- F.
- Th.
- S.
- Dc.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- O.
I.
1
. zobaczyć przed sobą; ante
se conspicere
(saec. XVI) . Occ. wypatrzeć, wyszukać;
oculis deprehendere
CorpJP III p. 432 (a. 1519): coadiutores ... facti praedicti, ex ebrietate commissi, diligenter p-si etiam castigari debent (in translatione Pol. saec. XVI ib. p. 473: «pilnie upatrzeni»).
2.
przewidywać,
mieć na względzie; praevidere, rationem
habere.
N.
locut.
proviso (eo) quod
z tym zastrzeżeniem; hac condicione adiecta (saec.
XV).
N.
iuncturam
expresso et proviso (quod:
DługTor p. 47, a.
1454).
II.
A.
1.
a.
troszczyć się, dbać, otaczać opieką, staraniem; prospicere, procurare.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 698 : p-us «opatrzony».N. pielęgnować, leczyć; curare (aegrum), mederi
AKapSąd II p. 834 (a. 1522) : si... esset p-sus aliquibus medicinis.
Ib. III p. 324 (a. 1530) : ut in vulneribus p-retur, in oppido ... remansit.Ita saepius.
b.
dawać utrzymanie, żywić;
victum praebere
ArLit I p. 7 (a. 1429) : magistris laucius p-at praepositus bursae.Occ. sensu praegnanti
α.
faworyzować;
nimis favere
ARect I p. 371 (a. 1494) : ne alicui parti p-ret decreuit rector ... vt ipse magister procuratorem constituat.
β.
karać;
castigare
Tom. II p. 49 (a. 1512) : iustum esset, ut is marschalcus sic p-retur, ut... cognosceret rex pro ejus merito in eum digne animadversum esse.
2.
zabezpieczać, ochraniać;
conservare, servare,
praemunire.
B.
1.
wyposażać, zaopatrywać; instruere (aliqua re), donare
(dono).
Praec.
sibi (de aliqua re)
za
opatrzyć się w coś;
sibi procurare.
Occ.
de marito:
ArPrawn VI p. 165 (a. 1554) : virgines ... adultae ... possunt sibi de maritis p-re.N. iur. wyposażać w uprawnienia; iure instruere
StPPP III p. 29 : ad ... iudicandas ... causas ... facultate sufficienti ... debent esse ... p-si.
ZabDziej III p. 39 (a. 1490) : Heduigim ... sufficienter p-sam parere iuri in foro terrestri Leopoliensi, ad quod se petivit remitti.
2.
pokrywać (koszty), ponosić (obciążenia
prawne);
expedire, praestare (expensas,
gravamina iuris)
AGZ XVIII p. 396 (a. 1499) : quando ... contigerit bellum generale ... extunc non tenetur solvere ... censum, sed predicta domina debet p-re bellum a se et suis pueris.
StPPP II p. 949 (a. 1504) : omnes citaciones, concitaciones ... et omnia perlucra si ... que in eisdem bonis essent perducta ... Andreas solus p-re et eliberare debebit.
C.
1.
zarządzać;
administrare
StPPP VI p. 211 (a. 1523) : canonicum ... in bonis ad regendum et p-ndum et ad commorandum commissum.
2.
postanawiać,wyznaczać;
ordinare, disponere, statuere
KodWp I p. 15 (a. 1144) : p-ns et ordinans, ut in Muglyn empta bona in honorem Sancte Marie consecrarentur.
KodPol III p. 391 (a. 1428) : quam abbatissam sorores ... p-rint eligendam.
AKapSąd II p. 61 (a. 1425) : sinodum provincialem ... statuimus et assignavimus, p-imus et duximus convocandam.
D.
1.
dostarczać, udzielać, subministrare,
suppeditare,
praestare.
2.
dawać, przekazywać;
conferre, dare, tradere
AGZ II p. 227 (a. 1484) : eandem scultetiam ... Iacobo ... in evum p-imus, dedimus, donavimus et assignavimus.
StKapWł p. 49 (a. 1500) : antequam de huiusmodi vacatione villa alicui praelatorum ... p-bitur.
