- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
- K.
KsgKaz p. 475 (a. 1399) : ad servandum idem gladium.
AGZ XIII p. 547 (a. 1467) : unum gladium maius et aliud minus.Cf. Th. VI 2011,54 sqq.]
I.
A.
propr.
miecz;
ensis.
N.
glossas Pol.
StPPP II p. 541 (a. 1444) : g-um alias «scharschan» (ita saepius ).
AGZ VII p. 115 (a. 1466) : pro g-o alias «conczerz».
ARect I p. 640 (a. 1523) : g-um parwum alias «thessak».
GLcerv p. 575 : g-us «miecz».
Distinguitur ab
ense:
SSrSil I p. 211 (a. 1398) : non fuit dissensio inter ensem et g-um, inter solem et lunam.
GŁOG. Phys. fol. b 2a : sinistro latere pharetram, ensem, g-um et cetera portamus.Attamen
id. Alex. II fol. C Ib : significant eandem rem vt: ensis g-us, homo antropos.
N.
a.
in descriptionibus insignium nobilium
StPPP VIII p. 464 (a. 1398) : clenodium trium g-orum.
Ib. VII p. 291 (a. 1404) : de clenodio duarum lunarum et in medio ipsarum g-us.
DŁUG. LibBen I p. 69 : tres g-os iunctos acuminibus ... pro insigni habet.
Ib. II p. 197 : de armis, quae g-um et duas lunas portant.b. in iudicio portari exserique lege vetabatur
StPPP VIII p. 171 (a. 1386) : penam sex marcarum, quia tangens g-o disposuit terminum contra Stasconem ( ib. p. 979, a. 1400 : g-o non reposito; ib. p. 973, a. 1400 : cum g-o).
KsgGrWp I p. 150 (a. 1392) : inculpans ... Janussium ... quod ad judicium venerit g-o inloricatus.
ArPrawn V p. 75 (saec. XV) : ubi aliquis in iudicio ipsum parvipendens cultellum vel g-um presumpserit extrahendum, punitur.c. duellum gladiorum (de gladio , opp. baculorum) pojedynek na miecze jako forma tzw. sądu Bożego; iudicium Dei quod vocabatur quodque certamine gladiorum constabat
KodMp II p. 86 (a. 1252) : potestatem homines suos iudicandi ... ad aquam et ferrum candens, ad duellum baculorum et g-orum.
KodWp II p. 116 (a. 1296) : duellum de g-o et duellum de baculo.
Eodem sensu
pugna gladii :
KodPol I p. 119 (a. 1286) : omnem modum et formam judicium exercendi sicut est pugna clipei et g-ii et ferri.Cf. etiam III 505,48 sqq. d. in imagine i. q. kara śmierci; supplicium, poena mortis
UrkBBr p. 111 (a. 1284) : judex provincie, qui post presentacionem legittimam nobis factam ... a nobis g-ii receperit potestatem.
JAC. PAR. Serm. p. 70 nlb. : flevit sicut qui ad g-um aut ad locum suspensionis ducitur.
DŁUG. Hist. III p. 476 : Sigismundus rex triginta duos notabiles Hungaros, mortis socrus suae conscios, una die publico damnavit g-o ( ib. II p. 154 : trucidat).
Tom. XIII p. 284 (a. 1531) : plurimi ex primoribus ... capti, ex nobilibus non pauci sub g-um dati. e.locut. in ore gladii (in Vlg. frequenter, v. gr. Exod. 17,13, cf. Th . VI 2014,76 sqq.) mieczem; i. q. gladio absorbere ( KADŁUB. p. 17 ) , dissipare ( GALL p. 101, 7) , exstinguere ( *CodEp I 2 p. 177, a. 1457) , interficere ( Lites I p. 436, a. 1328) , perimere ( DŁUG. Hist. I p. 145 = 1 p. 208 ed.nov.) , perire ( CodEp II p. 265, a. 1431) , suffocare ( PP II p. 16, a. 1450), sim. (admodum saepe).
Item
a facie gladii (item frequens in
Vlg.
, v. gr. Iob
19,29), perire (
*Tom. XIV
p. 682,
a. 1532).
Item
in occisione gladii ponere (
*KodMaz(K)
p. 366, a.
1232
:
Prutheni plures
quam viginti millia
Christianorum in occisione g-ii posuerunt et ignominiosa morte
dampnarunt
), mori (
MARTIN. OP. Serm.
p. 205
nlb.
).
B.
transl.
1.
(addito
gen.
