- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B. (subst.
- f.),
- L.
- A.
- N.
- O.
MatFil VI (XVII) p. 95 (a. 1424) : philosophia moralis reddit hominem magis perfectum.
HESSE Quaest. p. 775 : praedicatum magis perfectum attribuitur Deo.superl. maxime perfectus:
AEG. Th. fol. B Ia: primum principium est maxime perfectum.]
I.
A.
1.
(de rebus) w pełni ukończony, wykończony;
confectus,
absolutus.
N. de
metallo
MatGórn p. 295 (a. 1595) : pro unoquoque centenario cupri p-i et percussi.
N.
locut.
ad (in) perfectum deducere
doprowadzić do końca, zrealizować; in
effectum perducere,
absolvere, exsequi
DokPaul p. 203 (a. 1436) : magistri Iacobi ... pyam et devotam in p-um (ita ms., ed. -am) deducere voluntatem.
*Dogiel I p. 79 (a. 1479) : rex ... articulos ... ad p-um et completum, prout facti sunt, deducet.
Tom. XIV p. 811 (a. 1532) : turrim ... aedificare ad p-umque deducere cum propugnaculis necessariis.
2.
(de animantibus)
aetate
et
abs.
dojrzały, dorosły;
maturus, adultus.
Additur
discretionis et rationis (
CodSil IV
p. 17, a.
1351)
.
Item
aetas
i.q. adulta;
simili sensu
anni (
PP III
p. 23,
a. 1431),
item
viri perfecti tempus (
DŁUG. Op. p. 13).
Hoc sensu etiam
comp.
StWłocł p. 12 (a. 1418) : a puerilibus exordiis usque ad p-iores annos.
Tom. I p. 182 (a. 1511) : cupit eam feliciter ad etatem p-iorem pervenire.
B.
1.
całkowity, pełny;
plenus, completus.
Dicitur
consensus
(syn.
plenitudo voluntatis:
PommUrk II
p. 435, a.
1280)
, libertas (
KodWp I p. 108, a.
fere 1226
et saepius; glossa
Pol.
RFil XXIV p. 372, saec. XV med.med : p-e libertatis «przespyesznego szvolenstwa»;simili sensu superl., syn. plena: KodPol I p. 117, a. 1286 et saepius), oboedientia ( HistTart p. 55 ) , potestas ( KodWp II p. 28, a. 1290) , ratio ( AKapSąd II p. 704, a. 1501 ; additur discretionis : AGZ XVIII p. 424, a. 1501) , robur ( HUSSOW. p. 74, v. 219 ), solutio (syn. completa : APozn I p. 227, a. 1455). Occ. i. prorsus q.: cały, wszystek; omnis, totus
KodMaz(K) p. 471 (a. 1240) : vendicio ad p-am eius posteritatem et perpetuam transeat vtilitatem.
AGZ IV p. 175 (a. 1461) : ex utraque parte fluvy ... habet laneos p-os, quotquot poterit extirpare.
BYSTRZ. ParvLog fol. N Illb : omnis valet ... sicut totus siue p-us.
N.
locut.
α.
animal (animatum)
zwierzę w pełni rozwinięte, wyższego
rzędu;
quod sensibus omnibus
potitur
WROCŁ. Epit. fol. d IVa : in animalibus p-is sunt omnes differentie positionum.
Ib. fol. q Ia : animatum p-um ... habet ... quinque sensus exteriores.
Ib. infra: animata p-a sentiunt per omnia media, ergo habent omnes sensus.
β.
dies
pełny dzień, południe; meridies
(e
Vlg.
Prov. 4,18
VAdAnt
p. 25, 7
et saepius). Aliter
BIEM p. 6, 16 : dies ... dominicus et primus p-usque dicitur ... quo Dominus noster ... ad vitam ... impassibilem resurrexit.
γ.
luna
pełnia księżyca;
i.q. plena
AMedi III p. 123 (a. 1468) : quando p-a est luna noctis obtinet principatum.
2.
nietknięty, bezpieczny; integer, securus
MARTIN. OP. Serm. p. 230 nlb.: sic armati potestis stare p-i aduersus insidias diaboli.
Id. Marg. fol. i IIIb: in medio lapidum ignitorum p-us ambulavit Lucifer.
ARect I p. 509 (a. 1513) : vt ipsi Iudei essent p-iores et securiores ab eodem studente.
II.
A.
1.
należyty, dobry, doskonały; bonus, rectus, iustus.
