General
Full Entry
More

MALLEUS

Grammar
  • Formsmalleus, maleus
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -i
  • Part of Speechnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I. propr.
    • 1. instrumentum, quo tunditur vel feritur.
      • a. ligo, dolabra manubrium?
      • b. + bellicus armorum genus
    • 2. officina ferraria
  • II. transl.
    • 1. domitor, destructor
    • 2.
      • a. ictus
      • b. (monetae) cusio

Pełne hasło

MALLEUS s. MALEUS, -i m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
I. propr.
1. młot; instrumentum, quo tunditur vel feritur.
N.
magnum młot ręczny do tłuczenia kamieni na drodze tzw. perlik lub posułt; ad lapides viarum frangendos aptus
AKapSąd II p. 802 (a. 1518) : m-um magnum dictum «perla» ... dominus ... sumptu proprio debebit disponere.
Glossa Pol.
RFil XXII p. 26 (a. 1512) : m-us «klwacz».
RachWaw p. 90 (a. 1526) : fabro pro 5 m-is, qui vulgo nominantur «marteliny» ... marcas 3.
In imagine
ArPrawn I p. 217 (saec. XV) : sicque m-o fantasiacionis percussus, expavescit.
N. sensu obscaeno
Ztschr. LX p. 171 (a. 1301) : sacerdotes m-os (ed. mallius) ut fabri levantes (ed. lenantes) in fabrica meretricis ... vicio non deputant, si multi spurij de eorum exeant officina.
Praec.
a. narzędzie murarskie, kilof, oskard; ligo, dolabra
AGZ XI p. 426 (a. 1457) : in ... molendina recepte sunt due secures ... quinque m-y alias «oskardi».
ARect I p. 191 (a. 1483) : vidisti ... seniorem in manibus portare (ed. -ri)... baccellum seu feriticum ferreum wlgariter «bulava» uel m-um dictum «kijlofi» uel alia arma, quibus possit ... percusisse.
StPPP II p. 910 (a. 1496) : citatus pro ligone alias «motyką», m-o muratoris alias «byka», tribus terebellis.
RachWaw p. 188 (a. 1532) : pro 1 m-o dictum (sic ) «byk» ad plantandas (ed. -os, i. planandas ) rupes aptum.
Occ. trzonek? manubrium?
RachWaw p. 275 (a. 1541) : pro 3 m-is alias «kyany» ad «kylow» et 2 celtibus ad erigendum «philar».
b. bellicus et abs. : młot bojowy; armorum genus
StPPP VII p. 488 (a. 1411) : cum m-ys et aliis armis contra ipsum assurgentes.
CracArt II p. 457 (a. 1547) : imposuisset sibi galeam ad caput ac accepit m-um bellicum alias «streythammer» ([Germ.) (cf.] ib. p. 455, a. 1547).
2. kuźnica, warsztat wytapiający żelazo; officina ferraria
KodWp II p. 289 (a. 1311) : incipient limitationes in valle paludis, inde usque ad viam, per ipsam usque ad m-um, inde usque ad signa circa Lubenow.
Ib. p. 403 (a. 1326) : magistro Johanni conflacionis ferri m-um nostrum in Rogosna, qui vulgariter «ruda» dicitur ... damus.
CodSil XX p. 15 (a. 1328) : advocato concedimus, ut in silvis nostris possit recipere ligna ad eandem fabricam seu m-um necessaria.
DokMp I p. 185 (a. 1374) : nos Ladislaus ... dux ... damus ... honesto viro Johanni ... facultatem ferrificium seu m-um in fluvio ... edificandi et construendi.
Glossa Pol.
AGZ IX p. 95 (a. 1467) : m-is alias «hamri».
Constr. ad
1—2: a. abs. b. sq. gen. et saepius. c. sq. ad
II. transl.
1. pogromca, niszczyciel; domitor, destructor
NIC. POL. p. 64, v. 322 : m-us ... sim pregnantibus (anulus loquitur ).
MARTIN. OP. Serm. p. 371 nlb. : Augustinum m-um haereticorum vocat.
*CodVit p. 1027 (a. 1416) : Wladislaus rex a tempore sue promocionis m-us sacre milicie Ordinis fuerit.
DŁUG. Hist. II p. 263 (= III p. 292 ed. nov.) : subito ego Fridericus m-us orbis ero.
Cf. Th. VIII 192,44 sqq.
Inde pro inscriptione libri
Malleus maleficarum, a. 1486 primum editi ( AKapSąd I p. 171, a. 1500 ; Tom. VI p. 119, a. 1522 ; AKap p. 10, a. 1526) .
Constr. sq. gen. obi. ut supra.
2.
a. uderzenie; ictus
UrkBBr p. 163 (a. 1285) : submotis oppressionibus, que nunc repetitis m-is contundunt ... ecclesiam.
b. bicie (monety); (monetae) cusio
Tom. XIII p. 353 (a. 1531) : vult maiestas regia durante hoc tempore monetae cudendae socios non habere, sed vult et mandat, ut interea ... omnes civitates m-um reponant.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)