- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
- Ha.
- O.
I.
propr. jarzmo,
drewniana uprząż na bydło, a także zaprzęg, wóz;
lignum, quod animalibus ad vehendum
aptis imponitur, (inde) totum vehiculum.
Additur
aratri (
DŁUG.
Hist. II p. 291 = IV
p. 39
ed.nov.)
, plaustri (
KADŁUB.
p. 37
).
Glossae
Pol.
RFil XVI p. 344 (a. 1446) : curvis astricta i-is «w yednocolu».
AGZ XIV p. 258 (a. 1448) : cum sexaginta quatuor bobus, decem aratris ... et cum i-is alias «s yerzmy» (cf. GLt p. 25).
II.
meton.
1.
ilość ziemi, którą można zaorać w ciągu jednego dnia parą wołów, morga, (stąd
także) ziemia, pole,
kraj; ager, qui una die pari boum arari potest, iugerum, (inde
latius) i. q. ager, terra (saec. XVI).
2.
grzbiet, łańcuch górski;
dorsum montium (saec. XV—XVI).
Additur
montis (
DŁUG. LibBen I
p. 8
).
3.
a.
reja; lignum
transversum in navis malo,
antenna (saec. XVI).
b.
dyby na
szyję, kuna; catena collaris,
columbar
GŁOG. Alex. I fol. l Vb : i-um ... tercio significat vinculum vel foramen circumdans collum, quod alio nomine columbar dicitur.
c.
astr.
węzeł; nodus
COPERN. Rv p. 130 (= p. 87 ed.nov.) : sequitur stella ... sequentium duarum in eodem i-o borea.
III.
transl. et in
imagine
1.
jarzmo, przymus, niewola; alienum
imperium, dominatio, necessitas,
servitus.
Additur vulgo gen. , v. gr.
α. coniugii
(saepe; simili
sensu coniugale:
DŁUG. LibBen I
p. 630
).
β. mortis (
KADŁUB.
p. 107
).
γ. disciplinae (
ib.
p. 81
), rationis (
CALLIM. Rhet.
p. 137
)
.
δ. oppressionis (
DŁUG. Hist. V
p. 162
)
, fidelitatis (et
subiectionis, subactionis:
KADŁUB.
p. 127
;
CodEp III
p. 80, a.
1455)
;, servitutis sim.
(tributariae:
KodPol I
p. 47, a.
1242
; item tributorium servitutis:
KodWp III
p. 222, a.
1363
;
eodem sensu exactorium:
KADŁUB.
p. 178
)
.
Iuncturae verbales potiores
α. iugum portare
(
Lites II
p. 343, a.
1399)
, iugo subesse, se implicere (
KADŁUB.
p. 225
;
FormJ
p. 4
;
MARTIN.
OP. Serm.
p. 255
nlb.
;et saepius), in (sub) iugum se supponere, venire (
DŁUG. Hist. III
p. 119
et
p. 278
et saepius), in fide et iugo manere
(
ib. I p. 288 = II
p. 48
ed.nov.
), iugo teri (
KADŁUB.
p. 57
); opp. iugum eicere, excutere, reicere (
CodEp III
p. 80, a.
1455
;
DŁUG. Hist. I p. 238 =
I
p. 306
ed.nov.
;
ib. V
p. 697
),
;item
ab iugo liberum esse (
KodMp II
p. 53, a.
1233)
, resilire (
DŁUG. Hist. II p. 65 = II
p. 79
ed.nov.
).
β. iugum alicui inicere (
DŁUG. Hist. III
p. 472
)
, innectere (
ib. V
p. 162
), iugo aliquem supponere (
Lites I
p. 422, a.
1310
et saepius), sub iugum cogere, domare, ducere (
KodMaz(K)
p. 186,
circa a. 1217
;
DŁUG. Hist. IV
p. 360
;
CALLIM. Rhet.
p. 137
)
;, sub iugo tenere (
CodEp II
p. 451, a.
1444)
; opp. ab iugo absolvere, eximere, liberare (
KodPol I
p. 47, a.
1242
;
KodMp I
p. 63, a.
1258
;
KodWp I
p. 475, a.
1282
et saepius).
2.
połączenie, więź, związek; coniunctio, connexio
BYSTRZ. Top. fol. t Ia : coniugata in proposito dicuntur concretum et abstractum, quasi sub vno i-o significationis posita, semper enim conveniunt in re significata.