Ib. p. 68 (a. 1512) : villa ... praestimonium vel domus alteri p-bitur.
Syn.
conferre (
StCrac
p. 125, a.
1582)
, dare, donare,
assignare (ut supra).
Constr.
ad A – D:
1.
indicatur
obi.
a.
sq.
gen.
DokMp I p. 150 (a. 1365) : eiusdem Nicolai p-imus et ... concedimus sibi ... facultatem locandi villam.
AKapSąd III p. 307 (a. 1516) : benemeritorum gracia Pauli eiusdem p-re cupientes.
b.
sq.
dat.
c.
sq.
acc.
d.
sq.
ad :
KodUJ III p. 144 (a. 1490) : ad sumendum oblivionis incommodum laudabilis ... p-it antiquitas remedio scripturarum.
e.
sq.
adversus :
KodMp IV p. 356 (a. 1440) : aduersus ea, que reipublice possent inferre dispendia salubriter p-re.
f.
sq.
circa :
ConcPol VI p. 181 (a. 1398) : circa premissa p-re cupientes.
g.
sq.
de.
h.
sq.
in
c.
acc.
ArSang II p. 149 (a. 1431) : quod quilibet dominus ... in defectus ipsorum subditorum p-re dignaretur.
i.
sq.
in
c.
abl.
StSyn IV p. 41 (a. 1420) : volentes ... in huiusmodi pontificibus et ecclesiis p-re mandavimus eqs.
HESSE Matth. III p. 30 : in qua necessitate subtrahatur sibi possibilitas p-ndi in necessariis.
k.
sq.
pro :
DokMp V p. 29 (a. 1404) : cupientes ... animarum pro salute nostrarum salubriter p-re.
DŁUG. Hist. V p. 17 : cum ... pro evitando intestino schismate p-retur.
l.
sq.
super
c.
acc.
PommUrk VI p. 131 (a. 1322) : ut eis super ... paupertatis inopiam ... dignaremur ... p-re.Cf. etiam infra 36.
m.
sq.
supra :
StPPP VI p. 224 (a. 1523) : ut supra ea re remedio opportuno illi p-re dignaremur.
n.
sq.
inf.
NIC. BŁ. Tract. fol. a VIIIb : p-at sacerdos eas orationes correcte dicere.Cf. etiam, 7.
o.
sq.
acc.
c.
inf.
KodMp II p. 63 (a. 1241) : hoc scriptum sigilli nostri munimine p-imus roborari.
p.
sq.
enunt.
fin.
q.
sq.
enunt.
interrog.
2.
indicatur (a) qua re
a.
sq.
acc.
RFil XXV p. 171 (saec. XV ex.ex) : congregacionem religiosorum ... vite necessaria p-bat.
ArHist X p. 111 (a. 1534) : p-it ecclesiam ablutricem et solvit in toto.
b.
sq.
abl.
c.
sq.
ab :
PommUB p. 147 (a. 1258) : cupientes ... plantacioni ... tenere ... prospicere ac ab indempnitatibus p-re.
AKapSąd III p. 296 (a. 1508) : debet ... molendinum ... p-re ab omni damno.
N.
ab aliquo i. nomine alicuius,
cf.
supra 1479, 20.
d.
sq.
ad :
HESSE Matth. VII p. 253 : Deus ... p-it ad nostram utilitatem omnem creaturam.
*Dogiel I p. 67 (a. 1472) : ut ... ad alios ... hostes ... apparatus congruos p-re valeamus.
e.
sq.
cum :
DANT.
in
Tom. VII p. 129 (a. 1524) : ut cum viatico mihi p-atur.
f.
sq.
de :
ZabDziej III p. 180 (a. 1492) : volens de suis bonis sibi a Deo collatis anime sue ... salutem p-re.
g.
sq.
ex :
Lites I p. 418 (a. 1282) : de tranquillo statu ... intendimus ex ... donacione ... universis hominibus predicti ducatus ... p-re.
KodWp IX p. 111 (a. 1427) : sibi super hoc ex optimo remedio p-re.
h.
sq.
in
c.
acc.
