- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- A.
- Ha.
- N.
I.
1.
stawiać naprzeciw,wystawiać, nadstawiać;
obviam ponere,
obicere.
Glossa
Pol.
RFil XXII p. 16 (a. 1466) : o-it «naprzeciw cladzye».Occ. stawić się; comparere
PommUrk II p. 117 (a. 1264) : cultores liberi sint ... ab omni expeditione preter illam, que «lanthwere» (Germ. ) dicitur, ad quam cum ceteris se o-ent.
2.
zastawiać, zagradzać;
adversum ponere,
v.
gr. tendicula et insidias (
MIECH. Chr.
p. 47
).
3.
stawiać przed oczami, przedkładać; ante
oculos ponere.
N.
locut.
aliquid curae pastorali (
LibBenP
p. 238, a.
1478).
4.
wystawiać na
coś, narażać; exponere, prodere,
v.
gr.
dioecesim interdicto (
DŁUG. Hist. IV
p. 466
)
.
5.
pignori
oddać w zastaw;
i.q. dare (saec. XV-XVI).
N. constr.
alicui in
aliqua summa pecuniae
Visit. p. 699 (a. 1548) : in aliquot centenis florenorum o-erat eis pignori villas.Occ. sensu contrario: wziąć w zastaw; pignus capere
KsgPrzem I p. 284 (a. 1441) : utrum est aliquis, qui o-isset pro debitis Andriczkonis bona; et ... advocatus dixit ... propinquior est Lycebortht aquirere suum debitum.
II.
A.
1.
przeciwstawiać, wysuwać jako przeszkodę;
officiendo statuere, obicere,
v.
gr. exceptionem (
Lites I
p. 419, a.
1282
et saepius), excusationem (
DŁUG. Hist. V
p. 656
;
;item pro excusatione:
MIECH. Chr.
p. 186
)
, impedimentum (
KodWp I
p. 88, a.
1217)
, resistentiam (
DŁUG.
Hist. I p. 302 = II
p. 63
ed. nov.
et saepius),
rebellionem (erga aliquem:
ArPrawn I
p. 315,
a. 1553)
, copiam pugnandi (
MIECH. Chr.
p. 55
)
,
item terminum (extorsioni pecuniarum:
ArPrawn I
p. 135, saec.
XV ex.ex)
, argumentum (
ARect I
p. 789, a.
1534).
N.
locut.
α.
causam
wytoczyć sprawę sądową; litem ad iudicem deferre
ŁASKI ComPriv fol. 258b : respondere debet ad causam prius sibi o-tam.
β.
defensionem pro aliquo
wystąpić w obronie; protegere aliquem
DŁUG. Hist. III p. 12 (= V p. 22 ed. nov.): quod ... gravatorum causas parum diligenter audiverit nec pro illis defensionem o-erit.Cf. etiam id. Op. p. 221, id. LibBen III p. 271.
2.
wysuwać jako argument strony przeciwnej w sądzie;
coram iudice proponere (de parte adversa in iudicio)
PrPol p. 228 (a. 1396) : o-uit se probare testibus, quia etc.
ArPrawn VIII p. 64 (a. 1396) : kmetones o-erunt se ponere literam ... et posuerunt.
ArPrawn X p. 418 (a. 1414) : procurator Ursule ... o-uit, quod etc.
DokLub p. 198 (a. 1414) : partium ... intencionibus prepositis ... per eas et o-tis hinc inde.
Constr.
sq. acc.
(c. inf.) vel
quod
(ut supra).
3.
wysuwać jako zarzut, zarzucać; obicere, crimini dare,
v.
gr. titulum furticinii et praedocinii (
DŁUG. Hist. V
p. 625
)
, culpam furti (
StPPP VII
p. 443,
a. 1503)
.
B.
refl.
et
pass.
1.
stawiać opór, sprzeciwiać się (komuś lub czemuś);
resistere, contradicere
KodPol I p. 650 (a. 1316) : canonici... huic ordinacioni ... se ... o-erunt.
PommUrk VI p. 274 (a. 1325) : pro depactacione ... civitatum partis se nobis o-ntis.
Gramm. p. 197 (saec. XV) : moderni magistri o-untur antiquis in dicendo de regiminibus parcium oracionis.
Additur
verbo (opp. in scriptis:
DokLub
p. 176, a.
1408).
Simili sensu
opponentem esse :
KodWp II p. 117 (a. 1296) : qui sunt... se ... predicto duci ... o-ntes.
Item intrans.
KodWp V p. 103 (a. 1407) : promitto ... regi Poloniae ... in nullo o-re.
ArPrawn VIII p. 132 (a. 1415) : Dzyuissius o-uit sibi dicens etc.
