Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PRAECIPIO

Gramatyka
  • Formypraecipio, precipio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -cepi, -ceptum
Znaczenia
  • I.
    • A. prius capere, sumere, accipere.
      • α. + terminum alicui diem solvendi anticipare
      • β. + gressus proficisci
    • B.
      • 1. + aliquem mandare, iubere, imperare. docere
      • 2. prohibere, interdicere
  • II. + percipiendi

Pełne hasło

PRAECIPIO s. PRECIPIO, -ere, -cepi, -ceptum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • H.
  • K.
  • O.
[ part. praes. praecipens : KodMp IV p. 180 (a. 1420) : vobis firmiter precipentes mandamus. ]
I.
A. wcześniej brać, zabierać, otrzymywać; prius capere, sumere, accipere.
N.
α. terminum alicui wypłacać przed terminem; diem solvendi anticipare
TPaw III p. 2 (a. 1385) : dominus Stephanus solvit triginta marcas gistius domine, cui p-it terminum infra duabus septimanis.
β. gressus wyruszyć; proficisci
*Ztschr XVI p. 271 (a. 1345) : Carolus ... p-it gressus suos versus Polanam.
B.
1. pouczać, rozkazywać, nakazywać, polecać; mandare, iubere, imperare. Glossa Pol.
GLcerv p. 689 : p-re est superiorum magistratuum, iudicum «przykazować».
Occ. aliquem uczyć; docere
CorpJP III p. 449 (a. 1519) : Christiani parentes liberos suos more suo circa se debent erudire ... et p-re.
2. zabraniać, zakazywać; prohibere, interdicere
JAC. PAR. Serm. fol. 21a : sicut Abraham de filio proprio immolando, quod nisi Deus p-isset, immanissimum fuisset scelus.
AKapSąd III p. 40 (a. 1473) : p-it et inhibuit ... gwardiano quod ... de ... parochianorum procuracione se intromittere nec presumant.
Ib. p. 48 (a. 1478) : licet usuraria pravitas cuilibet p-itur, solum tamen Iudeis ... conceditur.
Constr. ad 1-2: indicatur cui
a. sq. dat. b. sq. acc.
ArPrawn IV p. 515 (a. 1423) : dominus potest p-re sculteciam vendere.
c. sq. ad :
KodWp I p. 41(saec. ΧΙII) : ad omnes nostros successores hec p-o.
indicatur quod a. sq. gen.
AGZ IX p. 57 (a. 1443) : p-imus hodie terminum assignando iura producendi.
b. sq. acc. c. sq. inf. d. sq. acc. c. inf. e. sq. de:
ArHist V p. 244 (a. 1392-1412) : de dicta divisione bonorum facienda possint... p-re.
LIBAN. Acc. fol. C IIIb : de syllabarum quantitatibus p-imus.
f. sq. enunt. fin. c. ut (ne). g. sq. enunt. fin. c. quatenus:
KodWp I p. 191 (a. 1240) : telonariis nostris ... p-imus quatenus a fratribus ... nullam ... exactionem thelonii requirere praesumant.
LiegnUB p. 98 (a. 1345) : p-imus et mandamus quatenus ex parte nostri ... duci ... litteras ... dirigatis.
Ita saepius. h. sq. enunt. obi. c. quod :
StSyn III p. 23 : statuimus et p-imus quod ... festivitates ... celebrentur.
DŁUG. LibBen I p. 569 : p-imus quod ... praelati ... residentiam circa ... ecclesiam faciant.
Ita saepius. indicantur alia a. sq. abl. b. sq. coram :
AKapSąd III p. 21 (a. 1465) : p-atis ei coram notario et testibus.
c. sq. ex :
AKapSąd II p. 193 (a. 1455) : plebanus ipsi ex ira p-erat exire.
DŁUG. Op. p. 88 : canes ad sugendum lac humanum ... admoveri ex sua feritate p-it.
d. sq. in c. abl.
KodMp IV p. 174 (a. 1419) : vobis igitur in virtute sancte obediencie ... p-imus quatinus etc.
e. sq. sub c. abl.
KodPol I p. 191 (a. 1240) : sub obtentu gracie nostre presencium auctoritate p-imus quatenus eqs.
AKapSąd II p. 61 (a. 1425) : vobis sub debite onere reverencie ... p-imus et mandamus.
Ita saepius.
II. confunditur c. voce percipiendi :
StPPP VIII p. 318 (a. 1389) : quodcunque p-ent dampnum, totum Nicolaus ... debet soluere.
NIC. BŁ. Serm. I p. 41 : anima leuare poterit faciem ad Deum p-ndo plura beneficia.
Fortasse huc etiam spectat
StPPP VII p. 238 (a. 1544) : iudex ecclesiasticus ... potest aliqua scire ... ut homo, quia sensu corporali extra iudicium p-it et ista corrigit modo inquisitionis.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)