General
Full Entry
More

GLOBUS

Grammar
  • Formsglobus
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -i
  • Part of Speechnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I. propr. corpus solidum undique rotundum, praec.
    • 1. + ferrei ignei ( igniti igneorum globi incensivi globulus, qui machinis bellicis proiciebatur
    • 2. + lusorius alea vel globulus lusorius
    • 3. aedium ornamenta
    • 4. de Terra, Luna, Sole aliisque caeli corporibus.
    • 5.
      • a. i.q. glomus.
      • b. oculus.
      • c. volumen (telae)
  • II. transl.
    • 1. i.q. manus (militum), multitudo.
    • 2. + flammarum i. q. nubes ignea.

Pełne hasło

GLOBUS, -i m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
I. propr.
  • A.
kula, bryła o kształcie kuli; corpus solidum undique rotundum, praec.
1. pocisk w kształcie kuli; globulus, qui machinis bellicis proiciebatur
StPPP VI p. 234 (a. 1523) : iaculo machinali ... esse perterritum ita, quod g-us iactus crines eius volando tetigerit.
MPH V p. 900 (a. 1533) : a cive ... in foro Cracoviensi g-o e pixide eiaculato percussus, subito interiit.
Dicuntur etiam ferrei (
Mat Ref p. 110, a. 1578 : proiectione g-i ferrei alias «kulą żelazną» ... percussit
), ignei ( Tom. II p. 262, a. 1513) , igniti ( *ib. XIV p. 487, a. 1532 ; eodem sensu igneorum globi : RegPerc I p. 215, a. 1578) , incensivi ( RachWaw p. 301, a. 1542). Glossa Pol.
Podol. p. 6 (a. 1494) : g-i pixidarum tam parvi quam magni, alias «kulky».
2. lusorius et abs. : gałka, kulka używana do gry hazardowej; alea vel globulus lusorius
ArHist V p. 373 (a. 1415) : insuper aleas, taxillos, g-os aut alios ludos illicitos clerici non ludant, nec eis intendant.
AKapSąd II p. 480 (a. 1427) : lucratus est in thaberna g-os ludendo.
ArPrawn V p. 178 (saec. XV) : si quid tempore huius tenute super ludo g-orum sive taxillorum de ipsis bonis ... ammisserit etc.
3. ozdoby architektoniczne; aedium ornamenta
AKapSąd II p. 11 (a. 1415) : carpentarius tenetur construere ... tectum super ... turrim ... et si expediens fuerit, tunc ultra cum g-o et cruce.
Ib. p. 21 (a. 1417) : super deaurando g-o pro turri ecclesie.
Ib. I p. 415 (a. 1455) : turris ... sub g-o per fulmen fuit accensa et infra statua, super qua g-us positus erat.
Dicitur
cupreus ( DŁUG. Hist. V p. 205 et saepius). Ita frequenter usque ad saec. XVI med.
4. kula, glob; de Terra, Luna, Sole aliisque caeli corporibus.
5. varia
a. kłębek (nici); i.q. glomus.
b. gałka (oczna); oculus.
c. bal, zwój (płótna); volumen (telae)
AGZ XV p. 177 (a. 1475) : violenter ... receperunt ... pallium ... muliebre ... g-um tele alias «wal plothna».
Constr. ad
1—5: a. abs. b. sq. gen. c. sq. ab:
AKap p. 17 (a. 1530) : duo g-i a cappis.
d. sq. de:
AKapSąd III p. 272 (a. 1500) : g-us ... de filiis.
e. sq. in c. abl.
DŁUG. Hist. V p. 205 : g-us ... in pinnaculo templi,
f. sq. pro :
AKap p. 17 (a. 1530) : duo g-i pro baculis.
g. sq. super (supra):
RachWaw p. 30 (a. 1524) : pro ... g-is cupreis super aedificia.
AKap p. 12 (a. 1527) : cum g-o supra tectum.
Ita saepius.
II. transl.
1. (de hominibus) zbita gromada, zwarty oddział wojska; i.q. manus (militum), multitudo.
2. flammarum chmura, obłok w kształcie kuli ognia; i. q. nubes ignea.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)