- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- A.
- N.
I.
1.
propr. wierność,
sumienność, uczciwość, rzetelność; fides, probitas,
sinceritas.
Dicitur per abundantiam
probitatis (
KodKKr I
p. 99, a.
1273)
,
item fidelitatis devotio (
KodWp II
p. 28, a.
1290)
.
Praec.
α.
Christi
wiara chrześcijańska
CantMAe I, nr 15, v. 1 b (saec. XIV) : Ecclesia requirit per graciam nos ad f-em Christi, dans in gracia familiaritatem.
β.
wierność poddanego wobec władcy (i wynikające z niej
obowiązki); fides atque officia,
quae regi vel principi
praestantur ab eis, qui eius imperio subiecti sunt
Lites I p. 24 (a. 1320) : de f-e ... regi conservanda.
PommUrk V p. 218 (a. 1315) : nos debere ... principi ... puram et veram f-em reddere.Ita saepius saec. XIV—XV. Additur meritorum ( PommUrk IV p. 223, a. 1306) . Hoc sensu etiam pl.
KodPol I p. 184 (a. 1314) : nos Wladislaus dux attendentes dictorum civium f-es et fidelia servicia ... omnia jura et privilegia eorum ... duximus confirmanda.
KodWp III p. 473 (a. 1378) : nos Elizabeth ... regina Hungarie et Polonie ... cives ... Poznanienses propter eorum notabiles f-es, in pristinis eorum libertatibus ... volentes ... conservare.Ita saepius. Simili sensu fidelitatum obsequia ( DokMp I p. 222, a. 1385 et saepius), servitia ( KodMp IV p. 4, a. 1386) , studia ( CodVit p. 38, a. 1395) .
Dicitur
fidelitatis iuramentum vel homagium
(
Lites I
p. 18, a.
1320
;
ib.
p. 24, a.
1320
et saepissime). Simili
sensu
abs.
GLcerv p. 566 : nihil aliud est quam iusiurandum quod a vasallis praestatur domino „wierność, przysięga”.
γ.
lojalność w pełnieniu funkcji urzędowych;
probitas in munere publico administrando
CodEp III p. 410 (a. 1493) : volumus ... quod ipse notarius iuramento corporali ad f-em servandam astringatur.
ZabDziej II p. 542 (a. 1489) : plebanus retulit se citasse magistrum ... ad videndum rotulum ... reponi et de f-e iurari.
ArPrawn V p. 493 (saec. XV med.med) : notarius ... poterit loco sui ... alium, prius de f-e iuratum, ponere notarium.
ZabDziej III p. 350 (a. 1494) : super quibus sigillis ... portitor litterarum … prestitit iuramentum de f-e portandi.Ita saepius saec. XV—XVI. δ. locut. adv. cum fidelitate sumiennie, dokładnie; firmiter, diligenter
KodWp III p. 505 (a. 1381) : nos ... dictum statutum ... sub nostro sigillo et sub manu publica ... publicari et dari fecimus cum effectu et f-e.
Constr.
a. sq.
gen.
subi.
N. sq. gen. obi.
supra 176,23.
GALL p. 81, 10 : Zbigneuus ... populum ... ad f-em fratris et contrarietatem Zethei ... animavit.b. sq. erga. c. sq. inter:
Lites II p. 253 (a. 1330) : promisimus ... sinceram amiciciam et f-em inter nos ... fideliter ... observare.Occ. wierność (przekładu), zgodność z oryginałem; textus in alium sermonem versi fides
CALLIM. in KlQu p. 54 : argumentum et interpretamentum tuum in verba epistolij Phalaridis ... quantum vero ... ab interpretaminibus Aretini differant, f-e nescio, Latinitate, etsi scire credam, non ausim.
2.
meton. przysięga na wierność; sacramentum,
fides iure iurando confirmata
GALL p. 83,11 : quatenus Bolezlaus ... sedes regni principales et proximas occuparet easque f-e recepta in dominium possideret.
DŁUG. Op. p. 630 : oppidum Gutstadiam f-em regiae maiestati praestitam fregit.
N.
tenutae :
AKapSąd I p. 501 (a. 1478) : littera f-is tenute Lovycz.
Iuncturae verbales ad
1—2: fidelitatem alicui (con)servare cf.
et 51,
inferre (
PommUrk IV
p. 223, a.
1306),
promittere (pro aliquo:
ZabDziej III
p. 154
a. 1491)
, reddere (cf.
),
tenere (
Lites II
p. 428, a.
1402)
;
opp.
frangere (cf.
).
Item (de eo cui fides praestatur)
recipere (cf.
).
II.
transl. tytuł
urzędników i dostojników (w dokumentach władców); loco appellationis
honorificae magistratuum procerumque
(in litteris principum usurpatae)
Dogiel I p. 37 (a. 1355) : f-i vestrae firmo edicto regio praecipientes mandamus, quatenus etc.
KodMp IV p. 62 (a. 1399) : vestras scire cupimus f-es (sc. [palatinos, castellanos, iudices) etc.]Ita passim saec. XV—XVI med.