General
Full Entry
More

MAIESTAS

Grammar
  • Formsmaiestas, magestas
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -atis
  • Part of Speechnoun
  • Genderfeminine
Meaning Outline
  • I. propr. magnitudo, amplitudo, sublimitas, dignitas, auctoritas.
    • A. principum, v. gr.
    • B. iur.+ (laesae) maiestatis (crimen, scelus, actio, iudicium, reus regis (ducis sim.) honor violatus. Occ. proditio
    • C. concr.
      • 1. + sigillum maiestatis (maiestas) sigillum, cui principis imago cum principatus insignibus impressa est
      • 2. + maiestatis sedes (maiestas) solium, locus editus
      • 3. imago, pictura (Dei)
  • II. transl. gloria, laus

Pełne hasło

MAIESTAS s. MAGESTAS, -atis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NG
  • L.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
[generis m. (constr. ad sensum)
StPPP VI p. 92 (a. 1515) : per regium maiestatem.
*Tom. VI p. 223 (a. 1523) : sua maiestas ... testatus est.
Ib. VII p. 160 (a. 1525) : ut maiestas sua edoctus est.
IurMas III p. 66 (a. 1531) : sua maiestas ... interminatus est.]
I. propr. majestat, dostojeństwo, wielkość, powaga, potęga, moc; magnitudo, amplitudo, sublimitas, dignitas, auctoritas. Glossa Pol. RFil XXII p. 26 (a. 1512) : m-is «moczy». Praec.
A. władców; principum, v. gr. ducis ( KsgMaz I p. 8, a. 1401 et saepius; item ducalis: KodWp III p. 28, a. 1353) , regis ( Lites II p. 191, a. 1412 et passim; item regalis: DokMp V p. 68, a. 1407 ; regia: PrzywKr p. 4, a. 1355 et vulgo; reginalis: CodEp II p. 413, a. 1440 et vulgo), caesarea ( AKapSąd III p. 194, a. 1518) ; etiamc. pron. nostra ( KodMp II p. 107, a. 1301 et vulgo), vestra ( ArHist VIII p. 314, a. 1499 et passim), sua ( DokMp IV p. 90, a. 1349 et vulgo); additur sacra ( Lites II p. 191, a. 1412 et passim).
B. iur. t.t. in locut. (laesae) maiestatis (crimen, scelus, actio, iudicium, reus sim.) obraza majestatu, przestępstwo naruszenia czci panującego; regis (ducis sim.) honor violatus. Occ. α. zdrada; proditio MPVat III p. 369 (a. 1360) : civitatem Sendomiriensem ... in manus infidelium hostium ... proditorie olim tradiderat crimenque prodicionis huiusmodi et lese m-is, perduellionis et alia plura commiserat. Ita saepius. Ad rem cf. M. Plezia in AnalCrac XI 1979 p. 312. β. transfertur ad Deum Tom. I p. 18 (a. 1507) : Moyżeszowa Judea cum aliis Judeis incarcerata est pro crimine lese divine m-is in divinissimum Corpus Christi admisso.
C. meton. de rebus concr.
1. sigillum maiestatis (maiestas) pieczęć majestatyczna, na której wyobrażony jest władca z insygniami władzy; sigillum, cui principis imago cum principatus insignibus impressa est KodKrak I p. 139 (a. 1401) : literam priuilegialem regis Kazimiri ... m-is sigillo munitam. ArPrawn X p. 263 (a. 1408) : presentes scribi et sigilli regie (ed. -o) m-is maioris, quo in talibus utimur, fecimus communiri. *CodVit p. 989 (a. 1409) : antescripti articuli debent sigillari cum regis m-e. AGZ XII p. 270 (a. 1461) : villam ... vendidit ... cum litera desuper contexta et m-e ad predicta bona pertinenti. Ita saepius.
Syn.
sigillum maius ( AKapSąd III p. 67, a. 1497 : sigillis maioribus seu alias m-is ducatus Mazovie), opp. mediocre ( IurMas II p. 50, a. 1488 : iura ... que ... sub m-is et mediocri sigillis ducalibus sunt emanata).
2. maiestatis sedes (maiestas) tron, wzniesienie; solium, locus editus DokRad p. 59 (a. 1447) : in cuius sigilli medio ymago coronata regalis in sede m-is ad modum regis residens. MIECH. Chr. p. 296 : Moldauiae voieuoda ... fidelitatis homagium regi in m-e sedenti praestitit. CRIC. in Tom. VII p. 253 (a. 1525) : erigitur suggestum amplissium prope pretorium urbis ... et presertim locus ille editior, quem vulgo m-em vocant, ubi rex ... sessurus esset. InwKKr p. 58 : inparte ... anteriori eadem casula habet imaginem Salvatoris nostri in m-e.
N. locut.
in maiestate regni succedere objąć tron; regnum capessere BiblMuz I 2, p. 199 (a. 1474) : quo Kazimiro defuncto ... princeps Lodwigus ... successit in m-e regni Polonie.
3. wizerunek, obraz (Boga); imago, pictura (Dei) InwKKr p. 80 : in quo clipeo ... est m-as Trinitatis Sanctae ... haec m-as Trinitatis Sanctae est obducta nube de margaritis... iterum sub m-e Trinitatis est figura. Ita ib. saepius.
II. transl. cześć, chwała, uwielbienie; gloria, laus
SSrSil VII p. 146 (a. 1467) : Deo nostro sit gloria et m-as.
DŁUG. Hist. I p. 236 (= I p. 304 ed.nov.) : pavor, obsequela et m-as ... Boleslao Poloniae regi a propriis et finitimis servata.
GŁOG. Phys. fol. e 3b : in laudem Dei, cui m-as ... sine fine, amen.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)