- F.
- Bl.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
KodMp II p. 221 (a. 1311) : mihi non exsistat multum necesse ... appellationis vti remedio.]
I.
adi.
indecl. in
locut.
1.
impers.
necesse (necessum) est (exsistit)
jest rzeczą konieczną, trzeba;
oportet.
Occ.
necesse fieri
być koniecznym, potrzebnym;
i. q. necessarium
DŁUG. Reg. II p. 296 (a. 1464) : Iohannes ... pro eisdemfratribus, dum n-e fieret, processus ... constituit procuratores.
AGZ XIX p. 127 (a. 1500) : iudicium addidit de iure ministerialem ... Stanislao ... ad quid ei fiat n-e alias «nacz gyemv badzye potrzeb».
Constr.
a.
abs.
b.
sq.
gen.
KodPol III p. 269 (a. 1361) : damus eidem Hankoni ... fabrum, currificem aliorumque mechanicorum, quorum n-e fuerit.
c.
sq.
dat.
d.
sq.
abl.
Tom. I p. 169 (a. 1511) : non videtur nobis n-e aliquo conventu cum ... duce Pomeranie hoc tempore.
e.
sq.
ad,
cf.
f.
sq.
adv.
quantum (
KodMp III
p. 117, a.
1358
et saepius).
g.
sq.
(acc.
c.
)
inf.
h.
sq.
enunt.
subi.
c.
ut. Occ.
sq.
acc.
c.
inf.
et ut:
ZABOR. Tract. p. 55 : n-e est enim rectores ... odire vitia et ut non satientur ... nisi ea vitia exstirpent.
Eodem sensu sq.
quod :
NPrzeszł IV p. 279 (a. 1238) : n-e est, quod ea ... literarum diligentia annotari faciamus.
KodWp I p. 221 (a. 1247) : n-e est, quod ea ... litterarum apicibus annotentur.
i.
sq.
con.
hortativo.
2. necesse habere
a.
uznawać za konieczne;
necessarium putare (constr.
sq.
inf. ).
N. i. fere q.
musieć;
debere
NIC. BŁ. Serm. I p. 18 : volens, vt Christus in mentem hominis hodie adueniat, n-e habet carnalia desideria reprimere.
Lites II p. 173 (a. 1413) : ne habeat n-e sumptibus suis conducere pecuniam solvendam per longam viam.
Ib. III p. 122 (a. 1414) : Cruciferi currus cum mercanciis transeuntes noluerunt permittere transire, ita quod currus ipsi habuerunt n-e reduci in terram Dobrinensem.Occ. simili sensu necesse esse?
AGZ II p. 230 (a. 1486) : si dominus archiepiscopus iussu regio n-e erit bellicam expeditionem de ipsa villa intercedere (sed calami lapsus subesse videtur ).
b.
potrzebować;
indigere.
Constr.
sq.
de
*PommUrk VI p. 219 (a. 1324) : cum ... Wizlaus de ipsis hominibus nostris ... plus n-e non habuerit ... nobis eos remittere debeat.
II.
subst.
indecl.
phil.
konieczność jako modalność;
explicat
GIEŁCZ. fol. I IVb : omnis terminus supponens respectu horum modorum, scilicet possibile, impossibile, contingens, n-e ... supponit pro eo, quod est, fuit, erit vel potest esse.
BYSTRZ. AnalPr fol. e IIIa : propositiones de necessario addunt super illas de inesse istum modum: n-e.Apponitur voci entis:
GOST. Th. fol. c Vb : quod ... in potentia est ad causam aliquam, non est ens n-e.
Item voci
esse
ib.
infra prima ... causa est n-e esse omnino et omnimode ... quare causa prima non habet causam.
BYSTRZ. Log. fol. 1 VIIIb : id quod est n-e esse, non habet genus; sed Deus est n-e esse, ergo Deus non habet genus.
III.
adv.
z konieczności, w sposób nieunikniony;
necessario
NIC. BŁ. Serm. I p. 26 : facta alteratione circa corpora coelestia, n-e confundetur mare, quod disponitur per corpora coelestia.
MatFil VII (XVIII) p. 42 (a. 1423) : humana Christi generatio sive concepcio n-e fuit absque virili semine.