General
Full Entry
More

PARIES

Grammar
  • Formsparies
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -etis s. -ethis
  • Part of Speechnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I. aedificii latus, murus.
  • II.
    • 1. concr. saeptum, murus, praec. ad aream secludendam sub divo structus.
      • α. pars saepti, quae duabus fulturis continetur
      • β. debitum quoddam pro muro vicinali solutum
    • 2. med.abstr. terminus, finis, limes
      • α.
      • β. gen.
      • γ. gen.
      • δ.
      • ε.
      • α. + parietem habere vicinum esse
      • β. + ad unum parietem nullo spatio interiecto, iuxta

Pełne hasło

PARIES, -etis s. -ethis m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • K.
[generis f.
PomnLw I p. 3 (a. 1382) : una paries argilea ... est edificata.
Ib. paulo infra eadem paries deficerit.
Ib. p. 90 (a. 1388) : vnam parietem, que stat.
KsgPozn p. 148 (a. 1425) : predicta pariete ... uti debent.
Ita saepissime. Cf. Pol. ściana f. et
  • Th.
X I, 387, 37-38. abl. pl. parietis:
KsgLub p. 66 (a. 1452) : sippare granicies ab angularibus et a parietis (nisi leg. -ibus)
.]
I. ściana budynku, mur; aedificii latus, murus. Glossa Pol.
AKap p. 238 (a. 1577) : ex p-bus seu «scziannek».
Locut.
paries dealbatus de homine falso (e Vlg. Act. 23,3) NIC. BŁ. Serm. II p. 348 et saepius).
Constr. abs. vel sq. gen. Praec.
a. pl. dom, budynek; domus, tectum (saec. XV ex. -XVI).
b. med. ścianka; latus
THOM. Med. p. 171 : usque ad p-em superiorem stomachi, id est ad partem scilicet stomachi, que carni super regionem stomachi correspondet.
c. szczyt, górna część jakiejś budowli, wierzchołek; aedis cuiusdam pars summa
AKapSąd III p. 55 (a. 1486) : p-em vulgariter «scyth» supra hostium maius ... murare et decorare.
d. oszalowanie; antepagmentum ligneum, tabulae domum circumdantes
ŹrWaw I p. 85 (a. 1487) : domum antemurali alias p-e ex roboribus construendo ... cingere, circumducere.
Cf. PARIETARIA II.
e. salis et abs. tzw. ściana w kopalni soli, tj. miejsce, gdzie wybiera się sól; locus in salis fodina, quo sal foditur
StPPP I p. 224 (a. 1368) : illud sal, quod per fornacem in omnibus quatuor angulis acquisitum fuerit debet conservari cum optimis p-bus salis.
Ib. infra zupparius ... debet eis fornaces cum p-bus elargiri.
DokMp VI p. 112 (a. 1393) : quicumque de sectoribus et laboratoribus zuppae ... aliquos labores, fornaces dictas «pecze» et p-es wlgariter «sczani» nuncupatos ... propriis laboribus acquisierint etc.
PP II p. 86 (a. 1450) : laboratores salis ... suppe Bochnensis ... fornaces ... et p-es wlgariter «scziani» ... ex successione legittima habuerint.
ŻupKr p. 573 : stolniczi seu magistri est perquirere modum rectum incidendi sal augendo cameram per dilatacionem p-um.
II.
1. concr. mur, ogrodzenie, płot, zwł. graniczny, rozdzielający posiadłości; saeptum, murus, praec. ad aream secludendam sub divo structus. Glossa Pol.
RachWaw p. 423 (a. 1565) : in hortulis sub arce p-em alias «parkan» denuo construenti.
Per abundantiam dicitur muri ( APozn II p. 63, a. 1477 ; DŁUG. Hist. III p. 289 = V p. 312 ed.nov.).
Distinguitur
collateralis ( KsgRWar p. 389, a. 1519) , geminus ( HUSSOW. p. 38, v. 781 ) , posticalis ( KsgRWar p. 370, a. 1518) , quadruplex ( Tom. III p. 2, a. 1514) , transversalis ( CracArt IIΙ p. 68, a. 1551). Occ.
α. przęsło; pars saepti, quae duabus fulturis continetur
StPPP XII p. 527 (a. 1523) : antemurale novum alias «parkan» ... tendit usque post balneum, habens in sua longitudine triginta octo p-es alias «prząszla» desuper scillindris novis tecta.
β. rodzaj opłaty za używanie wspólnej ściany, muru; debitum quoddam pro muro vicinali solutum
PP III p. 62 (a. 1438) : mediam quartam sexagenam et p-em ab Harmen sola promisit expedire.
Ib. p. 116 (a. 1444) : recognouit... quod eadem domus sit libera ab omnibus debitis et p-e.
Ib. p. 223 (a. 1452) : quando p-em taxabunt.
2. abstr. granica, linia graniczna rozdzielająca dwie posiadłości; terminus, finis, limes
KodMp II p. 286 (a. 1280) : facta est dislimitacio ... incipiendo a Glinik, p-e ville Ianikowicze.
SamlUB p. 194 (a. 1331) : ad pomum ... circumfossam, stantem in p-e campi villanorum.
DokKujMaz p. 312 (a. 1345) : ad p-em sive lineam ville Rypinensis.
Ita saepissime usque ad saec. XVI med.
Syn.
granicies ( PP V p. 75, a. 1427 ; JusPol p. 383, a. 1541). Glossae Pol.
KodMp IV p. 188 (a. 1421) : a p-e wlgariter «od szczany» (cf. AGZ ΧΙΠ p. 285, a. 1449; KsgLub p. 62, a. 1452 et saepius ).
Definitur addito
α. nomine villae
DokMp II p. 116 (a. 1429) : granicies ... transierunt a Boguslawycze p-e.
KsgLub p. 66 (a. 1452) : a p-is Piscouicze et Tamawka.
β. gen. loci., v. gr. granicierum ( AGZ XIX p. 432, a. 1495 et saepius), hereditatis ( KsgCzer p. 165, a. 1416 et saepius), villae ( et saepe ).
γ. gen. personae
MatLub p. 7 (a. 1405) : usque ad p-em nobilium Pauli et Nicolai.
DokMp VIII p. 274 (a. 1443) : propter p-em regis.
Ita saepius,
δ. adi. ,v. gr. granicialis ( KodWp V p. 116, a. 1408 et saepius), metalis ( AGZ XIX p. 629, a. 1554) , triangularis alias «narożnica» ( ib. ).
ε. adi. Pol. Stróżska ( KsgLub p. 60 et 62, a. 1452).
Locut.
α. parietem habere sąsiadować; vicinum esse
ArHist VI p. 28 (a. 1464) : bona ecclesie ... bonis capituli ... contigua seu p-em habencia.
β. ad unum parietem o ścianę, bezpośrednio; nullo spatio interiecto, iuxta
AAlex p. 249 (a. 1503) : regnis, quae ad unum p-em convicinant paganis.
Constr.
a. sq. gen. supra 15 et 16 et saepius. b. sq. ab :
AGZ XIX p. 629 (a. 1554) : p-em ... a bonis Gwoznicza.
c. sq. cum:
DokMp VIII p. 274 (a. 1443) : habuit p-em cum Hrincone.
KodPol II p. 578 (a. 1488) : a quo scopulo ... incipiet p-es nostra ... cum capitulo Cracoviensi.
Ib. p. 579 (a. 1488) : p-em habere ... cum bonis Kurowycze.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)