Ogólne
Pełne hasło
Więcej

NEGOTIUM

Gramatyka
  • Formynegotium, negocium
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. abstr.
    • A.
      • 1. occupatio, opera, cura.
        • a. gen.
        • b.
          • α. + negotium (alicui) dare mandare faciendum (constr. sq. ut, saec. XVI)
          • β. + negotium cum aliquo habere versari, commercium habere (saec. XVII)
          • γ. + pro magno negotio habere magni facere (saec. XVI)
      • 2. pactiones, colloquia
      • 3. mercatura.
    • B. iur.
      • 1. res, quae iure aguntur.
      • 2. + negotium (-a) causae iuris actio. Simili sensu
    • C.
      • 1. difficultas, labor, molestia.
        • α. + sine negotio facile; simili sensu
        • β. + negotium alicui exhibere impedire, curis afficere aliquem (saec. XVI);
        • γ. + negotium in aliquem assumere animo averso esse
      • 2. res (gestae)
    • D.
      • 1. necessarium
      • 2. discrimen, periculum
  • II. concr.
    • 1. merces
    • 2. res, supellex
    • 3. apparatus (hic: anulus catenae)

Pełne hasło

NEGOTIUM s. NEGOCIUM, -ii n.
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B. (s.
  • v.
  • negotiorum
  • gestio
  • et
  • gestor),
  • L. (pl.),
  • A.
  • N.
  • K. (s.
  • v.
  • negotiorum
  • gestor)
I. abstr.
A.
1. zajęcie, czynności, obowiązki; occupatio, opera, cura. Glossa Pol.
GLcerv p. 649 : n-um contrarium est otio «sprawa».
Saepius refertur ad litteras, v. gr.
NIC. POL. p. 44, v. 24 : quedam presenti n-o conuenientia ... metrice annotaui.
BYSTRZ. Log. fol. d Ib : huiusmodi n-um, videlicet terminatio harum questionum.
Praec. (pl. )
sprawy (do załatwienia), interesy; res (agendae).
Dicitur per abundantiam negotiorum occupatio (
AKapSąd III p. 159, a. 1512) , item in imagine undae ( CatEpCr p. 265, a. 1525) .
Definitur
a. gen. , v. gr. capituli ( StKapWł p. 75, a. 1549) , ecclesiae ( MARTIN. OP. Marg. fol. d IIIa) , dioecesum( AConst p. 27, a. 1248) , fidei Christianae ( KodMaz(K) p. 367, a. 1232 et saepius), item horti (canonicalis: DŁUG. LibBen I p. 130 ) , scholarum ( ib. p. 417 ), terrae Cracoviensis ( DokKKr I p. 26, a. 1313 ; DokSZKr p. 3, a. 1302) cett.
N.
belli et ferri działania wojenne, bellum ( AAlex p. 266, a. 1503).
b. adi. v. gr; publicum (opp. privatum: DŁUG. Hist. I p. 159 = I p. 223 ed. nov. et saepius; item proprium: AKapSąd III p. 159, a. 1512) , saeculare ( ArPrawn I p. 16, a. fere 1400 et saepius).
Praec.
regale (regis) vel ducale (ducis) interesy publiczne (jako usprawiedliwienie niestawiennictwa w sądzie); res publicae agendae (quibus quis absentiam suam coram iudice excusat)
StPPP VIII p. 197 (a. 1386) : Janci ... cum Abram ... terminum tercium excepto n-o regis.
Ib. p. 571 (a. 1398) : in n-iis regis fuerunt constituti die terminorum ([ita passim ib.)].
KsgMaz I p. 127 (a. 1412) : kmeto sibi Nicolao terminum prorogavit asserens, quod ... esset in n-iis wlgariter «na kasni» domini ducis.
PP VI p. 3 (a. 1429) : procurator Clementis ... terminum prorogauit dicens, quia dominus meus est super n-o domini ducis magni.
Ad rem cf. Kutrzeba, Dawne polskie prawo sądowe p. 74.
N. locut.
α. negotium (alicui) dare polecić, zobowiązać (do czegoś); mandare faciendum (constr. sq. ut, saec. XVI) .
N. sq.
ad :
DECIUS p. 38 : Poloni universis Sarmatiae populis ad hoc bellum n-um fecerunt.
Simili sensu
aliquid in negotio:
Tom. XIII p. 207 (a. 1531) : se ... in omnibus rebus nostris, quas ei in n-o dederamus benivolum ... praestitit.
β. negotium cum aliquo habere mieć z kimś do czynienia; versari, commercium habere (saec. XVII) .
Item
ad aliquem convertere zająć się kimś; curam in aliquem vertere
NIC. BŁ. Serm. III p. 68 : nunc conuertamus n-um ad nosmet ipsos, eo quod etiam nobis dictum est verbum.
γ. pro magno negotio habere uznawać za ważne; magni facere (saec. XVI).
2. pl. pertraktacje, układy; pactiones, colloquia
CodVit p. 199 (a. 1409) : attendite universaliter omnes ... quomodo n-a ... inter nos et ... Cruciferos ... ventilantur.
DŁUG. Op. p. 610 (litterae a. 1450) : n-a regis super ecclesia Wladislaviensi magis promovebimus quam inficiemus.
3. interesy handlowe, handel; mercatura.
Additur gen. obi.
salis ( IurMas III p. 17, a. 1527) .
