- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
- N.
I.
propr.
A. aliquid
1.
a.
zabrać, zagarnąć, wydrzeć, wyrwać;
auferre, eripere, adimere, occupare, capere, praec.
α. oppida, castra, municipia
sim.
β. varia instrumenta bellica.
γ.
litteras
sim. (saepe).
N.
imaginem:
ogarniać;
comprehendere
CodPom p. 463 (a. 1233) : quum facta hominum propter uelocem cursum tergporum et etatum obliuione i-nte frequentius obscurantur etc.
Kod Pol I p. 117 (a. 1286) : acta mortalium oblivione vel morte i-ta ... solent adnullari.
DokKujMaz p. 266 (a. 1379) : facta mortalium ... frequenter obliuionem incurrunt vel morte i-ta consueuerunt deperire.Ita saepius.
b.
pochwycić, złapać (coś spadającego);
(rem cadentem) praeripere
AKap Sąd III p. 162 (a. 1512) : nisi... plebanus ... calicem ... cadentem festinanter i-isset, totalem sanguinem Christi de calice effudisset.
2.
zawierać, obejmować, mieścić w sobie; continere, complecti, concludere (saepe mediopass.)
a.
geom.
VITELO Opt. p. 154 : superificies i-ta lineis AB et AG.
ALBERT. p. 91 : minor est arcus ... epicycli i-tus inter lineam exeuntem a centro mundi per centrum epicycli ad superiorem eius partem protensam et inter centrum planetae.
b.
res
concr.
*SSrSil XVII p. 80 (a. 1506) : neque enim parum refert facilem aditu esse terram ... lacubusne et fossis i-tam.
3.
geom.
odcinać (łuk); praecidere
(arcum)
COPERN. Rv. p. 195(= p. 144 ed. nov.) : prima est inaequalitas preuentionis aequinoctiorum quam exposuimus, altera est qua Sol signiferi circumferentias inaequales i-re videtur, quae fere anniversaria est.
4.
ictum
otrzymywać;
excipere
MPH II p. 88 (Herbord): hoc autem dixit de ictibus, quos ille i-epit.
B.
aliquem
pochwycić, ująć, uwięzić; capere,
comprehendere.
N.
α.
nexibus veprium
i. q. impediri
KADŁUB. p. 152 : quidam ramalium nexibus ac veprium i-ti obtruncantur.
β.
in imagine
finitivo articulo
ib. p. 181 : sacius ... finitivo (ed. finitimo) semel i-i articulo, quam guttatim infortuniis distillare.
II.
transl.
A. aliquid
1.
a.
przerywać, kłaść, kres czemuś;
interrumpere, finem ponere.
Praec.
α.
iur.
t. t.
discordiam, litem
sim.
PommUrk VII p. 251 (a. 1329) : que discordia nunc est i-ta et amicabiliter diffinita et terminata per hos probos viros.
KodWp III p. 600 (a. 1388) : quarum quidem litium causas i-erunt nobiles viri infrascripti ... et fecerunt unionem ... partium utrarumque.
PP II p. 126 (a. 1451) : discordias inter ... partes quomodolibet exortas, hac, quae sequitur, i-imus et summamus ordinacione.
SSrSil VII p. 185 (a. 1468) : illis diebus oratores regis Polonie iverunt ad i-ndum lites, sufferencias, si poterunt, faciendas.Ita saepius.
β. bellum
sim. (
UrkBBr
p. 321,
a. 1360
; pactis:
DŁUG. Hist. I p. 65 = I
p. 124
ed. nov.
et saepius).
b.
przeszkadzać, utrudniać, udaremniać,
uniemożliwiać; impedire, prohibere,
obstare
DŁUG. Hist. IV p. 166 : fuga eius ... i-ta est et ... captus est.
Tom. IV p. 314 (a. 1518) : quem ... arce egredientes servavere ordinem, videre non potui, nam judicium noctis crepusculum i-erat.Ita saepius.
N.
pleonastice
impedimenta
i. q. interponere
StPPP VI p. 123 (a. 1518) : nulla impedimenta ... civibus ... facere et i-re quovismodo in eodem foro Myechoviensi debent.
Pass. obstaculis i. q. impediri.
FormJ p. 30 : cuius facti et negocii materia quibusvis defectuum obstaculis intercepi non consuevit.
StPPP X p. 20 (saec. XV in.in) : quia huiusmodi solaciorum negocia quibusvis defectuum sumptuariorum obstaculis i-i minime consueverunt ... idcirco etc.Occ.
α.
krępować;
constringere
COPERN. OpM p. 120 : affectum eius vincula i-erunt (Gr. τοῖς δεσμοῖς τὴν ἔφεσιν διακόπτεσθαι)
β.
poskromić; cohibere, coercere
Tom. XIV p. 145 (a. 1532) : sed nos curaturos esse ... ut ... praedonum licentia in Slesia i-atur.
γ.
powstrzymać;
inhibere
VL p. 226 (a. 1474) : volentes ... ultionem divinam i-re nostraque animadversione praevenire ... talem modum ... statuimus etc. .
2.
iur. odłożyć,
odroczyć, przesunąć;
differre,
prorogare, procrastinare
(diem iudicii
sim.)
AGZ XIII p. 390 (a. 1453) : domini ... i-erunt terminum alias «rozszgyaly» ad amicabilem compositionem.
Ib. XIII p. 428 (a. 1464) : Mathias ... actor attemptavit terminum contra generosum Stanislaum ... de bona voluntate i-erunt ad terminos per terminos.
Item
decretum :
DŁUG. Hist. V p. 72 : decretum regis et baronum ... i-tum et dilatum est.Cf. Słownik Staropolski s. v. rozjąć.
3.
a.
podjąć; suscipere,
arripere, praec.
α. iter
sim.
β.
occasionem :
Tom. II p. 58 (a. 1512) : i-ta priori illa occasione mutui congressus ... persistebat in proposito conveniendi simul cum ... fraterna maiestate.
b.
wyrazić zgodę na coś, przyjąć;
accipere, probare
KsgCzer p. 149 (a. 1415) : Nicolaus ... i-epit omnes terminos, quos nobilis domina Elizabeth ... habuit cum omnibus adversariis.
AGZ XIV p. 437 (a. 1455) : Filipus ... i-epit alias «przeyal» terminum ex parte domini Stanislai sic, quia habent terminum cum homine Stayan.
B. aliquem
1.
ogarniać, dotykać, zajmować; afficere, occupare, invadere
FormJ p. 4 : multiplicibus i-ntibus curis hucusque non potui mee mentis desiderium adimplere.
CodEp III p. 46 (a. 1450) : ut nesciatur, quo sit i-tus eventu.
2.
iur.
zabezpieczać nabywcę od pretensji osób trzecich;
possessorem rei alienatae a
cuiusvis vindiciis tueri
PP III p. 123 (a. 1445) : Indrzych promisit ... in iudicio ... Ogonkonem ab omnibus gweriis, si aliquis propinquior inuocaretur ad eandem porcionem, i-re.