General
Full Entry
More

FORMALITER

Grammar
  • Formsformaliter
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type
  • Part of Speechadverb
Meaning Outline
  • I.
    • 1. pulchre, formose
    • 2. clare, distincte, palam, manifeste
    • 3. eleganter, ingeniose, polite
    • 4. iur. secundum praescriptam iuris formam, rite, legaliter
  • II. phil.+ III) secundum (quoad) formam rei, respectu formae

Pełne hasło

FORMALITER adv.
  • F.
  • Th. (rec.),
  • Bl.
  • B.
  • L.
[comp. formalius infra 314,17.]
I.
1. pięknie, kształt nie; pulchre, formose
AKapSąd II p. 50 (a. 1419) : carpentarius ... tigna super eadem capella debet facere f-r et de pulchro modo.
2. jasno, wyraźnie, jawnie, otwarcie; clare, distincte, palam, manifeste
VITELO Opt. p. 466 : plures duabus iridibus non possunt uideri, quoniam tantum duae sunt, quae situ colorum f-r distinguuntur.
Lites III p. 172 (a. 1414) : interrogatus, an fuisset presens et audivisset f-r dicta verba ambasiatorum.
DŁUG. Hist. III p. 70 : insimulatus est ... episcopus ... in Wladislai ducis exclusionem ... f-r et expresse consensisse.
Ib. V p. 642 : consularibus Gdanensibus f-r et aperte ... deiectionem Nicolai Tungen impedientibus.
3. elegancko, wykwintnie; eleganter, ingeniose, polite
MPH V p. 1000 (saec. XV) : doctores apti sunt ad scribendum nedum f-ius, sed eciam ... caucius.
DŁUG. Hist. IV p. 478 : prudenter et f-r responsum esse.
GLb p. 126 : f-r, «przednye, bithnye, wlasnye, kstaltownye, vytvornye» (cf. ib. p. 144 et p. 235).
4. iur. zgodnie z prawem, z zachowaniem ustalonych przepisów; secundum praescriptam iuris formam, rite, legaliter
Somm. p. 971 (a. 1332) : civis Wratislaviensis ... villam suam ... vendidit, tradidit ... et in nostra (i. ducis ) presencia rite ac f-r resignavit.
TPaw III p. 124 (a. 1389) : si iudices f-r diiiidicauerunt, «odsancizili», hoc nobis remittatur.
KodKrak p. 541 (a. 1430) : hac ... resignacione rite f-rque peracta.
II. phil. t. t. formalnie, w sposób formalny, tj. dotyczący istoty danego bytu; secundum (quoad) formam rei, respectu formae (cf. s. v. III)
MATTH. Prax. p. 74 : malum f-r est privatio, quamvis multa positiva materialiter et subiective mala sint et denominentur.
NIC. Bł. Tract. fol. b VIIIb : nullum corpus videri potest, nisi habeat accidentia in essentia vel nisi sit coloratum f-r, vt patet de pariete, sed color albus non est in Hostia f-r, ergo non potest videri proprie.
Ita passim in textibus phil.
Syn. et iuxta posita
actualiter ( MatFil IV p. 21, saec. XIV) , essentialiter GIEŁCZ. fol. A 3b ; GOST. Th. fol. e VIaV, ; intrinsece ( BYSTRZ. in MatFil IV p. 85 et saepissime), perfective ( WROCŁ. EpitConcl fol. C IIb) , positive ( BYSTRZ. Top. fol. t IIb ; STOB. Praed. fol. 3b) ;, quidditative ( BYSTRZ. ParvLog fol. R Ia ; STOB. Praed. fol. 3a ). ;
Opp.
aequivalenter ( GŁOG. Alex. I fol. Bb VIb ; WROCŁ. Dial. fol. E Ia) ;, extrinsece (et obiective; BYSTRZ. Elench. fol. p VIIb ; GŁOG. ExLog fol. 65b ) ;, fundamentaliter ( BYSTRZ. Log. fol. d IIIb ; id. Top. fol. o VIIa ; id. AnalPr fol. a IIIb ;et fol. p Ib), materialiter ( WROCŁ. Epit. fol. e IIIb et saepissime), realiter ( BYSTRZ. AnalPost fol. k IIIb ; STOB. Parv. fol. A Ib ;et saepius), virtualiter ( MatFil IV p. 21, saec. XIV ; BYSTRZ. AnalPr fol. p. IIa et saepius).
Iuncturae verbales selectae
formaliter aliquid accipere (pro actu subsistendi: BYSTRZ. Log. fol. m Ib et saepius); simili sensu sumere ( ib. fol. d IIIb et saepius), capere (( id. Top. fol. o VIIa ; WROCŁ. Dial. fol. D IIIb ;et saepius); item distingui ( BYSTRZ. AnalPost fol. k IIIb ; STOB. Intr. fol. a 4a ;et saepius), praedicari (de omnibus: AEG. Th. fol. B Ia) cett.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)