B. iur.
1. czynności prawne; res, quae iure aguntur.
Additur
iuris ( AKapSąd III p. 117, a. 1507) , legitimum ( KodMp IV p. 232, a. 1426) , procuratorium (episcopi: KodKKr I p. 51, a. 1253).
N. locut.
negotiorum gestor pełnomocnik prawny; qui res alterius iure peragendas curat obitque
Lites I p. 86 (a. 1339) : potestatem ... alium ... loco sui substituendi ... et omnia ... exercendi ... que veri et legittimi procuratores, actores, n-orum gestores et sindici facere possent.
KsgRachKr p. 205 (a. 1375) : Iohannes ... constituit ... suos veros ... procuratores, actores ... et n-orum suorum gestores ac nuntios speciales.
Ceterum cf.
2. sprawa sądowa; iuris actio. Simili sensu negotium (-a) causae :
KodTyn p. 275 (a. 1433) : cognitis et diligenter conspectis praesentis facti sive causae n-iis per hanc ... sententiam ... decernimus.
AKapSąd III p. 146 (a. 1510) : officialis... suspendit n-um totum cause ... ad felicem adventum ... episcopi.
Distinguitur principale (
Lites I p. 33, a. 1320 et saepius; opp. emergens: ZabDziej III p. 19, a. 1490 ; ad rem cf. Balzer, Przewód sądowy p. 42 et 115).
N.
maius, cf. supra 40,17 sqq., item locut. litterae maioris negotii supra 40,30 sqq.
N. locut.
negotium alicui facere wytoczyć sprawę (w sądzie); aliquem in ius vocare
DECIUS p. 62 : hanc Helinskeus molestiam summam ratus iniuriam, Sabresinskeo apud regem n-um fecit.
Simili sensu
habere (cum aliquo) :
StPPP VIII p. 832 (a. 1400) : Nicolaus ... litteram ponat maioris n-ii iudicii Wisliciensis, quod habuit cum capellano eodem.
Constr. ad
A—B a. sq. gen. b. sq. cum, cf. supra 31. c. sq. inter, cf. supra 664,49 et
DŁUG. Hist. II p. 132 =III p. 149 ed. nov.) : rex quaedam n-a inter ... duces ... compositurus.
d. sq. super, cf. supra 664,51.
C.
1. trudność, kłopot; difficultas, labor, molestia.
N. locut.
α. sine negotio z łatwością, bez trudu; facile; simili sensu citra negotium ( Dogiel I p. 427, a. 1535), item nullo (facili, levi, parvo) negotio (saec. XV—XVI).
β. negotium alicui exhibere sprawiać kłopot, utrudniać; impedire, curis afficere aliquem (saec. XVI); simili sensu facessere (additur super aliqua re: Tom. XVI 2, p. 132, a. 1534) vel praebere (saec. XVI).
γ. negotium in aliquem assumere żywić niechęć; animo averso esse
DECIUS p. 102 : altius supra narratum est, quibus ex causis Maximilianus ... imperator in Sigismundum principem n-um assumpserit, paulo post adscriptum ... quibus item occasionibus ... meliorem induerint conditionem.
2. rzeczy, sprawy, wydarzenia; res (gestae).
D. accedit ad vim vocis necessitatis
1. potrzeba; necessarium
AConst p. 22 (a. 1248) : quoties expensae hujusmodi n-ijs factae fuerunt ... opor tet, ut quilibet canonicus prius symbolum suum solvat.
StPPP IX p. 2 (a. 1407) : pecunias pro meis arduis n-ijs exposui.
Sejm. p. XXXVI (a. 1453) : videntes n-um ... «potrzebo»huius terre ... posuimus ... quod quilibet nobilis ... det grossum.
2. trudne położenie, niebezpieczeństwo; discrimen, periculum
KodKKr II p. 313 (a. 1407) : considerantes ardua ... n-a et diuersa pericula ... ecclesie Cracoviensi ... incumbere.
DŁUG. Hist. I p. 261(=II p. 20 ed. nov.): eo demum periculo, hisque n-iis compertum est in omni re publica principis praesentiam plurimum valere.
Ib. II p. 278(= IV p. 26 ed. nov.): urgens n-um Terrae Sanctae, instans tribulatio Ecclesiae.
II. concr. (pl. )
1. towary; merces
KodMp II p. 251 (a. 1321) : cum quibuscumque rebus, mercimonijs siue n-iis ... peruenerint cives.
CodVit p. 566 (a. 1422) : cum rebus et mercanciis eorum seu quibuscumque aliis n-iis et negotiationibus.
2. przedmioty, rzeczy, sprzęty; res, supellex
RachJag p. 206 (a. 1394) : vectori, qui ducit... res mercimoniales cum diversis n-iis regalibus.
KsgPrzem II p. 82 (a. 1450) : Syenko ... debebit dare intromissionem in omnia bona sua ... et in omnia n-a domus ... que pertinent ad braxacionem ceruisie.
3. przybory (tu: ogniwa); apparatus (hic: anulus catenae)
RachJag p. 158 (a. 1393) : pro cordis et n-iis currus dictis «lanwy».
Ib. p. 171 (a. 1393) : ad paranda quedam n-a dicta «lanwy» curuum regalium.
Ib. p. 188 (a. 1394) : pro quibusdam n-iis ad stateram de ere.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)