General
Full Entry
More

NAVIS

Grammar
  • Formsnavis
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -is acc. -im et -em, abl. -e et -i
  • Part of Speechnoun
  • Genderfeminine
Meaning Outline
  • I. propr.
    • 1. navigium cuiuscumque generis, scapha, ratis.
      • a. + brigantina
      • b.
      • a. + Polonorum
      • b.
    • 2.
      • a. naulum
      • b. + libera ius piscandi (una) navicula
  • II. transl. eccl.
    • 1. aedis ecclesiae pars longior, populo destinata
    • 2. claustrum, solitudo?

Pełne hasło

NAVIS, -is f. acc. -im et -em, abl. -e et -i
  • F.
  • G.
  • A.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
  • A.
  • N.
I. propr.
1. okręt, statek, łódź, barka, prom; navigium cuiuscumque generis, scapha, ratis. Distinguuntur
a. addito adi. vel subst., v. gr. brigantina (cf. supra I 1157,31 sqq. ; eodem sensu galeata supra IV 484,25 sqq. ; ; liburna ), carraca ( supra II 214,20 sqq. ; simili sensu ;mercatoria, oneraria, onusta), linguatica ( supra V 1451,29 sqq. ; item ;rostrata), marina (infra 628,17).
b. addita glossa Pol.
CodPom I p. 232 (a. 1314) : n-em ... quae «scuta» dicitur (cf. KodPol II p. 925, a. 1450).
PommUrk II p. 367 (a. 1278) : in n-i, que «pram» uocatur (cf. StPPP II p. 158, a. 1404; RachJag p. 555, a. 1420).
KsgCzer p. 182 (a. 1417) : n-em ... wulgariter «lodzo» (cf. GŁOG. Alex. I fol. M Vb).
DokMp V p. 198 (a. 1418) : n-es wlgariter«sprzanzi» (cf. ib. p. 199, a. 1418).
PP III p. 41 (a. 1434) : n-im wlgariter «dubas» (cf. ib. p. 228, a. 1450 : «dlubas»).
CorpJP III p. 451 (a. 1519) : n-is alias «okręt».
Cf. etiam infra 13; 14; 16.
N.
a. in descriptione insignium nobilium Polonorum
ArPrawn VIII p. 131 (a. 1415) : qui n-im deferunt in clippeo et proclamacio «Lodza».
DŁUG. LibBen II p. 443 : nobiles de armis n-em deferentium alias «Lodzya».
MatPis I p. 16 (a. 1504) : arma familiae eiusdem Corabitarum, vulgari nostro «Korab» ... n-im marinam ... deferens (cf. CatEpCr p. 154, a. 1525).
Item de nobilibus ipsis
DŁUG. LibBen I p. 542 : Johannes ... nobilis de domo N-ium.
InwKKr p. 15 : statua ... s. Stanislai ... deaurata tota, cum insigniis N-ium reverendissimi olim Petri Thomiczki episcopi ... in pede positis.
b. molendinum in navibus· (navium, super naves)cf. supra MOLENDINUM I A 1.
Item
naves molendini:
AGZ XVIII p. 119 (a. 1475) : viderunt aquam in n-i alias «we szlobye» molendini, in quo «zlob» rothe molendini currunt.
Ib. p. 124 (a. 1475) : n-es molendini ... «lodzye mlynne, na kthorych kola byegaly».
2. meton.
a. opłata przewozowa, tzw. przewoźne; naulum
PommUrk IV p. 210 (a. 1305) : nomine n-is vectigalis receperunt de equo traducto unum denarium ... et de homine pedestri unum denarium.
PommQu p. 106 (a. 1414) : mater mulieris mee ... habet ... dimidiam hereditatem ... et dimidiam partem n-is sive «Schuten» (Germ. ).
Additur
decima et nona dziesięcina lub dziewięcina z opłat przewozowych; pars decima vel nona redituum e naulis provenientium (supra III 98,48
b. libera prawo do połowu (jedną) łodzią; ius piscandi (una) navicula
KodWp II p. 49 (a. 1291) : in mare liberam piscationem ... preterea unam n-em liberam in salso et in recenti mari ad capiendum allec.
II. transl. eccl.
1. podłużna część gmachu kościelnego przeznaczona dła wiernych, zwana nawą; aedis ecclesiae pars longior, populo destinata
KodUJ II p. 52 (a. 1445) : fuit tenta generalis congregatio ... Sacri Concilii generalis Basiliensis in n-i maioris ecclesiae Basiliensis.
2. zamknięcie,odosobnienie? claustrum, solitudo?
VAdAnt p. 31,2 : s: Adalbertus n-e monasterii mutat pastoralia frena.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)