- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- B.
- N.
- O.
[de regimine: regit
gen.
?
RachBon III p. 167 (a. 1558) : in altana penes campanillae (nisi leg. campanile).
Cf.
infra 247,44.
Item per ellipsim
KsgSądWar
p. 57
(a. 1501)
:
agrum iacet... penes magnifici domini.
regit
abl.
DŁUG. LibBen II
p. 88
:
ortum ... penes platea
... iacentem.
TPaw I
p. 23 (a.
1502)
:
pro diligencia quam fecit
penes exigendis exactionibus.
StPPP XI
p. 125 (a.
1572)
:
ager iacet ... penes
additamento Stanislai.
Biecz
p. 138
(a. 1590)
:
penes subarculo fiat olmarium.
Cf.
infra 247,32.
Occ.
sq.
acc.
et
abl.
StPPP VIII
p. 105
(a. 1384)
:
penes uxorem et dominicellabus.]
I.
de loco
A.
1.
(indicatur ubi): (tuż) obok, w pobliżu, w sąsiedztwie; iuxta, prope
KodWp I p. 216 (a. 1246) : in ... terminos p-s utrumque litus sursum sive deorsum ... manum ... immittere violentam.
PreussUB p. 297 (a. 1285) : libertatem piscandi in Wizla unicuique p-s agros suos.Cf. Th. X 1,1057,60 sqq. Ita saepius.
Syn.
circa
(
AKapSąd III
p. 120,
a. 1508).
Glossae
Pol.
RotPozn p. 563 (a. 1435) : quando fuit p-s lacum alias «kyedy bylo podle yezora».
DokMp III p. 188 (a. 1446) : p-s aquam alias «podle brodu» (item AGZ XIII p. 557, a. 1468; ib. XV p. 570, a. 1488).
KsgLub p. 97 (a. 1484) : p-s viam et stratam publicam alias «podle gosczyncza».Apponitur subst.
DŁUG. LibBen I p. 212 : secundus hortulanus p-s piscinam unam marcam solvit.
N.
locut.
α.
penes se
przy sobie, jeden obok drugiego;
unus iuxta alterum
DokSZKr p. 197 (a. 1436) : in presencia ... iudicii ... subdapifer ... et ... abbatissa ... p-s se stantes publice recognoverunt.
ArHist V p. 148 (a. 1469) : vidit ipsos simultanee iacere p-s se.Ita saepius.
β.
mox penes
tuż za;
proxime post
Tom. VI p. 23 (a. 1522) : dominus Gastoldus ... primum ac immediatum locum debet habere mox p-s ... episcopos Magni Ducatus nostri.
2.
(indicatur qua via):wzdłuż; iuxta, praeter
KodMp II p. 126 (a. 1264) : qui fluvius penes dictam fluit ciuitatem.
KodKKr II p. 46 (a. 1372) : secus viam transeundo ad predictum molendinum ... et p-s aliam viam progrediendo ... vsque ad metas.
Visit. p. 228 (a. 1405) : qua via itur ... ad navigium et a navigio p-s fluvium Wartha ... ac p-s viam, qua itur de ... Unyeow in Ostrowszko.
KodKKr II p. 347 (a. 1410) : p-s viam Cracouiensem dc Cracouia in Prossouicze pergendo.
3.
(indicatur quo):w stronę, w kierunku, do;
versus
KsgLub p. 28 (a. 1448) : veniens p-s granicies.
DŁUG. Hist. IV p. 727 : p-s currus regios revertentes Hungari.
SSrSil XIV p. 160 (a. 1488) : cum ... tota manu vadat p-s Hawgwitz.
4.
locut.
iur.
α.
penes ius
w sądzie; in
iudicio, coram
iudice
KsgKaz p. 168 (a. 1386) : qui se honeste conservassent p-s ius summum.
