Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FACULTAS

Gramatyka
  • Formyfacultas
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -atis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • 1. możność, możliwość
    • 2. uprawnienie, pozwolenie, prawo
      • α. pełnomocnictwo
      • β. władanie, posiadanie, zarząd
      • γ. znaczenie, władza
      • a.
      • b.
      • c.
      • d.
      • e.
      • f.
      • g.
      • h.
  • II.
    • A.
      • 1. zdolność, sprawność, możność
      • 2. rhet. rhet. talent krasomówczy, biegłość wymowy
    • B.
      • 1. dziedzina wiedzy, specjalność, dyscyplina
      • 2. wydział uniwersytecki
  • III.
    • 1. (duża) ilość, mnóstwo
    • 2. środki finansowe, zasoby, majątek

Pełne hasło

FACULTAS, -atis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
I.
1. możność, możliwość; possibilitas, potestas, qua quid fieri potest.
Dicitur
actualis ( WŁODK. Op. p. 418 ). Occ. łatwość; facilitas
KADŁUB. p. 184 : Mesco omnes patrimoniales quam breviuscule municiones eadem pene f-e, qua perdiderat, recuperat.
2. uprawnienie, pozwolenie, prawo; libertas, venia, licentia.
Dicitur
libera ( KodMp I p. 51, a. 1256) , omnimoda (et expedita : Lites II p. 178, a. 1413 et saepius). Additur iuris ( KsgKaz p. 135, a. 1380), licentiae ( KodMp II p. 228, a. 1313), item faciendi et dimittendi ( KsgŁawKr p. 149, a. 1390). Glossa Pol.
ArPrawn VIII p. 81 (a. 1399) : nullam habet f-em in gaiis Stradomensibus wlgariter «leczenstwa».
Praec.
α. pełnomocnictwo; auctoritas, potestas alicui concessa.
N.
facultatis litterae ( AKapSąd II p. 627, a. 1478) .
Simili sensu per meton. abs.
DŁUG. Hist. IV p. 285 : f-is ... apostolicae, quam secum ... Zeno nuntius attulerat, tenor talis est.
DANT. in
Tom. VII p. 133 (a. 1524) : notarius publicus instrumentum ... confecit, acceptis a nobis ... mandatis et f-bus nostris.
N. locut.
cum facultate na mocy pełnomocnitwa; procuratoris vice
ArPrawn X p. 430 (a. 1414) : debet ... Clemens esse tutor suus pueri ... eum laudabiliter fovendo et ipsum ab omnibus serviciis regalibus ... honeste cum f-e intercedendo.
β. władanie, posiadanie, zarząd; possessio, ditio
AGZ XV p. 430 (a. 1463) : potens est ... pater suus eandem villam in suam f-em recipere.
DŁUG. Hist. V p. 383 : porta, quae f-is suae (sc. dicti Dunin )erat.
MIECH. Chr. p. 223 : ut f-is utriusque ripae fluminis Istulae apud eos Cruciferos remaneret.
γ. znaczenie, władza; auctoritas, potestas
DŁUG. LibBen III p. 26 : asserit ... praepositus Myechoviensis ... patriachalem apud se consistere f-em.
StPPP VI p. 118 (a. 1518) : f-s superarbitraria totaliter devolvetur super ... dominum archiepiscopum.
DANT. in
Tom. VIII p. 336 (a. 1526) : f-em, quam in eum caesarem habet
N. de litteris:
ważność, moc prawna; vis
AGZ XIX p. 176 (a. 1476) : eadem inscripcio ... peramplius nullam f-em habebit, sed cassa et inana permanebit.
Simili sensu
facultatis auctoritas ( KodUJ IV p. 143, a. 1522), vel posse ( KodWp III p. 529, a. 1382). Constr. ad 1-2:
a. sq. gen. (praec. gerundii)
b. sq. acc. gerundii (gerundivi)
DokMp I p. 190 (a. 1376) : Nicolao ... civitatem ... de novo locandam ... concedimus f-em.
KodUJ III p. 33 (a. 1473) : plenam et omnimodam potestatem et f-em praemissa omnia ... ordinandum, perficiendum ... et effectui debito deducendum.
