- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
- N.
- K.
I.
nasilenie, natężenie, intensywność; status intentus,
intensio,
v.
gr.
rubedinis
(
VITELO Opt.
p. 154
),
item sensu latiore
spei
(
CodSil V
p. 260, saec. XIV
med.med)
, poenae (
JAC. PAR. Tract. fol. D IVa
:
an poena e avum
animarum diminuitur
quoad i-em).
Praec.
phil. (Gr.
ἐπίτασις), opp. remissio (
GŁOG. Porph. fol. n VIa
et saepius).
II.
A.
1.
uwaga, baczenie, wzgląd; attentio, contemplatio, respectus,
v.
gr. aeternae retributionis (
KodKKr I
p. 80, a.
1260)
, praesentium (
NIC. BŁ. Serm. II
p. 19
)
.
2.
dążenie do czegoś, staranie, usiłowanie;
conatus, studium, appetitus.
N. phil. de
rerum natura
GOST. Th. fol. a Vb : opus nature est opus intelligentie, a qua totum opus nature accipit rectam i-em et appetitum perfectionis.
WROCŁ. Epit. fol. c Ib : agens particulare debeat habere i-em directam ad formam.
3.
mentis
et
abs.
:
zwrócenie myśli ku czemuś, zamysł, zamiar,
intencja; institutum, propositum,
consilium.
N.
definitionem theol.
JAC. PAR. Serm. fol. 100b : i-o est relacio voluntatis in finem et ea semper debet manere in oratione.Glossa Pol.
RFil XXIV p. 48 (saec. XV med.med) : i-o mentis «vmislene».
Simili sensu
intentionis affectus (
ArHist X
p. 312, a.
1449)
vel vota (
DokMp II
p. 245, a.
1437).
Distinguitur
bona (
N.
definitionem
theol.
WROCŁ. EpitConcl fol. r IIIb : primo i-o dicitur bona, in qua est perfecta et bona ordinatio operis ad finem intentum ... alio modo i-o dicitur bona, quia illud, quod finaliter intenditur, ett bonum;item bonae voluntatis: GALL p. 60, 10) ; simili sensu fidelis ( JAC. PAR. I p. 380 ; KodMp IV p. 451, a. 1446) ;, felix ( KodMaz (K) p. 177, a. 1215) , honesta ( KodMp IV p. 346, a. 1440) , pia (erga Deum: KodMp IV p. 7, a. 1386 ; et devota: DŁUG. LibBen I p. 245 ; ;item piae devotionis: CodVit p. 1023, a. 1416) , religiosa ac sancta ( KsgHenr p. 4 ) , salutifera ( DokMp I p. 226, a. 1385 et saepius), salubris ( AKapSąd II p. 161, a. 1449).
Opp.
prava et corrupta (
KodPol II
p. 597, a.
1250)
, sophistica (
CodVit
p. 201,
a. 1409),
item fluxa (
DŁUG. Hist. V
p. 663
)
.
N.
theol.
actualis (opp. habitualis:
WROCŁ. Epit Conci
fol. B IIIb
; item virtualis
ib.
).
N.
locut.
adv.
(ex) intentione
celowo, umyślnie;
de industria, consulto
GŁOG. Phys. fol. A 3b : produxit ... natura ex i-e et fine capillos.
WROCŁ. Epit. fol. b IVa : quod agit ex i-e et deliberatione.
ARect I p. 558 (a. 1515) : si hec verba dixisset i-e aut ex ioco.Ita saepius.
Item in malam partem
ex malo corde studiosae intentionis (
CorpJP III
p. 431, a.
1519).
Opp.
praeter intentionem (
WROCŁ. Epit. fol. b IVa).
Praec.
zamysł pisarski, intencja autora;
scripti propositum.
Simili sensu per
abundantiam intentionis propositum (
GALL
p. 9, 2)
vel studium (
ib.
p. 84,
7
).
Inde
i. fere q. poglądy,
nauka; sententia
GŁOG. Alex. II fol. a VIa : regimen grammaticale secundum i-em Petri Helie ... describitur sic. Id. Porph. fol. a Ia: vt ... Porphirii de quinque vniuersalibus i-o resolutior existat.Occ. sensu latius transl.
α.
przekonanie, wiara;
persuasio, fides
RFil XXV p. 75 (saec. XIV ex.ex) : ut mens puellae ... ab i-e Christiana et a virginitate reuocetur.
β.
postanowienie;
institutum, decretum
Concl. p. 65 (a. 1491) : i-o domini Nicolai pro fundacione collegiature.
Ib. supra: cuius ... i-is tenor sequitur.
Ib. p. 66 (a. 1491) : faciet senior sic institutus lectiones ... ut in i-is litteris continetur.
γ.
rozeznanie, rozum; ratio
ArPrawn I p. 16 (a. 1326) : donec ad cor et i-em rediens veniat in emendam.