Praec.
argumentować przeciw komuś w dyspucie filozoficznej; disputando
contra aliquem argumentari
KrMU p. 115 (ante a. 1427) : determinabo questionem michi ... per ... dominum doctorem movendam et ... audiam in materia o-ntes.
BYSTRZ. Elench. fol. v 11Ia : determinauimus de modo o-ndi et respondendi dialectice.Part. praes. loco subst. opponens,, -ntis m. przeciwnik w dyspucie filozoficznej; qui disputando alteri contradicit
BYSTRZ. Top. fol. q VIIb : philosophus vult hic docere o-ntem dialecticum ad arguendum contra respondentem.
Id. Elench. fol. r Vb: illud quod pertinet ad o-ntem temptatiuum siue sumentem experimentum de scientia respondentis pertinet ad o-ntem doctrinalem siue demonstratiuum.
N.
iur. :zgłaszać sądowny sprzeciw; iure contradicere
KodMp IV p. 34 (a. 1391) : si ... quispiam o-ns ... pro dicta parte hereditatis vellet... preposito questionem excitare.
KsgGrWp II p. 70 (a. 1397) : Przeczslaus o-uit se pro obligacione, videlicet «zastopily» (cf. supra Bogumil ... querulavit super obligacionem Przeczslai).
2.
se pro aliquo
występować w obronie; aliquem protegere, pro aliquo intercedere
Dogiel I p. 541 (a. 1399) : episcopus … mercatores debet ... prosequi favoribus nec eos ... perturbare, immo pro ipsis se favorabiliter o-re et ... assistere.
DŁUG. Hist. I p. 405 (= II p. 170 ed. nov.): fratre pro nepote se o-nte.Cf. Th. IX 2,771,68 sq. Additur murum (e Vlg. Esech. 13,5 *CodSil III p. 151, a. 1226), item scutum ( Tom. I p. 53, a. 1510) .
N. constr.
ad I-II: indicatur qua in re
a.
sq.
circa:
DokMp VIII p. 233 (a. 1442) : o-ndo se circa granicierum Podoliensium tuitionem hostibus.
b.
sq.
in
c.
abl.
,
cf.
et 15.
c.
sq.
pro, cf.
—30. indicatur cui (rei)
a.
sq.
dat.
b.
sq.
ad, cf.
et
StMed XIX/2 p. 142 (a. 1444) : voluntas potest se o-re pro re publica ad poenas.
c.
sq.
adversus.
d.
sq.
contra:
Lites I p. 419 (a. 1282) : que contra predictam donacionem obici possent vel o-i.
Ib. p. 42 (a. 1320) : prima exceptione contra vos o-ta.
CodEp III p. 40 (a. 1449) : contra vos ... si presbiteri ... se o-re voluerint.
e.
sq.
ne:
DŁUG. Hist. IV p. 330 : Sbigneus Cracoviensis episco pus ... murum se, ne dioecesis sua scinderetur, o-uit.
III.
valet idem fere atque
1. apponere, v.
gr.
manum fronti (
CIOŁ.
in
DŁUG. Hist. IV
p. 358
)
vel cicatrici (
Tom. III
p. 445, a.
1515).
N. locut.
in imagine
α. aurem benevolam precibus (
KodWp I
p. 139, a.
1359).
β.
decorem
i. venustatem
DANT.
in
Tom. II p. 36 (a. 1512) : ipsa ego Venus decorem non frustra o-sui, quo cunctis pulchrior esses.
γ. remedia pesti (i.
haeresi
CIOŁ. Lib. I
p. 54
)
item communibus malis (
Tom. II
p. 13,
a. 1512).
δ. poenam (
ArPrawn IV
p. 307, a.
1453
et saepius
ib.
).
2.
exponere
KodWp V p. 15 (a. 1401) : si minus o-et quam octo marcas pro eadem structura.
DŁUG. Hist. II p. 73 (=III p. 87 ed. nov.): causas ... belli o-unt, quod etc.
3.
ponere
StPPP XI p. 17 (a. 1529) : ad quod ipse o-uit grossum ad meliorem memoriam.
ZabDziej I p. 288 (a. 1550) : Anna ... iuri o-uit grossum.
IV.
singularia
1.
potwierdzić; confirmare
StPPP VIII p. 544 (a. 1518) : quod o-uit dominis scabinis solidali.
Ib. p. 21 (a. 1548) : dedit ... plenariam omnem solutionem pro molendino ... et hoc suo grosso o-uit.
Ib. p. 546 (a. 1555) : quam emptionem ... Mathias ... in presencia iuris et servitoris ... memoriali eorum o-uit.
2.
sensu non satis certo: pozwać ?
in ius vocare ?
KsgMaz II p. 209 (a. 1426) : si alique (sic ) pars ... aliquem ... voluerit iudicio evocare, extunc non alias ipsam (sic ) o-bit nisi in iudicium Nove civitatis.