General
Full Entry
More

NUTUS

Grammar
  • Formsnutus
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -us
  • Part of Speechnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I.
    • A. propr.
      • 1. numen. Occ. znak woli bożej, cud; signum divinae voluntatis, miraculum
      • 2.
        • a. abstr.+ dierum decursus
        • b. concr.+ litterarum litterarum scriptarum inclinatio
    • B. transl. mandatum, iussum, voluntas, concessio.
      • α.
      • β.
  • II. + nutandi) nutatio, titubatio

Pełne hasło

NUTUS, -us m.
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • NGl.
  • A.
[dat. sg. nutui et nutu, saec. XV.]
I.
A. propr.
1. (animantium) skinienie (zwł. głową), kiwnięcie; numen. Occ. znak woli bożej, cud; signum divinae voluntatis, miraculum
MPH IV p. 485 (a. 1456) : ecce statim miraculose ... latrones ... quasi ceci ipsam ... non videntes ab ea terga verterunt et ... divino n-u attoniti evaserunt.
N. de signis, quae muti (-a) dant
HistTart p. 73 : canes ... intelligentes omnia verba mulierum et mulieres n-us canum.
VKyng p. 719 : post completorium ... tenebat silencium et non loquebatur nisi n-bus et signis.
DŁUG. Op. p. 307 : mulier muta ... mugitu suo et eiulatu, signis et n-bus, quibus poterat, fratrem suum dormientem excitavit.
AKapSąd III p. 306 (a. 1516) : surdus mutus familiaris ... per signa et n-us in suum procuratorem constituit in causa ... Mathiam.
2. rerum
a. abstr. dierum przemijanie, upływ; decursus
KodWp I p. 279 (a. 1253) : quoniam n-us dierum cum cursu temporis subito pertransit etc.
Ib. II p. 255 (a. 1307) : que fiunt in tempore, n-um temporis consequuntur.
b. concr. litterarum nachylenie liter w piśmie; litterarum scriptarum inclinatio
RHist LXIX p. 101 (a. 1527) : quamvis tractus litterarum eiusdem quittae ad effigiem proximae quittae ipsius ... vicenotarii ducebatur, tamen nulla comparatio erat in ea quantum ad manum ipsius Jacobi: idem sonus (? ), idem n-us litterarum, sed proportio disconvenit.
B. transl. polecenie, rozkaz, wola, pozwolenie; mandatum, iussum, voluntas, concessio.
Locut.
nutum habere mieć ochotę; i. q. velle
StPPP XI p. 692 (a. 1470) : si autem nobis vel ... successoribus ... ad restaurandum bona monasterii n-um habere contingerit, tunc ... Martinus nobis ... cedere debet ... edificia.
Occ. zgoda; consensus
SSrSil IX p. 200 (a. 1466) : legatus rem omnium n-u desperatam et pene impossibilem aggressus, divino auxilio ad optatam intentionem perduxit.
N. locut.
nutu divino (Dei) z woli bożej, z bożego zrządzenia; Deo volente. Occurrit praec. in formulis
α. Dei (divino) nutu abbas ( KodPol II p. 96, a. 1279) , episcopus ( KodMp I p. 47, a. 1255) , patronus ( KodWp II p. 42, a. 1290).
β. nutu divino cooperante ( CodEp II p. 473, a. 1393) , iubente ( AGZ XV p. 494, a. 1478) , permittente ( KodUJ III p. 28, a. 1473) ; item dispositionis divinae nutu ( KodMaz(K) p. 567, a. 1247).
Iuncturae adv.
ad alicuius nutum na skinienie, stosownie, wedle, zgodnie z czyjąś wolą; secundum alicuius arbitrium, ad merum voluntatis signum.
Simili sensu
iuxta (super) nutum alicuius, pro alicuius nutu :
DokMp IV p. 153 (a. 1369) : molendina ... pro n-u suo construere poterit.
Ib. I p. 269 (a. 1396) : advocaciam posse vendere ... iuxta eius n-um.
TPaw IV p. 46 (a. 1397) : ego non desideravi Jasconem equitare super n-um meum.
Ita saepius usque ad saec. XV in.
Inde constr.
ad nutum amovibilis (supra I 488,7) et removibilis ( AKapSąd I p. 348, a. 1434) .
II. (singulare, a voce nutandi) chwiejność, wahanie, niepewność; nutatio, titubatio
DŁUG. Op. p. 24 : nutabant Polonici pontifices, nutabant regii confessores, nutabant et amici et corporis regii custodes, sed et ipse quoque ... Gneznensis metropolitanus iisdem n-bus, iisdem nodis tenebatur.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)