Iuncturae verbales selectae ad 1—3:
α. intentio inhaeret (alicui rei:
JAC. PAR. Tract. fol. B IVa)
, versatur (circa
aliquid:
JAC. PAR. II
p. 206
)
, ad aliquid
aspirat (
DŁUG. Hist. IV
p. 492
)
, inclinatur (
ArHist VIII
p. 362,
a. 1501)
, inspiratur (
DŁUG. Hist. I p. 102 = I
p. 162
ed. nov
.), sudat
(
ib. V
p. 512
), item residet (in aliqua re
ib. IV
p. 560
).
β. intentionem habere (
ZabDziej II
p. 334,
a. 1486)
; simili sensu concipere (
Tom. II
p. 215,
a. 1513)
, dirigere (in aliquem:
KomKadł
p. 446
)
, facere (
VITELO Opt.
p. 457
;
; circa aliquid:
KodMp IV
p. 451,
a. 1446),
item intentione aspirare (ad aliquid:
DŁUG. Hist. I
p. 74
= I p. 133
ed. nov.
) vel moveri (
ZabDziej II
p. 489,
a. 1488)
, in intentione esse (
Tom. II
p. 215,
a. 1513).
γ. intentionem consequi (
SSrSil IX
p. 176,
a. 1466)
, implere (
DŁUG. LibBen I p. 245)
, obtinere (
KrMU
p. 90,
69, a. 1427)
, ad effectum
inducere (
DokMp I
p. 295,
a. 1400)
, perducere (
AKapSąd III
p. 295,
a. 1508
; item
aliquid ad optatam intentionem:
SSrSil IX p. 200, a. 1466)
; simili sensu intentione potiri
(
DŁUG. Hist. III
p. 216
),
opp. frustrari (
ib. II p. 444 =
IV
p. 198
ed. nov.
), item intentionem proicere (
ib. IV
p. 405
).
B.
1.
domaganie się, żądanie, postulat; petitio,
postulatio.
2.
iur.
t. t. roszczenia sądowe, zwł.
oskarżenie; vindicatio iuris, praec.
accusatio.
N.
argumenty przedstawione przez stronę w
sądzie; intelleguntur singula
argumenta, quae a partibus coram iudice proponuntur (hoc sensu
praec.
pl. )
Lites I p. 17 (a. 1420) : intendimus probare quod ... rex Poloniae possidebat terram Pomoraniae ... item secunda i-o, quod ... duces Cuyavie tenebant et possidebant terram Pomoranie nomine ... regis ... item tercia i-o, quod magister et fratres ordinis Cruciferorum eiecerunt ... dominum regem de possessione ... civitatis Gdansk.
DokKKr I p. 198 (a. 1394) : i-es infrascriptas dat, facit et exhibet Nicolaus ... procurator.
Lites III p. 165 (a. 1414) : procurator ... ducis Masovie ... positiones sive articulos ac capitula sive i-es iniuriarum et dampnorum dat, facit et exhibet.Ita passim. Cf. Th. VII 7, 2722, 40 sqq. Occ. sensu latius transl. extra textus iur. obiectionis zarzut; obiectio
BIEM p. 40, 18 : curreret ... obiectionis i-o, si etc.
Constr.
ad
A—B: a.
sq.
gen.
(praec.
gerundi(v) i).
b.
sq.
ad :
CodEp III p. 24 (a. 1447) : i-o sua ad laborandum in scolis canonicis mihi ... clausa fuit.Cf. supra 821,28 et Th. VII 1,2727,27 sq. c. sq. circa :
BYSTRZ. AnalPr fol. a IIa : oportet ... dicere circa quid et de quo est i-o.Cf. Th. VII 1, 2727, 26. d. sq. de :
GALL p. 84, 7 : de puero Marti dedito cepte studium i-is proficiat.
VITELO Opt. p. 457 : de alijs iridibus ... i-em non principaliter facturi sumus.Cf. supra 26 . Ita passim. Cf. Th. VII 1, 2727, 42 sqq. e. sq. pro, cf. supra 822,23. f. sq. super :
CracArt I p. 25 (a. 1396) : i-o consulum civitatis Cracoviensis ... super nova moneta cudenda ... coram ... nobilibus regni Polonie ... pronunciata.
KodMp IV p. 274 (a. 1432) : pro experienda singulorum i-e super hoc facto.g. sq. inf. h. sq. acc. c. inf.
ArPrawn X p. 414 (a. 1414) : nunquam fuit in (om. ed. ) i-e episcopi ... prohiberi ipsos scabinos ... iudicare causam predictam.Cf. Th. VII 1 2727, 77. i. sq. enunt. fin. j. sq. quod :
KodWp III p. 770 (a. 1358) : volumus ... et certe nostre i-is existit, quod predicta ecclesia ... non per seculares ... gubernabitur.
