- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
I.
1.
możność, możliwość;
possibilitas, potestas, qua quid
fieri potest.
Dicitur
actualis (
WŁODK. Op.
p. 418
).
Occ.
łatwość;
facilitas
KADŁUB. p. 184 : Mesco omnes patrimoniales quam breviuscule municiones eadem pene f-e, qua perdiderat, recuperat.
2.
uprawnienie, pozwolenie, prawo; libertas,
venia, licentia.
Dicitur
libera (
KodMp I
p. 51, a.
1256)
, omnimoda (et expedita :
Lites II
p. 178, a.
1413
et saepius). Additur
iuris (
KsgKaz
p. 135, a.
1380),
licentiae (
KodMp II
p. 228,
a. 1313),
item
faciendi et dimittendi (
KsgŁawKr
p. 149, a.
1390).
Glossa
Pol.
ArPrawn VIII p. 81 (a. 1399) : nullam habet f-em in gaiis Stradomensibus wlgariter «leczenstwa».
Praec.
α.
pełnomocnictwo; auctoritas, potestas
alicui concessa.
N.
facultatis litterae (
AKapSąd II
p. 627, a.
1478)
.
Simili sensu per meton. abs.
DŁUG. Hist. IV p. 285 : f-is ... apostolicae, quam secum ... Zeno nuntius attulerat, tenor talis est.DANT. in
Tom. VII p. 133 (a. 1524) : notarius publicus instrumentum ... confecit, acceptis a nobis ... mandatis et f-bus nostris.
N.
locut.
cum facultate
na mocy pełnomocnitwa;
procuratoris vice
ArPrawn X p. 430 (a. 1414) : debet ... Clemens esse tutor suus pueri ... eum laudabiliter fovendo et ipsum ab omnibus serviciis regalibus ... honeste cum f-e intercedendo.
β.
władanie, posiadanie, zarząd;
possessio, ditio
AGZ XV p. 430 (a. 1463) : potens est ... pater suus eandem villam in suam f-em recipere.
DŁUG. Hist. V p. 383 : porta, quae f-is suae (sc. dicti Dunin )erat.
MIECH. Chr. p. 223 : ut f-is utriusque ripae fluminis Istulae apud eos Cruciferos remaneret.
γ.
znaczenie, władza;
auctoritas, potestas
DŁUG. LibBen III p. 26 : asserit ... praepositus Myechoviensis ... patriachalem apud se consistere f-em.
StPPP VI p. 118 (a. 1518) : f-s superarbitraria totaliter devolvetur super ... dominum archiepiscopum.DANT. in
Tom. VIII p. 336 (a. 1526) : f-em, quam in eum caesarem habet
N. de litteris:
ważność, moc prawna;
vis
AGZ XIX p. 176 (a. 1476) : eadem inscripcio ... peramplius nullam f-em habebit, sed cassa et inana permanebit.
Simili sensu
facultatis auctoritas (
KodUJ IV
p. 143, a.
1522),
vel
posse (
KodWp III
p. 529,
a. 1382).
Constr.
ad 1-2:
a.
sq.
gen.
(praec.
gerundii)
b.
sq.
acc.
gerundii (gerundivi)
DokMp I p. 190 (a. 1376) : Nicolao ... civitatem ... de novo locandam ... concedimus f-em.
KodUJ III p. 33 (a. 1473) : plenam et omnimodam potestatem et f-em praemissa omnia ... ordinandum, perficiendum ... et effectui debito deducendum.
KodUJ III p. 206 (a. 1501) : censum ... a ... consulibus ... levandum ... altaristae ... concedimus omnimodam f-em.
c.
sq.
ad.
d.
sq.
de :
CodVit p. 459 (a. 1419) : ad decanatum Cracouiensem de presentando personam idoneam ... habeo f-em.
CracArt I p. 111 (a. 1440) : de hoc habere debent plenam f-em.
DŁUG. Hist. V p. 256 : proditoribus ... omnis facultas de adimplendo, quod conceperant, adempta.Cf. Th. 149,83.
e.
sq.
in
c.
abl.
