Ogólne
Pełne hasło
Więcej

METIOR

Gramatyka
  • Formymetior, mecior, metio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -iri, mensus -ire, -ivi, -itus
  • Część mowy
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. magnitudinem alia re comparata definire, mensurare.
      • α. gram.
      • β. mus.
    • 2. + in suis metis, limitibus mensurando terminare, dimetiri, definire. certis terminis definitum esse
  • II.
    • 1. aestimare, taxare.
    • 2. visu aestimare, nustrare.
    • 3. transgredi, permeare
  • III. transl.
    • 1. considerare, perpendere.
  • IV. + castra metandi fungitur vice verbi

Pełne hasło

METIOR s. MECIOR, -iri, mensus s. metitus sum et METIO, -ire, -ivi, -itus s. mensus
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • A.
[ part. perf. messus: PommLw I p. 66 (a. 1386) : prout ager in suis graniciis ... messus et mensuratus est.
DokMp III p. 201 (a. 1446) : prout praedicta civitas messa est et metitur, distinguitur et partitur a suis et cum suis gadibus et metis.]
I. propr.
1. mierzyć,odmierzać, ustalać wielkość drogą pomiarów; magnitudinem alia re comparata definire, mensurare.
N.
α. gram. syllabas in versu (saec. XVI).
β. mus. semibreves notas (minimis: KROMER MusFig fol. G Ia).
2. (wy)mierzyć, wytyczyć,wyznaczyć przez pomiar; mensurando terminare, dimetiri, definire. Pass. (praec. perf. ) in suis metis, limitibus sim. być zawartym (w pewnych granicach); certis terminis definitum esse, cf. et
KodKWil p. 198 (a. 1443) : terra tam longa et lata sicut ab antiquo in suis metis est m-ita.
II. meton.
1. ustalać wartość, szacować; aestimare, taxare. Glossa Pol.
GLcerv p. 635 : m-or id est aestimo, taxo «szacuię».
N. locut.
se suo modulo vel pede (ex Horatio Epist. 7. 7. 98; saec. XV).
2. mierzyć wzrokiem, oglądać, lustrować; visu aestimare, nustrare.
Additur
oculis ( CALLIM. Hist. p. 166,29) , coram (syn. videre: DŁUG. Hist. I p. 167=I p. 231 ed. nov.).
3. przemierzać, przebywać; transgredi, permeare (v. gr. iter saec. XVI).
III. transl.
1. oceniać, rozważać, brać pod uwagę; considerare, perpendere.
Additur
animo ( DŁUG. Hist. I p. 73 = I 132 ed. nov.).
Constr.
a. sg. acc.
b. sq. de et super:
AGZ III p. 127 (a. 1399) : citati compareant in iudicio ... de et super omnibus ... de iusticia m-suri et alias in causa ... processuri.
c. sq. enunt. interrog.
KodKKr II p. 301 (a. 1405) : liberalis principum magnitudo sine meta m-itur, vbi agendum, vbi largiendum et vbi sit rei publice comodis consulendum.
Cf. Th. VIII 886,65 sq. Indicatur quomodo (ad I-III)
a. sq. abl. (praec. transl. ), v. gr. argumentis certissimis ( DŁUG. Hist. I p. 97=I p. 157 ed. nov.) , coniecturis ( Tom. III p. 448, a. 1515) , honestate et iustitia (opp. suo commodo: CodEp III p. 120, a. 1464) , rerum condicione ( ib. p. 474, a. 1500).
b. sq. cum, cf. et
ZABOR. Tract. p. 47 : vires suas cum eo, quod sit subiturus, onere m-atur.
Cf. Th. VIII 886,24 sq.
c. sq. in c. acc.
KodKKr I p. 119 (a. 1286) : advocati totam ... terram eiusdem ville arabilem in mansos Franconicos m-antur.
d. sq. in c. abl. , cf. Cf. Th. VIII 886,51 sqq.
N. locut.
in vestigiis patrum (mores suos: JAC. PAR. RefEccl p. 133 ).
e. sq. ex (saec. XV-XVI).
f. sq. secundum.
g. sq. sub:
ADAM p. 325 : quem Opificem terrae sub simulacro quodam sensibili ... m-iti hec unquam ... directo notitiae modo cognovimus.
h. sq. adv. , vel locut. adv. , v. gr. prudenter atque mature ( Tom. III p. 350, a. 1515) , scrupulosius ( DŁUG. Hist. III p. 517 ) , sine meta ( KodKKr II p. 301, a. 1405) .
IV. (singulare) castra założyć obóz; fungitur vice verbi metandi :
Tom. VII p. 82 (a. 1524) : universum regnum ... ad bellum movimus et castra in Russia m-emur.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)