KodUJ III p. 206 (a. 1501) : censum ... a ... consulibus ... levandum ... altaristae ... concedimus omnimodam f-em.
c. sq. ad.
d. sq. de :
CodVit p. 459 (a. 1419) : ad decanatum Cracouiensem de presentando personam idoneam ... habeo f-em.
CracArt I p. 111 (a. 1440) : de hoc habere debent plenam f-em.
DŁUG. Hist. V p. 256 : proditoribus ... omnis facultas de adimplendo, quod conceperant, adempta.
Cf. Th. 149,83.
e. sq. in c. abl.
KodMp II p. 166 (a. 1286) : in venacionibus et in piscarijs habebunt liberam f-am incolae.
DokSul p. 335 (a. 1296) : ut nunquam ... ipsius heredis successores contra dictum abbatem in requirenda dicta hereditate habeant f-em.
Cf. Th. VI 153,68 sqq.
f. sq. inf.
g. sq. enunt. fin.
AKapSąd II p. 818 (a. 1521) : princeps ... dedit f-em ipsi testi, ut eum captivaret.
h. sq. quod:
PP III p. 60 (a. 1437) : protestatus est super domum Petri ... et f-em, quod prius domum non venderet ... quousque etc.
II.
A.
1. zdolność, sprawność, możność; vis, potestas, indoles.
N. definitionem phil.
BYSTRZ. in
MatFil IV p. 90 : f-s est facilis potentia, qua aliquis est potens aliqua facere (cf. GŁOG. Porph. fol. b Va).
Constr.
a. sq. gen. (praec. gerundii).
b. sq. adi. , v. gr. humana ( STOB. Aret. fol. d IIb) , dialectica ( BYSTRZ. Top. fol. p. IIIa ) .
N.
possibilis i. rei possibilis natura
KADŁUB. p. 139 : animus generosior res eciam inpossibiles ad possibilem reducit f-em.
2. rhet. talent krasomówczy, biegłość wymowy; facundia, eloquentia (saec. XV).
B.
1. dziedzina wiedzy, specjalność, dyscyplina; disciplina, scientia
NIC. BŁ. Serm. II p. 17 : nunquam apparuit doctor tantus, qui in omni f-e posset docere expedite.
KodUJ I p. 191 (a. 1439) : omnes ... libros ... quarumcunque f-um existant ... signanter tamen libros theologicae f-is ... professori ... donavit.
DŁUG. Op. p. 426 : illi ... collegio Cracoviensis studii generalis grandem numerum librorum in singulis f-bus legavit.
Ita saepius saec. XV. Cf. Th. V1151, 46 sq.
2. wydział uniwersytecki; eiusdem disciplinae professorum et studentium in universitate studiorum ordo
KodUJ I p. 3 (a. 1364) : quotienscumque aliquos scolares in qualibet f-e per doctores seu magistros ad privatum examen more consueto poni contingerit.
KrMU p. 54, 5 (a. 1407) : totam universitatem ... ex diversitate f-um ... collectam ... non bene posse subsistere in debita unitate sine speciali rectore.
Ita vulgo saec. XV—XVI.
Distinguitur
theologica ( CodEp III p. 24, a. 1447 et saepius), iuris canonici ( ib.: simili sensu canonica: KodUJ I p. 140, a. 1422 et passim;canonistica: ARect II p. 4, a. 1537 ; item iuridica ib. p. 221, a. 1561) , artium ( KrMU p. 63, 54, a. 1428) , medicinalis ( AKapSąd I p. 237, a. 1453) , physica ( ARect II p. 93, a. 1544) .
III.
1. (duża) ilość, mnóstwo; multitudo, v. gr. hospitum ( RachJag p. 534, a. 1419).
2. środki finansowe, zasoby, majątek; opes, divitiae (praec. pl.).
Additur
bonorum ( StPPP VII p. 162, a. 1474 ; KodUJ III p. 185, a. 1492) , opum ( KADŁUB. p. 60 ) , pecuniarum ( KomKadł p. 194 et saepius), rerum ( DANT. in Tom. IX p. 147 ) , terrenae substantiae ( KodMp IV p. 473, a. 1447) , thesaurorum ( PP II p. 143, a. 1452). Simili sensu per abundantiam copiae facultatum :
DŁUG. Op. p. 161 : mercator ... f-um copiis non mediocriter abundans.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)