III.
phil.
t. t.
1.
ujęcie poznawcze;
explicat
GŁOG. Porph. fol. a IVa : vocatur ... species vel conceptus i-o duplici de causa: primo quasi intus tencio, quia similitudines rerum, per quas intellectus res cognoscit et apprehendit, tenentur intus in anima ... secundo ... quia per talem rerum similitudinem et conceptus, quos intellectus habet apud se, intendit et cognoscit rem.
BYSTRZ. Log. fol. c Va : ipse ... actus intellectus dicitur i-o, quia per ipsam tendit intellectus in obiectum.
Simili sensu
intentionis actus
id. Anim. fol. b IIb: res non est in actu intelligendi et in actu i-is, quia hoc habet ab intellectu.
Dicitur
logica (logicalis:
MatFil IV
p. 10, saec.
XIV ex.ex
;
BYSTRZ Top.
fol. 148a
).
Distinguitur
prima
bezpośrednie ujęcie poznawcze rzeczy;
explicat
MatFil IV p. 26 (saec. XIV ex.) : per primam i-em debemus intelligere primum conceptum rei absolute consideratum.
GŁOG. Porph. fol. a IVa : i-o prima est conceptus primarius et primus, quo intellectus intendit et intelligit aliquam naturam rei vel rem absolute et secundum se.
BYSTRZ. Log. fol. c IVb : prima i-o nihil aliud est, quam terminus immediate significans rem ab extra, vel qui non est signum alicuius vel aliquorum terminorum aut signorum, sed solum est signum rei proprie accipiendo rem, vt distinguitur contra signum ... prime ... i-es sunt vt: homo, animal et similia.
Simili sensu
primaria :
GŁOG. Porph. fol. m IIa : logicus non determinat de decem predicamentis saltem primaria i-e, sed potius metaphisicus.
Opp.
secunda
wtórne ujęcie poznawcze dotyczące pojęć;
explicat
MatFil IV p. 26 (saec. XIV ex.ex) : per secundam i-em debemus intelligere secundum conceptum rei et accidentalem per relationem ad plura.
GŁOG. Porph. fol. a IVa : i-o ... secunda est conceptus secundarius, quo intellectus aliquam naturam vel rem intelligit non secundum se et absolute, sed in ordine ad aliud et in ordine ad illud, quod accidit et superadditum est illi nature.
BYSTRZ. Log. fol. c IVb : secunda i-o est terminus non immediate significans rem ad extra, sed significans terminum vel signum rei ad extra, vt nomen et verbum ... secunde i-es non sunt entia realia capiendo rem propriam, vt distinguitur contra signum.
Simili sensu
secundaria:
ExPhys fol. h Ia : finis operationis est finis dictus secundaria i-e.
Inde sensu latius transl. extra textus phil.
AKap p. 306 (a. 1545) : licet ista adhuc remote sunt speculationis et veluti entia secunde aut tertie i-is, sed non sunt impossibilia.
2.
byt intencjonalny, tj. ujęty
poznawczo; explicat
BYSTRZ. Log. fol. c Va : ipsum obiectum dicitur i-o, inquantum est illud, in quod tendit intellectus et ideo nec homo nec animal habent completam rationem vniuersalitatis ... preter actum intellectus.
N. sensu prorsus
metaph.
VITELO Persp. p. 137 : uisus ... per aspectum simplicem comprehendit i-es manifestas, quae sunt in rebus nec certificat illas.
Ib. p. 155 : omnes ... formae corporales sunt compositae ex multis i-bus uisibilibus particularibus ... sicut magnitudo non est sine figura et figura non est sine situ.
Ib. p. 173 : in multis ... formis pulchris sunt i-es paruae, subtiles, cooperantes pulchritudini formarum, sicut est lineatio decens et ordinatio partium uenusta, quae tantum in propinquitate ad iusum apparent.
Distinguitur
a.
communis:
GŁOG. ExLog fol. 2b : communes habitudines communium i-um multis applicabilium, cuiusmodi sunt i-es generis, speciei, tocius et partis et alie.
Opp.
particularis
cf.
supra 824,53.
b. imaginata:
BYSTRZ .in
MatFil IV p. 96 : intellectus ... potest ex i-bus accidentium ymaginatis elicere speciem suhstantie et i-em non ymaginatam.
Item
sensata (
ib.
virtus ymaginativa elicit e speciebus et i-bus sensatis species et i-es non
sensatas)
, manifesta (cf.
supra 824,50
).
IV.
singulare:
fungitur vice vocis
retentionis
zatrzymanie
ZabDziej II p. 244 (a. 1485) : que causa vertebatur inter ipsos pro quadam i-e summe (ed. summa) pecuniarum (cf. contextum ).