Zab Dziej I p. 107 (a. 1482) : hoc stetit p-s ius 4 iudicia.Ita saepius. Simili sensu penes acta ( AGZ XVI p. 419, a. 1494 : viginti marcas ... Henrico ... reponere voluit reposuitque p-s acta;
StPPP VI p. 418, a. 1530 : asseruit se nunquam ... p-s acta causa inscriptionis praefatae aliquando fuisse);item penes libros causarum (
AGZ XIV p. 6, a. 1440 : ponebat easdem pecunias coram iudice et p-s libros causarum castrensium).β. penes crucem statuere postawić przed krzyżem celem złożenia przysięgi; i.q. iuris iurandi causa
RotKość p. 510 (a. 1427) : tres scabinos ... p-s crucem debet statuere.γ. terminus penes faciem i.q. facionalis, cf.
B.
1.
przy (kimś), u (kogoś); apud, coram.
Occ.
prorsus
i.q. apud,
v.
gr.
habitare (
ProtWoz n
p. 58,
a. 1484),
praec.
in
locut.
penes se
u siebie, przy sobie,
v.
gr. tenere (pecuniam:
ProtWozn
p. 54,
a. 1483)
, habere (cultrum:
AKapSąd II
p. 823,
a. 1521).
2.
po czyjejś stronie;
ex parte alicuius,
v.gr. contrahere
originem (de causa:
PommUrk IV
p. 371, a.
1309)
, remanere (de culpa:
CALLIM.
Hist.
p. 38,9).
N.
locut. iur.
penes aliquem stare
stać po czyjejś stronie, wystąpić w
obronie; partibus alicuius favere
AGZ XIII p. 48 (a. 1437) : dominus ipsius coloni stat pro pena sua p-s ipsum.
Ib. XI p. 180 (a. 1441) : dominus stat p-s suos colonos pro suis penis.
StPPP XI p. 431 (a. 1505) : Mathiam tota communitas expurgat et stat p-s ipsum, quia est bonus homo.
II.
de relatione
A.
1.
sq.
acc. personae:
przy, w (ręku, mocy,
posiadaniu); apud (significat
dominium vel
potestatem).
N.
distinctionem
GLcerv p. 673 : p-s te amplius est quam apud te est, nam apud te est, quod qualitercunque a te teneatur; p-s te est, quod quodam modo a te possidetur.
Iuncturae verbales selectae
remanere (de patronatu praebendae:
DyplMog
p. 8, a.
1229)
, radicari (de
donatione:
KodWp II
p. 30, a.
1290)
, dimittere (apostolos:
Lites I
p. 100, a.
1339).
2.
sq.
acc.
rei: wskazuje na przedmiot,
który ktoś posiada lub ma do
niego prawo; in possessione vel usu
(alicuius rei)
KodWp II p. 496 (a. 1337) : vasallos ... p-s antiqua iura, libertates, immunitates et gratias ... conservare.
TPaw IV p. 271 (a. 1404) : Katherina ... p-s quatuor marcas, quas ... mater sua ... resignavit, vulgariter «ostala szo» (i. mansit ).
RotKon p. 465 (a. 1415) : eundem Abraham p-s eius propinquitatem reliquimus.Ita saepissime c. verbis(re)manere,item aliquem conservare, dimittere, relinquere sim. (e Pol. ostawić kogoś przy czemś).
N.
locut.
penes arbitrium alicuius stare
zależeć od czyjegoś uznania; ex alicuius arbitrio pendere
Tom. XIV p. 715 (a. 1532) : stet hoc p-s arbitrium eiusdem.
B.
(usu ad vocis
Pol.
podle significationem proxime accedente)
1.
zgodnie z czymś, według, biorąc pod uwagę; secundum,
iuxta, ratione habita
VITELO Persp. p. 175 : hi sunt modi, p-s quos accipitur a uisu omnium formarum sensibilium pulchritudo.
KodMp II p. 208 (a. 1303) : in quantum sibi p-s conscientiam suam secundum Deum et iustitiam ... visum fuerit expedire.
PP III p. 24 (a. 1431) : recognouit ... p-s suum honorem et sub fide sua.
N.
locut.
penes collum
pod karą śmierci;
sub poena mortis
Ztschr. VI p. 377 (a. 1363) : obligaverunt se p-s sua colla.
Praec.
α.
gram.
penes casus (inflectere voces:
GŁOG. Alex. I
fol. B Vb
;
;item variatio dictionis
ib.
