- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- Bl.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
I.
A.
1.
przewidywanie, przezorność,ostrożność;
praevisio, prudentia, cautela.
Additur
futurorum (
SCARB. Sap. I
p. 367
)
vel de futuro (
CRIC.
in
Tom. VII
p. 41, a.
1524).
Dicitur
circumspecta (
KodWp II
p. 140, a.
1298)
, laudanda (
LhnUrk I
p. 8, a.
1348)
, matura (
ChrClar
p. 475
)
, sagax (
DokMp V
p. 3, a.
1401
et saepius). Simili sensu per abundantiam provisionis cautela (
CodEp III
p. 66, a.
1453)
vel cautelae provisio (
StSyn I
p. 53, saec.
XV med.med).
2.
opieka, troska;
curatio, procuratio, tutela.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 690 : p-o «opatrzenie».Occ. pl.
Dogiel I p. 69 (a. 1474) : p-es utiles necessarias ... pro conservatione pacis.
Praec.
divina
opatrzność boża; providentia
Dei.
Simili sensu
supernae dispositionis (
KodWp VI
p. 377, a.
1392)
vel dispensationis (
KodUJ I
p. 35, a.
1401).
3.
zapobieganie, zabezpieczenie;
praeventio.
Dicitur
provisionis remedium (
*KodMp II
p. 115,
a. 1262
et saepius), subsidium
(
Dogiel I
p. 190,
a. 1532).
Occ.
constr.
sq.
dat.
PEREGR. Serm. p. 226: beatus Lucas ... hortatur nos ad futuram nobis p-em ... cum dicit: ut ... recipiant vos in aeterna tabernacula (Vlg. Luc. 16, 9 ).
4.
zaopatrzenie (zwł. w żywność), wyposażenie,
utrzymanie;
actus aliqua re (praec. victu) instruendi.
Occ.
α.
wiano; dotalicium
DokMp VIII p. 249 (a. 1443) : de bonis vite sue p-is et post mortem mariti sui ... sibi derelictis.
GLlw p. 235 : vitae p-o ... «wyano».β. wynagrodzenie, pensja; salarium
RachBon II p. 46 : solvi ... curiae magistro p-em vel pensionem in mense Maio sibi solvi solitam super officium magistratus curiae.γ. animae zbawienie duszy; beatitudo aeterna
KodWp I p. 277 (a. 1253) : ob reverentiam Dei ... nec non animarum p-em nostrarum.
Constr.
a.
sq.
gen.
b.
sq.
ad :
ArPrawn I p. 178 (saec. XV in.in) : p-o salarii ad tempora vite.c. sq. de :
KOMOR. p. 181 : nulla ... p-o de cibo et potu.d. sq. adi.
RachJag p. 44 (a. 1390) : panis ... de p-e reginali.
KodUJ II p. 264 (a. 1469) : pro erigenda ... nova domo in p-em ... capitularem.
Iuncturae verbales ad 1 - 4:
a.
provisioni intendere (KodWp I p. 100, a. 1220) , succurrere ( DŁUG. Hist. V p. 41 ).
b. provisionem adhibere
(circa aliquid
*CodEp III
p. 186,
a. 1474
; contra aliquid:
AKapSąd II
p. 61, a.
1425
; super aliqua re:
DŁUG. Hist. V
p. 564
)
, apponere (in aliqua re:
KodKWil
p. 177,
a. 1439)
, facere (de, in, pro aliqua re:
RachJag
p. 2, a.
1388
;
KodUJ I p. 1,
a. 1364,
KomKadł
p. 311
et saepius;
sq.
enunt.
fin.
CodEp I 2,
p. 74,
a. fere 1449
et saepius),
opponere (alicui rei:
DŁUG. Hist. IV
p. 403
)
, reservare (pro
aliqua re
id. Op.
p. 433
).
c. provisione conniti (
DŁUG. Op.
p. 602
).
d.
in provisionem se committere (alicuius :
StPPP IX
p. 243,
a. 1541)
, recipere
vel
suscipere (aliquem :
KodWp X
p. 370,
a. 1444
;
ZabDziej IV 1,
p. 26, a.
1548) .
e. in provisione esse
(bona:
Visit.
p. 255,
a. 1511)
, conservari (
StPPP XII
p. 469,
a. 1531)
, se habere
(syn. paratum esse:
Dogiel IV
p. 215,
a. 1521).
f.
provisionis cautelam
conferre (alicui rei :
CodEp III
p. 66, a.
1453) , provisionis oculos inclinare (ad
aliquid:
KodMaz(K)
p. 192,
a. 1218)
.
B.
1.
zarządzanie, nadzór;
administratio, regimen
CracArt I p. 141 (a. 1452) : consules ... distribuerunt curam et p-em edificacionis.
ArPrawn VI p. 20 (a. 1458) : regimen, curam, p-em et gubernationem perpetuam ... hospitalis ... ducissa dedit ... capellanis.
CorpJP IV p. 268 (a. 1526) : monetae cudendae p-o ... ad thesaurarium regni ... pertinere solet.Ita saepius.
Syn.
superintendentia
(
DokListPł II
p. 473, a.
1565).
Occ.
pl.
AAlex p. 466 (a. 1505) : custodia seu tenuitas seu p-es ... castrorum in provincia Prussiae ... solummodo indigenis ... committi ... debeant.
