General
Full Entry
More

IRRUO

Grammar
  • Formsirruo, inruo
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ere, -rui
Meaning Outline
  • I.
    • 1. propr. impetu magno invehi, violenter vel hostiliter incurrere, vi penetrare, irrumpere.
      • α. vi occupare.
      • β. congregari, advenire in magno numero, affluere.
      • γ. descendere
      • δ. + in motus se iactare
    • 2. transl.
      • a. + verbis inhonestis, iniuriosis in (super, contra) aliquem verbis laedere, corripere, vituperare, reprehendere
      • b. + in murmur et discrimen: actionem concitare, conflare iure agere contra aliquem, accusare
  • II. subi.
    • 1. aliquem afficere, affligere (de affectibus, praec. in malam partem).
    • 2. ingruere, imminere, incumbere

Pełne hasło

IRRUO s. INRUO, -ere, -rui
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L.
I.
1. propr. wpaść, wtargnąć, włamać się, napaść, rzucić się na kogoś; impetu magno invehi, violenter vel hostiliter incurrere, vi penetrare, irrumpere. Additur manu armata, violenta sim. ( ArPrawn I p. 242, a. 1441 ; OrtWp p. 12, a. 1477 et saepius), cum baculis, ballistariis ( ArPrawn I p. 10, a. fere 1400 ; AKapSąd II p. 49, a. 1419 ;; ib. III p. 201, a. 1519) sim. Eodem sensu item refl.
N.
α. gwałtem zagarnąć, zagrabić; vi occupare.
β. cisnąć się, tłoczyć, napływać gromadnie; congregari, advenire in magno numero, affluere.
Additur
prae desiderio audiendi ( MARTIN. OP. Serm. p. 167 nlb. ).
γ. zstępować; descendere (de Spiritu Sancto; item de splendore: MARTIN. Op. Chr. p. 102 ).
δ. in motus miotać się; se iactare
HUSSOW. p. 42, v. 939 : i-at fera in dubios sine quovis ordine motus.
Constr.
a. abs. b. sq. acc. c. sq. ad :
Tom. IV p. 205 (a. 1517) : sine ullis instrumentis i-erant ad ipsam oppugna tionem arcis.
AKapSąd III p. 201 (a. 1519) : illi invicem ... cum gladiis evaginatis ad se i-erunt.
Cf. Th. VII 2,451,47. d. sq. adversus
*CodVit p. 857 (a. 1429) : voluit ... adversus Hussitos i-re.
e. sq. contra :
Lites I p. 341 (a. 1339) : cum aliis ... i-erunt contra ... naves ... Cruciferorum.
AKapSąd II p. 423 (a. 1497) : furiose contra ipsum i-erunt.
Cf. Th. VII 2,449,11 f. sq. in c. acc.
N. accedente altero
in c. acc.
StPPP VIII p. 471 (a. 1398) : ipse ... in me in hospitium meum metoctauus i-uit.
Ita saepius. g. sq. in c. abl.
StPPP VIII p. 115 (a. 1384) : in iudicio irrugit (i. irruit ) super Petrum.
PrPol p. 324 (a. 1398) : penam XV contra judicium, quia i-uit in judicio.
Cf. Th. VII 2,449,11.. h. sq. super c. acc. supra 8, accedit enunt. fin. c. ut :
CodSil V p. 257 (a. 1340) : Iohannem super eum, ut ... pecuniam raperet i-isse.
i. sq. inf. (fin. )
StPPP VIII p. 209 (a. 1387) : super tabernam i-erunt et i-erunt hominem occidere.
Cf. Th. VII 2,451,44.
2. transl.
a. verbis inhonestis, iniuriosis sim. in (super, contra) aliquem napastować kogoś słownie, ganić, lżyć, znieważać; verbis laedere, corripere, vituperare, reprehendere
AKapSąd II p. 78 (a. 1430) : i-erunt contra ipsum ... verbis iniuriosis.
Ib. III p. 130 (a. 1509) : i-uit contra factorem curie ... verbis inhonestis et iniuriosis.
b. narazić się na coś, ściągnąć coś na siebie; concitare, conflare (v. gr. in murmur et discrimen: MIECH. Chr. p. 103 ). Occ. actionem wytaczać proces, występować sądownie przeciw komuś; iure agere contra aliquem, accusare
APozn I p. 367 (a. 1464) : pro quibus florenis … eadem dominam ... ad iudicium traxit et sepius accionem i-uit et hucusque lis pendebat.
Cf. Th. VII 2,450, 35,37.
II. pro subi. sunt res
1. (s)paść na kogoś, ogarnąć kogoś, dotknąć (o przykrych uczuciach, doznaniach itp.); aliquem afficere, affligere (de affectibus, praec. in malam partem).
2. nastawać, zbliżać się, nadchodzić, zagrażać; ingruere, imminere, incumbere
GALL p. 144,11 : nec ... in conviviis asperitate yemis i-nte requievit.
KodWp I p. 273 (a. 1252) : i-nte guerra etc.
JAC. PAR. Serm. fol. 31a : si mors i-ret etc.
Constr. abs. vel sq.
in (super) c. acc.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)