) de instrumento efficaci a. in bonam partem evangelii (
CodPom
p. 244, a.
1212)
, praedicationis (
VAdAnt
p. 40,
5
;
GALL
p. 7,
7)
;, verbi Dei (
Lites II
p. 295, a.
1413
,
cf. Th.
VI 2013,43
sq. ). b.
in malam partem
anathematis (
KADŁUB.
p. 66
et saepius,
cf.
Th. VI 2013,70; eodem sensu Petri
*KodKKr I
p. 49
;
DŁUG. Hist. II p. 340 = III
p. 89
ed.nov.)
;, coercitationis (
DŁUG. Op.
p. 31
)
, debellationis (
JAC. PAR. II
p. 362
)
, excommunicationis
(
ib.
), irae caelestis (
VAdAnt
p. 5,
4
;
; ultionis divinae
DŁUG. Hist. IV
p. 113
)
, iugulationis (
GALL
p. 7,
8)
, vindictae (
VAdAnt
p.
72,3)
.
2.
iur.
t.t.
a.
ex parte gladii
(krewny) po mieczu,
tj. od strony
ojca; agnatus
SchlUrk p. 297 (a. 1235) : si moriens ... pueros non habuerit, proximus ex parte g-ii bona ipsius possidebit (cf. Ztschr. XLVI p. 206, a. 1427).
ŁASKI ComPriv fol. 189a : agnatus significat proximos ex parte patris et ex parte g-ij.
Eodem sensu
per gladium (
AGZ XV
p. 392,
a. 1481
:
tutor est legittimus alias «obczy»
et non sangvineus per g-um
), de latere gladii (
ŁASKI ComPriv fol. 240b : mundiburdius de latere g-ij debet processisse).
b.
propinquus
post gladium ad bona
osoba mająca prawa do nieruchomości z tytułu pokrewieństwa po
ojcu;
qui agnatione ius ad
hereditatem possidet
ArPrawn X p. 464 (a. 1415) : si ... Laurentius docere poterit, quod est propinquior post g-um ad bona fratris sui Petri defuncti, extunc eadem bona obtinebit.
StPPP II p. 477 (a. 1441) : est propinquior ad hoc post g-um alias «po myeczu» et post clipeum alias «po szczicze».
AGZ XIII p. 555 (a. 1467) : et illa bona possidemus tamquam propinquiores ad ea post avum et ipsius g-um et clipeum.Cf. Ad rem cf. Dąbkowski, Prawo prywatne polskie I p. 468 .
3.
jako symbol władzy;
potestatis signum
WŁODK. ScrSel I p. 42 : semper utriusque g-ij potestas fuit apud summum pontificem.
Ib. II p. 353 : execucionem g-ij temporalis aliquando exercuit Ecclesia per sacerdotes.
Id. Op. p. 422 : quamvis imperium dependet a potestate papae, qui habet utrumque g-um, non tamen ab imperatore ad papam appellare potest.
ZABOR. Tract. p. 62 : papa ... immediatus ... vicarius Dei ... habet utramque postatem et utrumque g-um, spiritualem videlicet et temporalem.
Ib. p. 64 : g-um spiritualem papa per se ipsum, saecularem sive materialem per alios regit.Abundat
DŁUG. Hist. I p. 217 (= I p. 284 ed. nov.) : g-ii... regalis potentia ... Boleslaus I non ... in aliorum iniuriam ... utebatur.
4.
jako symbol wojny i zniszczenia; belli ruinaeque
signum
Theiner II p. 59 (a. 1448) : Cruciferis ... in partibus illis contra eiusdem fidei impugnatores g-us extat commissus.
CodEp I 2, p. 91 (a. 1449) : conversis ad vaginam, studio et opera vestris, cruentis et frementibus g-iis treugas has confecistis.
Ib. III p. 444 (a. 1497) : pluribus villis igne et g-o visitatis.
5.
jako symbol kary (Bożej); signum poenae (Dei)
AGZ XIX p. 183 (a. 1479) : videns omnipotentis Dei g-um pestiferum vigere auramque.
II.
nat.
1.
kosaciec żółty; Iris pseudoacorus
Linn.
GLr I
p. 129
.
2.
(ryba morska) miecznik, wlócznik; Xiphias
gladius Linn.
GLr I
p. 393
.
III.
gont (drewniany); tegula
lignea
KsgRachKr I p. 14 (a. 1368) : Martinus incidens ligneos g-os.
KsgKaz p. 30 (a. 1371) : pro tegulis g-ii dicti (sic ) grossos III ( ib. supra pro tegulis et g-iis).