2.
zarządzenie, postanowienie, przepis; dispositio,
ordinatio, praeceptum
KodWp II p. 298 (a. 1312) : ordinem domus Militie Templi ... per viam p-is seu ordinationis apostolice ... sustulimus.
StSyn III p. 63 : ne circa constituciones, p-es et formulam sacramentorum per nos editas ... possit ignorancia ... allegari.
KodKKr I p. 184 (a. 1328) : quicumque ... hanc nostram p-em et ordinacionem ... impediuerit.Ita saepius.
Syn.
constitutio (
),
dispositio (
AKapSąd II
p. 2, a.
1404)
, ordinatio (
et saepius).
C.
concr.
1.
pl. produkty
żywnościowe, zapasy żywności; victus, esca
Lites II p. 66 (a. 1412) : civitates ... spoliatas tam ... p-bus quam instrumentis.
KodWp V p. 445 (a. 1426) : instrumenta carpentaria ... cum p-bus et ... comestialibus debent eis carpentariis ... adduci.
ArPrawn V p. 460 (saec. XV ex.) : non morantes circa ecclesiam canonici priventur p-bus.
ARect I p. 56 (a. 1472) : p-es, salmones, ceruisiam et alia legumina.Ita saepius.
2.
budynek;
aedificium
APozn II p. 144 (a. 1484) : civitas ... florere incepit turribus et aliis notabilibus p-bus, quibus de die in diem augmentatur.
DokListPł II p. 35 (a. 1506) : successu temporis illud laterificium in p-e destructum fuerit, cuius hactenus ... nullum vestigium ... reperiatur.
3.
corporis
ubranie, odzież;
vestimenta
*Dogiel I p. 429 (a. 1535) : corporis p-em vulgo «Leibgedinge» (Germ. ).
4.
procent, czynsz (od kapitału);
fenus, usura
ArSang II p. 224 (a. 1474) : domini ... censum ... seu p-em a praemissa summa ... exsolvere sese submittunt.
CracImpr p. 362 (a. 1586) : se nemini quidquam debere excepta p-e, quam Jacobo ... factori suo ... a quolibet centenario florenum tenetur.
II.
eccl.
1.
nadawanie godności i beneficjum kościelnego; ad munus
et beneficium
eccl. institutio
AnnMP p. 95 (saec. XIV) : archiepiscopatus Gneznensis devolutus fuit ad domini pape ... p-em.
KodKKr I p. 201 (a. 1335) : cuiusquidem ... capelle p-o seu collacio ... ad nos et successores nostros ... pertinebit.
DokKKr I p. 86 (a. 1362) : si ad parochialis ecclesie regimen ... assumptus ... a statu retrocedere valeat clericali ... salubris p-o per nos facta ... debito frustraretur effectu.
Ib. p. 132 (a. 1383) : Jacobum tempore dicte p-is ... de ipsa ecclesia facte ... esse ... illegitime etatis.Ita saepius. Simili sensu provisionis cura ( StPPP X p. 30).
Syn.
collatio (
et saepius
), confirmatio (
DŁUG. LibBen I
p. 514
et saepius), institutio (
PETR. WYSZ Spec.
p. 87
et saepius), ius patronatus (
KodWp X
p. 299, a.
1443).
Iuncturae verbales
provisionem dare (altaristae:
CracArt I p. 94, a.
1435)
, expedire (pontificis:
KodWp IX p. 122, a.
1428)
, impendere (de beneficio:
DŁUG. Op.
p. 472
).
Opp.
provisionem accipere (ab episcopo :
DŁUG. LibBen I
p. 514
),
recipere (
AnnSCr
p. 68, saec.
XIV ex.ex).
Sensu latiore refertur ad institutionem magistratuum
KodPol I p. 349 (a. 1492) : a p-e ... ac donacione seu collacione spiritualium et secularium dignitatum ... nichil debemus postulare.
Tom. V p. 258 (a. 1520) : post mortem capitanei ... Ravensis quod necessaria sit loci illius tempestiva p-o, alium capitaneum ... suffecimus.Ita saepius. Occ. refertur ad ducatum:
LhnUrk II p. 531 (a. 1501) : si ... dux alicui ex filiis ... de huiusmodi ducatu ... p-em fecerit.
Constr.
a.
sq.
gen.
,
cf.
et
PETR. WYSZ Spec. p. 96 : quando p-o tituli est simoniaca aut canonica.Ita saepius.
b.
sq.
de, cf.
,
34 et
AKapSąd III p. 28 (a. 1466) : cum litteris institucionis et p-is de ecclesia parochiali.
c.
sq.
super
c.
acc.
PETR. WYSZ Spec. p. 218 : p-is super dictam ecclesiam ... litteras.
2.
majątek nadany
z tytułu beneficjum; bona beneficii titulo
concessa
AKapSąd I p. 9 (a. 1431) : si non persolverint canonici... ad resignationem p-um huiusmodi teneantur.
Ib. p. 417 (a. 1455) : dominus ... Nicolaus exustam habet p-em.
StKapWł p. 39 (a. 1459) : canonici habentes p-es solvant de eis pensiones.Ita saepius.
Syn.
praestimonium (
StKapWł
p. 72,
a. 1516)
.