KodMp II p. 166 (a. 1286) : in venacionibus et in piscarijs habebunt liberam f-am incolae.
DokSul p. 335 (a. 1296) : ut nunquam ... ipsius heredis successores contra dictum abbatem in requirenda dicta hereditate habeant f-em.Cf. Th. VI 153,68 sqq.
f.
sq.
inf.
g.
sq.
enunt.
fin.
AKapSąd II p. 818 (a. 1521) : princeps ... dedit f-em ipsi testi, ut eum captivaret.
h.
sq.
quod:
PP III p. 60 (a. 1437) : protestatus est super domum Petri ... et f-em, quod prius domum non venderet ... quousque etc.
II.
A.
1.
zdolność, sprawność, możność; vis, potestas, indoles.
N.
definitionem phil.
BYSTRZ.
in
MatFil IV p. 90 : f-s est facilis potentia, qua aliquis est potens aliqua facere (cf. GŁOG. Porph. fol. b Va).
Constr.
a.
sq.
gen.
(praec.
gerundii).
b.
sq.
adi.
,
v.
gr. humana (
STOB. Aret. fol.
d IIb)
, dialectica (
BYSTRZ.
Top. fol.
p. IIIa
)
.
N.
possibilis
i. rei possibilis natura
KADŁUB. p. 139 : animus generosior res eciam inpossibiles ad possibilem reducit f-em.
2.
rhet.
talent krasomówczy, biegłość
wymowy; facundia, eloquentia
(saec. XV).
B.
1.
dziedzina wiedzy, specjalność, dyscyplina;
disciplina, scientia
NIC. BŁ. Serm. II p. 17 : nunquam apparuit doctor tantus, qui in omni f-e posset docere expedite.
KodUJ I p. 191 (a. 1439) : omnes ... libros ... quarumcunque f-um existant ... signanter tamen libros theologicae f-is ... professori ... donavit.
DŁUG. Op. p. 426 : illi ... collegio Cracoviensis studii generalis grandem numerum librorum in singulis f-bus legavit.Ita saepius saec. XV. Cf. Th. V1151, 46 sq.
2.
wydział uniwersytecki;
eiusdem disciplinae professorum et
studentium in universitate studiorum ordo
KodUJ I p. 3 (a. 1364) : quotienscumque aliquos scolares in qualibet f-e per doctores seu magistros ad privatum examen more consueto poni contingerit.
KrMU p. 54, 5 (a. 1407) : totam universitatem ... ex diversitate f-um ... collectam ... non bene posse subsistere in debita unitate sine speciali rectore.Ita vulgo saec. XV—XVI.
Distinguitur
theologica (
CodEp III
p. 24, a.
1447
et saepius), iuris canonici (
ib.:
simili sensu canonica:
KodUJ I
p. 140, a.
1422
et passim;canonistica:
ARect II
p. 4, a.
1537
; item iuridica
ib.
p. 221, a. 1561)
, artium (
KrMU
p. 63, 54,
a. 1428)
, medicinalis (
AKapSąd I
p. 237, a.
1453)
, physica (
ARect II
p. 93, a.
1544)
.
III.
1.
(duża) ilość, mnóstwo;
multitudo,
v.
gr.
hospitum (
RachJag
p. 534, a.
1419).
2.
środki finansowe, zasoby, majątek; opes, divitiae
(praec.
pl.).
Additur
bonorum (
StPPP VII
p. 162,
a. 1474
;
KodUJ III
p. 185, a.
1492)
, opum
(
KADŁUB.
p. 60
)
, pecuniarum (
KomKadł
p. 194
et saepius),
rerum (
DANT.
in
Tom. IX
p. 147
)
,
terrenae substantiae (
KodMp IV
p. 473, a.
1447)
,
thesaurorum (
PP II
p. 143, a.
1452).
Simili sensu per
abundantiam
copiae facultatum :
DŁUG. Op. p. 161 : mercator ... f-um copiis non mediocriter abundans.