), penes declinationem (declinare
ib. fol. J IIb
;
; mutari
ib. fol. B Vb).
β.
phil.
MATTH. Rat. p. 12 : p-s quid debeat attendi bonitas ... factionis.
MatFil II p. 22 (saec. XV in.) : procedentes sive emanantes non distinguuntur p-s ea, quae accipiunt, sed p-s modum accipiendi vel emanandi.Ita saepius c. verbis cognoscere, comparare, convenire, differre, distinguere, variare cett., cf. s. v.
2.
co do, w stosunku, w odniesieniu; quod attinet, respectu alicuius (rei)
DokKujMaz p. 247 (a. 1337) : eius affectum et sinceritatem, quam p-s nos habet.
ChrPP p. 604 : quidam historiographi... p-s duo suam exercuere intencionem ... videlicet secus ostentationem sue literalis sciencie et secus proprie gentis ... commendacionem.
AGZ XIV p. 7 (a. 1440) : quod Georgius Hungarus p-s hunc pannum fuisset directus ad vendendum et ut facultatem habuerat vendendi.
PP III p. 112 (a. 1444) : si Stanislaus non exsoluet extunc ... Iohannes sit primus et principalis p-s ... Scorka et Paulo.
DŁUG. Op. p. 616 (epistula a. 1450) : divinum forte aliquid p-s dominationem tuam geritur.
WilkLub p. 9 (a. 1534) : iuxta ... consuetudinem p-s id observatam.
3.
z powodu, ze względu;
alicuius rei causa, propter
KsgŁawKr p. 1 (a. 1365) : una marca p-s penam debet erogari.
AGZ XVIII p. 409 (a. 1499) : p-s cuius rei memoriam ... palatinus ... subappendit sigillum.
ŻupKr p. 577 (a. 1518) : stigarius advocans laboratorem p-s solucionem, ut veniat.Huc fortasse pertinet
MPH III p. 260 (saec. XVI in.in) : fuit festa p-s Francisci Confessoris.
4.
za,po (wyraża powtarzające się następstwo);
indicat ea, quae vicissim sibi
succedunt
StPPP IX p. 39 (a. 1449) : Ioannes ... comparuit iudicio ... contra Iacobum ... et hoc 3o iudicium p-s iudicium.
AGZ XI p. 418 (a. 1456) : debuit stare quatuor terminos, terminum p-s terminum (cf. infra 274,36 sqq. ).
Ib. XV p. 40 (a. 1465) : quemlibet acervum unum p-s reliqum computando per quinque marcas.
DŁUG. LibBen III p. 43 : quatuor horti progressive unus p-s alium situati et sibi invicem contiguati et coniuncti.Ita saepius.
5.
oprócz, pomijając;
praeter
AGZ XIV p. 170 (a. 1445) : iudex ... adiudicavit Ianussio dampnum sine iuramento p-s principalem pecuniam alias «podle ysczini».
6.
przy, podczas; dum
aliquid fit, agitur
KodWp III p. 650 (a. 1392) : scultetus p-s mensuracionem agri potest sibi aream ... eligere ubi vult.
RotKon p. 390 (a. 1406) : Michael.... p-s colloquium fuit.
ArHist V p. 100 (a. 1434) : sponsi fecerunt iuxta modum ... inter se dantes anulum et crinale ... et p-s hoc fideiusserunt duas sexagenas pro dotalicio parti ipsi.Ita saepius saec. XV-XVI, v. gr. penes inculpationem ( CorpJP III p. 667, a. 1522) , penes introligationem( ArPrawn I p. 268, a. 1553) .
N. per
ellipsim
penes aliquem
i. aliquo exsistente
StPPP XII p. 433 (a. 1503) : aedificia antiqua in toto corruerunt, licet non tantum p-s hunc tenutarium, sed tempore aliorum.
III.
fungitur loco adv. : w pobliżu, (tuż) obok;
iuxta, prope
LibBenP p. 177 (a. 1510) : in platea Lokowska ... media marca et p-s in alia area media marca.
InwKKr p. 82 : p-s est imago s. Elisabeth.