- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- L.
- A.
[abl.
sg.
occasioni:
DyplMog
p. 71 (a.
1371)
:
omni occasioni postergata
(sed calami lapsus
esse videtur ).]
I.
1.
sposobność,
okazja; definitur (e Cic.
Inv. 1,40)
CALLIM. Rhet. p. 4 : o-o est pars temporis habens in se idoneam faciendi aut non faciendi aliquid opportunitatem.
Additur
temporis (
DŁUG.
Hist. II p. 284 = IV
p. 32
ed.nov.
).
Simili sensu
occasionis opportunitas (
MARTIN.
OP. Chr.
p. 304
),
vel scrupulus (
KodPol I
p. 24,
a. 1221).
Locut.
adv.
in (ex) occasione
przygodnie, przy sposobności;
opportunitate oblata.
Simili sensu
per occasionem
(iuxta ponitur
per accidens:
MATTH. Dial. fol. CXb : hoc est valde per accidens et per o-em quasi impertinentem).
2.
przyczyna, powód, tytuł (do czegoś); ratio,
causa.
Glossae
Pol.
RFil XXIV p. 68 (saec. XV in.) : o-o «przistawa».
GLcerv p. 655 : «dowora, przyczyna».Refertur ad hominem
PP II p. 199 (a. 1454) : huius rei ipsi vos o-o estis et origo.
DŁUG. Hist. II p. 133 (= III p. 150 ed.nov.) : Henricus Kyetlicz ... omnis dissensionis civilis inter fratres fuerat o-o (cf. MIECH. Chr. p. 105).
N.
α.
phil.
ExPhys fol. p VIIIb : ens in se completum et perfectum ... est causa et o-o alterum existendi in eo.
β.
concr.
bodziec, podnieta; stimulus,
irritamentum
VITELO Persp. p. 133 : humor vitreus est deputatus pro custodia humoris crystallini, ne ab extrinsecis o-bus vel intrinsecis citius patiatur et cadat ab officio organi uisiui.
GŁOG. Phys. fol. A IVa : superciliorum tegmina oculum abscondunt ... ne alicuius rei o-e ledatur.
3.
pretekst,
zaczepka; praetextus,
ansa.
Dicitur
calumniosa
(
KodMp I
p. 23, a.
1234) .
Constr.
ad 1—3
:
a.
sq.
gen.
b . sq.
dat.
c.
sq.
ad. d.
sq.
circa :
ArLit I p. 73 (a. 1521) : ad occurendum nonnullis difficultatibus et o-bus que circa promotiones in sacra theologia exorirentur.e. sq. contra :
KADŁUB. p. 87 : o-es contra se queri queritur.
CodEp III p. 363 (a. 1489) : significans opportunitatem et o-em, que est hodie contra Turcos.f. sq. inf. g. sq. enunt. fin. h. sq. quia :
APozn I p. 92 (a. 1443) : famulus domus ... inculpatus est ipsa o-e, quia ad ipsum spectabat claudere domum.i. sq. (adeo) quod:
MATTH. Dial. fol. C IIIb : ex talibus gracijs magna sepe sumitur o-o, adeo quod ... difficillime posset a vanitate spiritus ... preseruari.
AKapSąd III p. 244 (a. 1480) : o-o conficta, quod afflixerat in scolis Iohannem ... inceperunt contra eum sevire.
Iuncturae verbales
α. occasio obvenit, offertur, suppetit, simili
sensu affulget (
DŁUG. Hist. IV
p. 261
).
β. occasionem dare, facere, praebere, praestare,
simili sensu concedere (
Tom. III
p. 270, a.
1514)
, conferre (
DŁUG. Hist. V
p. 388
)
, inducere (
StSyn III
p. 6
et saepius), parere (
AAlex
p. 343, a.
1503)
, tribuere (alicui
ib.
p. 471, a.
1505),
etiam aperire
(ex Livio 4,53,9
DŁUG. Hist. V
p. 617
).
Opp.
praecludere (
ArHist VI
p. 118, a.
1490,
cf.
Th. IX 2,333,22), sopire (
*Lites II
p. 364,
a. 1341)
, tollere (
saec. XVI).
γ.
occasionem habere, captare, sumere (de
vel
ex aliqua re:
MATTH. Dial. fol. C IIIb
et passim); item
accipere
(
AKapSąd III
p. 106, a.
1506
et saepius; recipere:
CIOŁ. Lib. II
p. 215
)
, arripere (ex Livio 35,12,17
DŁUG. Op.
p. 244
), complecti (
Tom. III
p. 380,
a. 1515)
, prosequi (
*ib. XII
p. 359, a.
1530)
, retinere (
CodEp III
p. 469, a.
1500).
Opp.
occasioni deesse
(saec.
XVI).
Locut.
adv.
occasione
α.
z powodu, z tytułu;
causa,
titulo.
Constr.
sq. gen.
vel
sq. pron. possessivo. Occ. sq.
quia, cf.
Iuncturae verbales notabiliores in textibus iur. obviae
concordare occasione causae (
KsgŁawKr
p. 313,
a. 1397)
, silentium imponere occasione matrimonii (
AKapSąd III
p. 148, a.