Dicitur
amicitia (syn.
vera:
STOB. Aret. fol. e
VHIb)
, amor (
MatFil II
p. 21,
saec. XV
in.)
, fundamentum (
DokMp VIII
p. 10,
a. 1436)
, labor (syn.
bonus:
AKapSąd III
p. 105,
a. 1506)
, modus (parandi tectum, syn. bonus
ib. p. 21, a.
1417)
, opus (
ib.
p. 762, a.
1511)
, ordo (universi,
syn. solidus:
VITELO Epist.
p. 15
).
N.
α.
carmen (syn. tersum, elegans, luculentum:
PAUL. CR.
p. 168
).
β. numerus, cf.
supra VI 789,4
sqq.
Locut.
adv.
ad perfectum
w sposób doskonały, doskonale;
perfecte
JAC. PAR. Var.
II
p. 378
(epistula Ioannis Elgot
a. 1449) : philosophus ... in theologica facultate ad p-um doctus.
Praec.
α.
phil.
iuncturae notabiliores
actus
(
WROCŁ. Epit. fol. d IIb
et saepius), conformitas
(
id. EpitConcl fol. k IIa
et saepius),
contrarietas
(
id. Epit. fol. f IIIa
),dispositio (circa materiam:
STOB. Aret. fol. h IVa)
, ens
(syn.
simplex :
WROCŁ. Epit.
fol. d IIa)
, esse
(
id. EpitConcl fol. b IIIa
; syn.
completum :
BYSTRZ. Top. fol. z Va
et saepius\
manifestum :
WROCŁ. Epit. fol. a VIb)
, essentia
(
MatFil IV
p. 45,
saec. XV)
, forma (
STOB. Parv. fol.
F VIIIb
et saepius),
habitus (
BYSTRZ. AnalPost fol. c Vb)
, identitas (
STOB. Praed.
fol. 2a
et saepius), infinitas
(syn.
vera
ib.
fol. 2a
)
, intellectus (ex parte scientiae :
SŁUP. MixEl
p. 165
)
, motus
(syn.
simplex :
WROCŁ. Epit. fol. L VIa)
, ordo
(
MatFil II
p. 47,
saec. XV in.in)
, possessio (vitae,
syn.
tota :
BYSTRZ. AnalPost fol. e VIIIa)
, scibile
(
MatFil II
p. 35,
saec. XV in.in
:
scibile p-issimum ... est Deus),
scientia (KomPolit p. 185, a. 1410) , substantia (syn. completa : BYSTRZ. Log. fol. n lib ; ;opp. imperfecta : GŁOG. Anal. fol. TT IVb et saepius); item log. argumentatio ( BYSTRZ. Top. fol. q Ib ; ;additur simpliciter
ib. fol. q lia : solus syllogismus demonstratiuus est argumentatio simpliciter p-a quantum ad probationem conclusionis),cognitio
( id. AnalPost fol. a VIIIb et saepius ),
conceptus (syn. definitivus
id. Top. fol. 144b et saepius ),consequentia syllogistica (syn. evidens id. AnalPr fol. i VIIIa)
definitio (syn. completa
id. Top. fol. 143a ),
experimentum (opp. imperfectum
id. AnalPost fol. b IVa ),
oratio (
syn. congrua:GŁOG. Alex. II fol. a IIIa ; ;explicat
WROCŁ. Dial. fol. A Vb : oratio ... p-a est que p-um sensum generat in animo auditoris, vt: homo currit;dividitur in indicativam, imperativam, optativam, coniunctivam ib. fol. A VIa ; ;additur essentialiter, opp. accidentaliter ib. infra: oratio ... quando est composita ex supposito et apposito ... est p-a essentialiter sed non accidentaliter, quia sic aduc potest perfici per additionem alicuius aduerbij ), probatio ( BYSTRZ. Top. fol. q IIa et saepius), sensus ( WROCŁ. Dial. fol. A Vb) , syllogismus ( BYSTRZ. AnalPr fol. a VIb : p-um voco syllogismum, qui nullius alterius indiget, vt puta termini aut propositionis, praeter ea, quae sumpta sunt;
ib. fol. d Ia : omnes syllogismi prime figure sunt p-i;ita saepius; additur formaliter : WROCŁ. Dial. fol. E Va ; ;item perfectione accidentali, opp. perfectione essentiali ib. fol. E Vb ; ;opp. imperfectus : BYSTRZ. AnalPr fol. a IIa et saepius). Abs. loco subst. perfectum,, -i n. to co doskonałe; explicat
WROCŁ. Dial. fol. A VIa : p-um simpliciter est cui nihil deest neque additionem suscipit ... et sic solus Deus est p-us; p-um in genere est quod habet omnia, que requiruntur ad eius essentiam et naturam; hoc modo res naturalis p-a dicitur.
