. Hist. IV p. 132 : regem ... rogare coepit, ut ... Cassoviam non dedignetur, oppidum magis populare et p-um, accedere.
B.
de hominibus
1.
zdolny do zajmowania się sprawami państwa lub społeczeństwa; ad res publicas et civiles tractandas aptus
NIC. BŁ. Serm. I p. 52 : homo ... naturaliter est animal mansuetum p-um et ciuile.
KomPolit p. 193 (a. 1433) : omnis homo est animal p-um civile naturaliter.
Ib. infra homo est triplex quidam philosophicus ... theologicus ... p-us et dicitur animal racionale, p-um et civile.Ita saepius.
2.
obyty, kulturalny;
politus, urbanus
DŁUG. Op. p. 467 : noverant virum ... civilem, p-um et humanum.
II.
subst.
1.
politicus,,
-i
m.
zarządca, administrator; gubernator,
administrator
CIOŁ. Lib. II p. 136 : quis neget vos magnum iconomum, p-um maximum, negociatorem optimum.
DŁUG. LibBen I p. 273 : quam curiam ... unus ex praelatis ... qui melior p-us et iustitiarius esse creditur ... administrare consvevit.
2.
politica,,
- ae
f.
(sc. scientia) polityka, dziedzina filozofii praktycznej o nauce o
państwiei
społeczeństwie; philosophiae moralis
pars,quae ad scientiam de re publica
civibusque pertinet
KomPolit p. 188 (a. 1397-1416) : hec scientia practica dividitur in tres, scilicet ethicam id est moralem et economicam, id est dispensativam et pam, id est civilem.
Ib. infra p-a est que reciproce curam suscipiens, cunctorum saluti sue prudencie solercia iusticieque libra et fortitudinis stabilitate ac temperancie paciencia medetur.
STOB. Aret. fol. a IIIa : philosophia autem moralis subdiuiditur in eticam, p-am et economicam ... tractat ... p-a de institucione ciuitatis seu reipublice.
BYSTRZ. Log. fol. c Ia: p-a ... considerat de regimine pollicie vel ciuitatis et de modo viuendi ciuiliter et illa traditur ab Aristotele in Polliticis.Ita saepius.
N.
α.
etymologiam
m.
ae.
MatFil VI(XVII) p. 130 (saec. XV in.) : p-a dupliciter interpretatur uno modo a polis, quod est civitas et ica sciencia quasi sciencia de civitate ... secundo modo interpretatur a polis, quod est pluralitas ... quasi sciencia de regimine plurium principandum (cf. KomEkon p. 127, a. 1414).
β.
Polityka (jako tytuł dzieła Arystotelesa); inscriptio operis Aristotelis
MPH V p. 977 (a. 1470) : librum Glossam in Ethicam et P-am Aristotelis ... comparavit(cf. etiam infra 3 b).
3.
politica,,
-orum
n.
a.
sprawy dotyczące państwa lub społeczeństwa; ea, quae ad res publicas gerendas pertinent
ZABOR. Tract. p. 24 : qui ... intendunt utilitati propriae, vitiosi sunt et rectorum p-orum transgressores.
KrMU p. 112, 27 (saec. XV in.) : optusi ... sunt ... mediocres ... circa p-a ... vel civilia.
b.
Polityka (jako tytuł dzieła Arystotelesa);
inscriptio operis Aristotelis
LibProm p. XIII (a. 1404) : Ethicorum per tria quartalia anni, P-orum per quinque menses audiantur.
GŁOG. Alex. II fol. b IIIb : primo P-orum dicitur.Ita saepius. Cf. etiam β).
c.
(singulare) sprzęty?
supellex?
Visit. p. 722 (a. 1556) : castrum ... continet in se ... cameras ... ac alia reservacula cum ferro ... fenestris vitreis, caminis ac omnibus p-is necessariis iuxta exigentiam alicuius tabernaculi sufficienter ornata.
Ib. p. 723 : culina ... pistrine ... camera ... quaelibet ... iuxta exigentiam sui sufficienter est p-is necessariis ornata et provisa.