1510)
, stare pro damno
occasione villae (
StPPP VIII
p. 447,
a. 1398)
, pecuniam solvere occasione fideiussoriae (
TPaw VII
p. 280, a.
1423).
β.
ze względu na coś, celem; propter (sensu finali)
DokSZKr p. 3 (a. 1302) : quam marcam argenti o-e clarioris protestacionis ... in colloquio ... venditoribus presentabit.
CodSil II p. 137 (a. 1337) : quem rubum o-e venacionis nobis reservamus.Cf. Th. IX 2,336,29 sq.
γ.
(w zamian) za;
pro
KsgŁawKr p. 43 (a. 1369) : duas areales ... o-e unius maccelli Nicolao ... resignavit.
Ib. p. 251 (a. 1394) : pecuniam o-e medie domus ... fore integraliter persolutam.Ita saepius ib.
δ.
w odniesieniu do;
quantum pertinet
Tom. V p. 127 (a. 1520) : o-e spiritualium ratione eorundem proventuum, quos habent ... visum est etc.
II.
A.
1.
podstęp, wybieg, wykręt (prawny);
(iuris) dolus, causa simulata
PommUrk IV p. 146 (a. 1304) : de dicto castro ... nobis et nostris successoribus equalitas et debita fiat iustitia, o-bus quibuslibet amputatis.
LhnUrk I p. 3 (a. 1335) : promittentes ... contra ... renunctiationem ... non contravenire aliqua o-e, ingenio, facto pariter et sermone.Glossa Pol.
AGZ XII p. 210 (a. 1451) : prima cittacione debet parere neque quavis o-e alias «fortelv» sibi in adiutorium aquirenda debet evadere.
Iuxta posita
color (
DyplMog
p. 52, a.
1345
et saepius),
dolus, fraus (
KodPol II
p. 406, a.
1425
;
KodMp IV
p. 295, a.
1434)
, via (
TPaw VII
p. 203, a.
1420)
.
2.
oskarżenie, zarzut (zwł. fałszywy); accusatio (praec.
falsa), convicium
Lites II p. 437 (a. 1409) : innocentiam nostram iniquis o-bus et confictis adinventationibus coram ... multis probis detulerunt.
CodVit p. 692 (a. 1425) : aemuli adauxerunt colorem cum o-e adversum vos et regnum vestrum.
StPPP II p. 869 (a. 1489) : dat obiecta et o-es ... ipsi Anne.Glossa Pol.
RFil XXIV p. 69 (saec. XV in.) : virgines ... fugere debent o-es «przimow» malas.
N.
constr. sq.
adversum, cf.
B.
1.
usprawiedliwienie, wymówka;
excusatio.
N.
conscientiae
skrupuły religijne;
religio
FormJ p. 49 : nulla consciencie excusante vos o-e ... cottidie divinis intendere vos oportet.
2.
contraria
et
abs. : sprzeciw, przeszkoda;
contradictio, impedimentum
PommUrk III p. 12 (a. 1287) : talis requisitus ... in nostrum redibit auxilium absque vlla dilacione vel o-e contraria.
KodMp II p. 248 (a. 1320) : quilibet colonus in festo sanctj Martinj de singulis mansis ... nostro cenobio octo scotos ... soluere sit astrictus, o-e qualibet semota.
KodKKr I p. 197 (a. 1333) : tres marcas ... pro censu ... dare ... sine aliqua o-e et contradiccione tenebuntur.
Iuxta posita
contradictio
(cf.
et saepius),
exceptio (
JusPol
p. 435, a.
1426).
Praec.
in formulis
sine (absque) occasione (cf.
supra 32
et 37)
;
; (qualibet, omni) occasione non obstante sim. (
KodWp II
p. 18, a.
1352
et saepius).
III.
położenie, okoliczności;
casus, eventus, condicio.
Definitur
gen.
necessitatis (
DokWp
p. 333,
a. 1262)
, dubietatis (
PommUrk II
p. 240, a.
1270)
.
N.
locut.
α.
in aliquam occasionem adduci:
Tom. XIV p. 404 (a. 1532) : ne ... in eam o-em adducamur, ut etc.
β. in omnem (-es) occasionem (-es) paratum esse (
CALLIM. Hist.
p.
90,13
;
; se habere:
Tom. I
p. 193, a.
1511
et saepius).
IV.
pl. zasoby,
korzyści; facultates, utilitates
PH VIII p. 244 (a. 1532) : reges ... subditos suos ... talium o-um ac commoditatum faciunt ... participes, per quas in rebus suis valeant capere incrementa.
KodUJ IV p. 175 (a. 1541) : ut ... studeamus fieri compotes eiusmodi facultatum et o-um, quibus commodare ecclesiis ... queamus.Cf. Th. IX 2,333,20 sqq.
V.
(singulare) perperam pro
occisione :
DŁUG. LibBen I p. 532 : Boleslaus rex beatissimum trucidavit felici o-e Stanislaum (ita ms., sed calami lapsus subesse videtur, cf. id. Hist. II p. 27 = III p. 39 ed.nov.: felici cruore necavit).