General
Full Entry
More

LIGATURA

Grammar
  • Formsligatura, ligattura
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ae
  • Part of Speechnoun
  • Genderfeminine
Meaning Outline
  • I. propr. łączenie, spajanie czegoś; actus aliquid ligandi, iungendi, compingendi. Praec. oprawianie, oprawa książek; librorum compaginatio
  • II.
    • 1. res, qua quid ligatur, coniungitur sim.
      • a. funiculus, corrigium.
      • b. pannus ad vulnera obliganda aptus.
      • c. fascia.
      • d. circulus ferreus vel ligneus, quo vasa ligantur.
      • e. med. iunctura, commissura
      • f. catena, vincula.
      • g. fulcrum, fultura
      • h. mus. lineola obliqua, qua plures sonorum notae coniunguntur, iunctura
    • 2. res ipsa, quae est ligata, coniuncta sim.
      • a. + N. de: manipulus, fascis.
        • α. + lignorum certus quidam lignorum, quae flumine demittebantur, modus
        • β. + cannabis (lini) fascis certae cuiusdam magnitudinis
        • γ. + papyri fasciculus certi cuiusdam ponderis
        • δ. + salis massa, moles
      • b. fasciculus, sacculus
      • c. corona
      • d. amuletum ad collum suspensum.
  • III. transl. nexus, vinculum

Pełne hasło

LIGATURA s. LIGATTURA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • N.
  • K.
I. propr. wiązanie; łączenie, spajanie czegoś; actus aliquid ligandi, iungendi, compingendi. Praec. oprawianie, oprawa książek; librorum compaginatio
PomnLw III p. 9 (a. 1414) : I sexagena pro papiro pro registris et de l-a eorundem IV registrorum III fertones.
AKapSąd II p. 56 (a. 1420) : pro l-a viatici et ... pro l-a sermonum ecclesie.
Ib. p. 822 (a. 1521) : introligator recognovit sibi solutos esse XVI florenos ... pro l-a librorum ad ecclesiam.
II. meton.
1. to, co służy do wiązania, spajania itp,; res, qua quid ligatur, coniungitur sim.
Praec.
a. sznur, rzemień; funiculus, corrigium.
b. bandaż; pannus ad vulnera obliganda aptus.
c. opaska, przepaska; fascia.
Additur gen.
capitis ( NIC. BŁ. Serm. I p. 87 ).
d. obręcz; circulus ferreus vel ligneus, quo vasa ligantur. Glossa Pol.
Visit. p. 547 (a. 1539) : l-as alias «obrącze» tonnae.
e. med. staw; iunctura, commissura
GŁOG. Phys. fol. b 2a : artus sunt l-e membrorum.
f. więzy, kajdany; catena, vincula.
g. podpora, poręcz; fulcrum, fultura
KodWp V p. 446 (a. 1426) : cancellarius tenebitur ... carpentario dare ... ligna sertata pro l-is alias «myecze» et fenestris.
AKapSąd II p. 479 (a. 1426) : tegat sessionem et l-as alias «porancze».
h. mus. ligatura, tj. łuk łączący kilka nut dla wykonania ich razem; lineola obliqua, qua plures sonorum notae coniunguntur, iunctura
MONET, fol. D IVa : l-a, vt ait Ioannes Tinctoris, est vnius note ad aliam iunctura vel est simplicium figurarum (i. notarum ) per tractus debitos ordinata coniunctio.
Ib. omnis l-a con scendens vel dependens quadro vel obliquo corpore sinistrorsum in ascensum virgulata dicitur cum opposita proprietate atque primarias duas semibreues constituit.
2. to, co jest związane, spojone razem itp. ; res ipsa, quae est ligata, coniuncta sim.
a. wiązka, pęk, snop; manipulus, fascis. N. constr. sq. de:
MPH II p. 900 (a. 1410) : rex quasdam de straminibus l-as in signum cognitionis mutue cuilibet alligari mandavit.
Praec.
α. lignorum staropolska jednostka obrachunkowa drzewa spławnego; certus quidam lignorum, quae flumine demittebantur, modus
CodSil I p. 22 (a. 1309) : l-as sive congeries lignorum vel editiciorum, sicut super aquam demittuntur.
SamlUB p. 150 (a. 1322) : facere pontem ... ita tamen, quod commode quelibet navis sive l-e lignorum sine inpedimento aliquo valeant pertransire.
Ita saepius. Glossae Pol.
KodPol II p. 738 (a. 1363) : utque non magis a strugibus seu congeribus roborum ... quam a singula parte seu l-a illius fluvij alias «od kazdey thafflye» per unum solidum accipiet teloneator.
StPPP X p. 88 (saec. XV in.in) : cum struibus, l-is lignorum, quae «plty» dicuntur.
AKapSąd II p. 683 (a. 1497) : II l-as alias «plythy» lignorum conducere per fluvium in Poznaniam.
Cf. CONGERIES
β. cannabis (lini) określonej wielkości wiązka konopi lub lnu; fascis certae cuiusdam magnitudinis
ArPrawn II p. XLVI (a. 1359) : pro decima canapi quatuor l-as solvat.
KodKKr I p. 286 (a. 1361) : quicumque kmetho ... det quatuor l-as canapi parati.
Ita saepius. Glossae Pol.
KodWp III p. 58 (a. 1356) : quilibet cmetho dabit ... de quolibet manso unam l-am lini, que vulgariter «sintesz» nuncupatur.
KodMp I p. 328 (a. 1365) : tres l-as canapi, que suo vulgari «kithy» dicuntur, nobis soluent (cf. AGZ XIX p. 366, a. 1486; KsgDoch p. 371 et p. 405).
Syn.
geruga ( Visit. p. 41, a. 1511).
Simili sensu dicitur etiam
ferri :
DyplMog p. 3 (a. 1222) : fratribus assignabimus ... centum l-as ferri (cf. DŁUG. LibBen III p. 421 : episcopus monasterio ... centum l-as ferri se daturum ... spopondit).
KsgRachKr p. 130 (a. 1395) : pro impeticione CXXII l-arum ferri.
Item
piscium :
CodSil XIV p. 44 (a. 1350) : piscatores ... solvunt episcopo quattuor l-as piscium.
γ. papyri plik określonego ciężaru; fasciculus certi cuiusdam ponderis
CracImpr p. 169 (a. 1538) : se vocatum fuisse ad taxandam ... bibliothecam ... et se taxasse unam l-am alias ballam pro 2 florenis ... in quamlibet ballam per 10 rezas papiri computando.
δ. salis bryła (bałwan) soli; massa, moles
PommUrk II p. 40 (a. 1257) : quinqvaginta l-as salis reddant annis singulis.
b. węzełek, zawiniątko; fasciculus, sacculus
CodEp II p. 466 (a. 1445) : abrutis saccis et l-is effuderunt pecuniam in terram.
ZabDziej III p. 508 (a. 1498) : mandavit sibi Cristoferus marsubium cum pecunia coce portare et vidit aliter l-as ligatas ... quam solus ligaverat.
Cf. Th. VII 2,1382,23 sq.
c. wieniec; corona
ŁASKI LibBen I p. 353 : ratione decimae dant quatuor l-as satis longas ceparum eidem canonico.
d. amulet do zawieszania na szyi; amuletum ad collum suspensum.
III. transl. związek, więź; nexus, vinculum
LhnUrk I p. 483 (a. 1277) : inter illos, quos viventis nature l-a conglutinat.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)