Id. Epit. fol. L VIa: p-um est cui non potest fieri additio;additur item
per se (KomPolit p. 193, a. 1410) , dimensionatum ( HESSE Quaest. p. 776 ) .
β.
mus.
gradus (
KROMER MusFig fol. F IVb
:
p-um gradum ... vocant
musici quidquid ternario numero absoluitur;
cf.
item
supra IV 579, 27
sq.
),
modus (
FELSZT. OpSimpl fol. A IVa
:
modi p-i sunt,
qui eandem mensuram quam retinent mutare non possunt, sicut est diapason, diapente,
diatesseron;
distinguitur
maior
et
minor:
KROMER MusFig
fol. F IVb
;
cf. item
supra VI 409, 39 sqq;.;
ad rem
cf.
E. Witkowska-Zaremba, Ars musica w krakowskich traktatach muzycznych XVI w., Kraków
1986, pp. 203
sqq.),
prolatio (
KROMER MusFig fol. G Ia
:
prolatio ... p-a ... est, ubi breues tres minimas in se habet),
secunda
( id. MusEl fol. B IIIb ),tempus
( id. MusFig fol. F IVb: tempus ... p-um ... est cum breuis nota tres semibreues in se continet).
γ.
gram.
constructio (
Gramm
p. 169,
saec. XV
:
illa tantummodo dicitur
constructio p-a, in qua verbum personale ponitur cum nominatiuo).
2.
cenny, wartościowy;
magni pretii
KomEkon p. 140 (a. 1414) : possessiones p-iores et nobiliores, sicut seruus et bos arans sunt huiusmodi.
B.
1.
biegły, wprawny;
exercitatus, peritus.
Constr.
abs. vel sq.
in c.
abl.
2.
doskonały (moralnie), nieskazitelny; integer,
innocens, bonus.
Additur
quantum ad extra (
MATTH. Lect. I
p. 148
)
,
publice (
WROCŁ. EpitConcl fol. A Ib).
Glossa
Pol.
(ad 1-2):
RFil XXIV p. 60 (saec. XV in.in) : «doconaly» ... p-us.
III.
iur.
1.
(de rebus) legalny, zgodny z prawem, prawomocny;
legitimus, iustus, ratus
KodKKr I p. 99 (a. 1273) : p-e donacionis titulo conferimus ... Vito ius ... construendi molendinum.
KodWp III p. 472 (a. 1378) : commutationem realem et p-am fecit ... cum bonis seu possessionibus.Ita saepius.
Iuxta posita
debitus (
PP II
p. 57, a.
1448)
, realis
(cf.
supra 46
),
validus (
AGZ XIX
p. 276, a.
1475)
.
Occ.
comp.
PP V p. 129 (a. 1429) : ordinacionem ... ad tempus vsque ad p-iorem ordinacionem recognouerunt in hunc modum.
2.
(de hominibus) pełnoprawny, uprawniony; auctoritate vel
potestate instructus
PommUrk II p. 254 (a. 1271) : civis memoratae civitatis plenarius et p-us.
Tom. V p. 385 (a. 1521) : quispiam alter erit p-us et confirmatus episcopus Pomesaniensis.
N. c. negatione
StPPP II p. 360 (a. 1431) : ipsam dixit non p-am nobilem, alias «nyedoslą slachczanką».Occ. constr. sq. inf.
StPPP XI p. 283 (a. 1541) : Fleg p-us erit vendere, mutare, dare ... vel ... ad suum meliorem bonum convertere hereditatem emptam.
IV.
gram.
t. t.
1.
forma verbi
podstawowa forma czasownika; explicat
GŁOG. Alex. I fol. T IIa : p-a forma verbi dicitur primitiua forma, quae non perficitur ab alijs, sed alie forme formantur ab illa, vt amo, doceo, lego.
Ib. infra: octo sunt forme verborum, scilicet p-a, inchoatiua, meditatiua, frequentatiua, desiteratiua, diminutiua, imitatiua et apparitiua.
Simili sensu
verbum
ib. verba p-a, vt lego, inchoatiua vt legisco, frequentatiua vt lectito.
2.
praeteritum
et
abs. loco subst.
perfectum,,
-i
n.
czas przeszły dokonany;
tempus praeteritum absolutum.