- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
I.
abstr.
1.
a.
wrodzone usposobienie, charakter, natura;
facultates alicui insitae,
mores, indoles sim.
b.
inteligencja, zdolności, talent, umysł;
prudentia, animus, mens,
virtus.
2.
a.
przemyślność, spryt,pomysł, wymysł;
acies animi, industria, sollertia.
Glossae
Pol.
GLb p. 155 : i-um «dowcip, dowcip rozumu».
RFil X p. 42 (saec. XV) XVI): «dowczipny» boni i-y.
Ib. p. 143 : «rozvmny» boni i-ii.
b.
chytrość, podstęp;
machinatio, astutia, fraus,
dolus.
c.
fere i. q. zamysł,
zamiar; consilium, coeptum, propositum
ChrMP p. 521 (= p. 51,3 Kürb.): circa quam Posnaniam Wladislaus omne robur sui exercitus explicuit et obsidionis i-um animose gessit.
LhnUrk I p. 62 (a. 1270) : nullo contradictionis i-o seu acumine humane astucie a tutela ... curabimus ... liberari.
KodKKr I p. 117 (a. 1284) : hec ... promisit nobis ... firma tenere et non contra facere, non contra om. ed. venire iure vel i-o aliquo siue facto.Ita passim.
d.
sposób; modus,
via
KodMp II p. 184 (a. 1292) : venandi omne genus ferarum quocunque i-o, quocunque venacionis instrumento ... facultatem.
KodPol III p. 285 (a. 1363) : monasterio ... donamus terras ... renuntiantes omni juri et dominio, quod nobis quovis i-o competere posset vel nostris successoribus competeret in praemissis.Ita passim.
3.
locut.
ad
1-2:
α.
ingenio
dobrowolnie; sponte
ArPrawn VI p. 47 (a. 1521) : mellicidae ... vellent dimittere apisteria ... nisi domini revisores eisdem benivoliter verbis bonis et i-o restituissent.Cf. Th. VII 1,1535,60. β. ex ingenio z własnej głowy; e mente sua, cogitatione sua
*SSrSil VIII p. 210 (a. 1463) : scriptura roborari dicta nostra voluimus, ne retorqueri aut aliter componi ex i-o possint.
CALLIM. Rhet. p. 68 : si, que in legibus continentur, rata non erunt, sed ex i-o semper aliter atque aliter interpretari permittentur.
GŁOG. Anal. fol. VIa : scientia acquiritur ... per inuentionem propriam, scilicet cum aliquis ex i-o proprio aliquam scientiam invenit.γ. usque ad meliorem (sic) ingenium aż do polepszenia są zdrowia psychicznego; usque ad mentem sanatam
StPPP XI p. 280 (a. 1531) : Mathias ... pecunias debet servare fratri suo usque ad eius meliorem i-um; et factor domini mandavit ... Mathie ... quod debet be ne servare fratrem suum usque ad meliorme i-um.
II.
concr. machina,
maszyna (wojenna, górnicza);
machina (bellica vel in plumbi fodinis usurpata)
GALL p. 110, 3 : quibus instrumentis paratis et i-iis laboravit ita (om. ed. ), quod paucis diebus urbem cives reddere coartavit.
KADŁUB. p. 123 : cesar fragoso urbem turbine involvit, molibus tormentorum circumtonat ... fulminibus i-orum coruscat.
CIOŁ. Lib. II p. 169 : ciues ... Ilkussienses ... nobis Petrum S., artis carpentarie et aliorum mechanicorum i-orum magistrum presentauerunt.
CodEp III p. 184 (a. 1474) : teneantur ... civitatem ... relinquere ... dimittentes ibidem pixides et i-a.
Ib. p. 185 : castrum ... restituetur ... una cum bombardis et i-iis ibi repertis.
JusMet p. 159 (a. 1475) : i-a ad aquam e fodinis Ilkussiensibus educendam construere, et alia «kierad» vocata ad mineram extrahendam.
Ib. p. 160 : tale i-um et talia instrumenta ... per quae ... aquae nocivae ... de fodinis ... extrahi possint.Ita saepius. Saec. XVI additur bellicum :
AAlex p. 177 (a. 1502) : cum exercitu ... cum i-iis etiam bellicis ... in Podoliam irrupisse.Ita saepius.