KodUJ IV p. 36 (a. 1511) : doctores, magistri ... per nos in tuitionem privilegiorum ... senserint se p-sos.
i.
sq.
in
c.
abl.
*KodMaz(K) p. 70 (a. 1146) : in quibus secundum Deum possumus, pia eis religiosis sollicitudine ... p-re curemus.
VHedv p. 547 : in vestibus lineis sufficienter eis p-it.Cf. etiam et saepius.
k.
sq.
per :
HESSE Matth. VII p. 200 : ne ... sub tyranno civitas veniat, p-ndum est per providentiam consilium bonum.
l.
sq.
pro:
DokMp I p. 26 (a. 1317) : Michael ... medietatem molendini ... pro sua utilitate et suis posteris debet p-re.
m.
sq.
secundum :
HESSE Matth. IV p. 334 : p-et... Deus unicuique secundum dispositionem sui status et suae naturae.
n.
sq.
enunt.
fin.
Tom. III p. 86 (a. 1514) : silve ... p-antur, ne destruantur et desertentur.
III.
eccl.
1.
wyznaczać na stanowisko kościelne;
ad munus eccl. gerendum
instituere
*KodKKr I p. 12 (a. 1208) : de diocesi propria in pastorem ec clesiae] vir p-atur idoneus.
Ztschr. XI p. 478 (a. 1334) : cum ... dicto magistro ... in nullo ecclesiastico beneficio sit p-sum.
Lites I p. 266 (a. 1339) : fuit p-sum dicto testi ... de ecclesia in Szadek.
KodWp VI p. 371 (a. 1390) : dominum Paulum electum canonice et p-sum ... de prepositura Trzemesiensi.Ita passim.
Syn.
consecrare (
KodWp IX
p. 155, a.
1428)
, constituere
et
ordinare (
DŁUG. LibBen I
p. 457
).
Occ.
refertur ad munus in aula regia gerendum
RachDw III p. 108 (a. 1565) : Martinus ... doctor medicinae susceptus in servitium regis ... p-sus Bidgostiae.
Constr.
a.
sq.
dat.
,
cf.
et 4 et
KodWp IX p. 122 (a. 1428) : episcopum futurum, cui de dicta ecclesia Poznaniensi p-sum fuerit.
b.
sq.
acc.
, cf.
et 6 et
KodWp IX p. 155 (a. 1428) : p-sus et consecratus episcopus ad eandem ecclesiam.Ita saepius.
c.
sq.
ad, cf.
d.
sq.
de, cf.
et 4 et saepius.
e.
sq.
in
c.
acc.,
cf.
f.
sq.
in
c.
abl.
,
cf.
2.
ecclesiae (conventui)
obsadzić stanowisko kościelne; sacerdotem
(priorem) praeficere
*Dogiel IV p. 22 (a. 1251) : in eisdem ecclesiis iuspatronatus nostrae domui retinemus, eis in plebanis idoneis p-suri.
PommUrk VII p. 11 (a. 1326) : quicunque ... ecclesie nostre prefuerit ... debeat in sacerdote sibi conpetenti ... p-re.
ArHist XII 2, p. 350 (saec. XIV ex.) : quod conventui (ed. conventu) ... de altero predictorum fratrum p-rem in priorem.
Constr.
a.
sq.
de,
cf.
et
ArHist XII 2, p. 389 (saec. XIV ex.) : ut de alio predictorum fratrum p-rem conventui vestro.
KodPol I p. 335 (a. 1457) : ipsis ecclesiis de alio ... pastore ... p-ndo.b. sq. in c. abl. , cf.
IV.
1.
fungitur vice
v.
praevidendi
(wcześniej) zobaczyć; (prius) conspicere
AGZ XVI p. 229 (a. 1490) : ipsi ibi fecerunt equos predictos p-re (cf. ib. infra ministerialis ... equos conspiciens faciavit).
Tom. I p. 174 (a. 1511) : familiam ... ad vias p-ndas mittendo.
2.
confunditur
c.
v.
prendendi:
AGZ XIII p. 568 (a. 1468) : homines pisces libere debent p-re in fluvio Schan (sed corruptum videtur ).