- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- H.
- N.
- K.
I.
propr.
wiązanie; łączenie, spajanie czegoś; actus
aliquid ligandi, iungendi, compingendi.
Praec.
oprawianie, oprawa książek; librorum
compaginatio
PomnLw III p. 9 (a. 1414) : I sexagena pro papiro pro registris et de l-a eorundem IV registrorum III fertones.
AKapSąd II p. 56 (a. 1420) : pro l-a viatici et ... pro l-a sermonum ecclesie.
Ib. p. 822 (a. 1521) : introligator recognovit sibi solutos esse XVI florenos ... pro l-a librorum ad ecclesiam.
II.
meton.
1.
to, co służy do wiązania, spajania itp,; res, qua
quid ligatur, coniungitur sim.
Praec.
a.
sznur, rzemień;
funiculus, corrigium.
b.
bandaż; pannus ad
vulnera obliganda aptus.
c.
opaska, przepaska;
fascia.
Additur gen.
capitis (
NIC. BŁ. Serm.
I
p. 87
).
d.
obręcz; circulus
ferreus vel ligneus, quo vasa ligantur.
Glossa
Pol.
Visit. p. 547 (a. 1539) : l-as alias «obrącze» tonnae.
e.
med.
staw; iunctura, commissura
GŁOG. Phys. fol. b 2a : artus sunt l-e membrorum.
f.
więzy, kajdany;
catena, vincula.
g.
podpora, poręcz;
fulcrum, fultura
KodWp V p. 446 (a. 1426) : cancellarius tenebitur ... carpentario dare ... ligna sertata pro l-is alias «myecze» et fenestris.
AKapSąd II p. 479 (a. 1426) : tegat sessionem et l-as alias «porancze».
h.
mus.
ligatura, tj. łuk łączący kilka nut dla wykonania
ich razem; lineola obliqua, qua plures
sonorum notae coniunguntur, iunctura
MONET, fol. D IVa : l-a, vt ait Ioannes Tinctoris, est vnius note ad aliam iunctura vel est simplicium figurarum (i. notarum ) per tractus debitos ordinata coniunctio.
Ib. omnis l-a con scendens vel dependens quadro vel obliquo corpore sinistrorsum in ascensum virgulata dicitur cum opposita proprietate atque primarias duas semibreues constituit.
2.
to, co jest związane, spojone razem
itp.
; res ipsa, quae est ligata, coniuncta sim.
a.
wiązka, pęk, snop;
manipulus, fascis.
N.
constr.
sq.
de:
MPH II p. 900 (a. 1410) : rex quasdam de straminibus l-as in signum cognitionis mutue cuilibet alligari mandavit.
Praec.
α.
lignorum
staropolska jednostka obrachunkowa drzewa
spławnego; certus quidam lignorum, quae flumine
demittebantur, modus
CodSil I p. 22 (a. 1309) : l-as sive congeries lignorum vel editiciorum, sicut super aquam demittuntur.
SamlUB p. 150 (a. 1322) : facere pontem ... ita tamen, quod commode quelibet navis sive l-e lignorum sine inpedimento aliquo valeant pertransire.Ita saepius. Glossae Pol.
KodPol II p. 738 (a. 1363) : utque non magis a strugibus seu congeribus roborum ... quam a singula parte seu l-a illius fluvij alias «od kazdey thafflye» per unum solidum accipiet teloneator.
StPPP X p. 88 (saec. XV in.in) : cum struibus, l-is lignorum, quae «plty» dicuntur.
AKapSąd II p. 683 (a. 1497) : II l-as alias «plythy» lignorum conducere per fluvium in Poznaniam.Cf. CONGERIES
β.
cannabis (lini)
określonej wielkości wiązka konopi lub
lnu; fascis certae cuiusdam magnitudinis
ArPrawn II p. XLVI (a. 1359) : pro decima canapi quatuor l-as solvat.
KodKKr I p. 286 (a. 1361) : quicumque kmetho ... det quatuor l-as canapi parati.Ita saepius. Glossae Pol.
KodWp III p. 58 (a. 1356) : quilibet cmetho dabit ... de quolibet manso unam l-am lini, que vulgariter «sintesz» nuncupatur.
KodMp I p. 328 (a. 1365) : tres l-as canapi, que suo vulgari «kithy» dicuntur, nobis soluent (cf. AGZ XIX p. 366, a. 1486; KsgDoch p. 371 et p. 405).
Syn.
geruga (
Visit.
p. 41,
a. 1511).
Simili sensu dicitur etiam
ferri :
DyplMog p. 3 (a. 1222) : fratribus assignabimus ... centum l-as ferri (cf. DŁUG. LibBen III p. 421 : episcopus monasterio ... centum l-as ferri se daturum ... spopondit).
KsgRachKr p. 130 (a. 1395) : pro impeticione CXXII l-arum ferri.
Item
piscium :
CodSil XIV p. 44 (a. 1350) : piscatores ... solvunt episcopo quattuor l-as piscium.
γ.
papyri
plik określonego ciężaru;
fasciculus certi cuiusdam ponderis
CracImpr p. 169 (a. 1538) : se vocatum fuisse ad taxandam ... bibliothecam ... et se taxasse unam l-am alias ballam pro 2 florenis ... in quamlibet ballam per 10 rezas papiri computando.
δ.
salis
bryła (bałwan) soli; massa, moles
PommUrk II p. 40 (a. 1257) : quinqvaginta l-as salis reddant annis singulis.
b.
węzełek, zawiniątko;
fasciculus,
sacculus
CodEp II p. 466 (a. 1445) : abrutis saccis et l-is effuderunt pecuniam in terram.
ZabDziej III p. 508 (a. 1498) : mandavit sibi Cristoferus marsubium cum pecunia coce portare et vidit aliter l-as ligatas ... quam solus ligaverat.Cf. Th. VII 2,1382,23 sq.
c.
wieniec; corona
ŁASKI LibBen I p. 353 : ratione decimae dant quatuor l-as satis longas ceparum eidem canonico.
d.
amulet do zawieszania na szyi; amuletum ad collum suspensum.
III.
transl. związek,
więź; nexus, vinculum
LhnUrk I p. 483 (a. 1277) : inter illos, quos viventis nature l-a conglutinat.