- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- A.
- N.
- K.
ZabDziej III p. 296 (a. 1493) : cupiens liberare ([i. liberari) ]a sentenciis processuum ... reposuit viginti grossos circa acta.pass. pro act. :
ib. IV 1, p. 76 (a. 1554) : ipsos ab omnibus ... theoloneis ... liberamur, eximimus.]
I.
trans.
A.
aliquem
uwolnić, oswobodzić, wyzwolić; liberum
facere, reddere.
Praec.
1.
uwolnić od choroby, wyleczyć; morbo levare, sanare.
2.
zwolnić od czegoś (zwł. świadczeń, kar,
ciężarów); liberum, immunem ab
oneribus, muneribus, tributis solvendis sim. reddere,
solvere, exonerare.
3.
iur.
uwolnić od zobowiązań stronę przeciwną w sądzie, zaniechać roszczeń,
zwolnić od kary sądowej, (także) zabezpieczyć nabywcę od pretensji osób
trzecich; partem adversam in iudicio a
vindiciis liberam reddere, innocentem declarare, ius
suum remittere; (item) rei
alienatae emptorem a cuiusvis
vindiciis tueri.
Glossae
Pol.
KsgZPozn p. 116 (a. 1401) : quando Andreas dabit sibi Dobeslao viginti marcas, tunc ipsum Dobeslaus tenebitur 1-re wlgariter «wiczlicz».
AGZ XII p. 390 (a. 1462) : Zawalowski obligatus est ipsum Dobyeyowsky 1-re alias «vypravycz» ad festa prescripta.
Constr.
a. sq. ab aliqua re.
N.
ab aliquo :
ArPrawn X p. 210 (a. 1407) : 1-bit ipsam a domino rege.
TPaw VII p. 162 (a. 1420) : 1-uit eum a Symone pro vna sexagena, quam fideiusserat pro eo.Ita saepius. b. sq. ad :
StPPP VIII p. 297 (a. 1388) : ipsum ... Dzersko de fideiussoria caucione 1-re debet ad pueros Penak.
Ib. p. 376 (a. 1396) : debet 1-re ... subiudicem ad terminos de condempnacione penarum iniusta.Cf. etiam et saepius. c. sq. apud:
StPPP VIII p. 291 (a. 1388) : Clemens ... debet 1-re ab omni dampno Sulislaum ... aput Canaan.
Ib. p. 209 (a. 1388) : Nicolaum ... Zauissius ... debet 1-re de XI marcis ... apud relictam Christini.Ita saepius. d. sq. de aliqua re (vulgo).
N.
de aliquo :
StPPP VIII p. 257 (a. 1388) : debet ipsum de Iudea, pro quo ipse pro eodem fuit fideiussor, 1-re sub dampno.
Ib. p. 311 (a. 1389) : Dzerzskonem ... debet 1-re ... de Iudea aput Osmanum.Ita saepius. e. sq. erga:
ArPrawn X p. 275 (a. 1409) : iurati debent ... Jacussium ... erga capitaneum Zarnowniczensem 1-re sub pena regali.f. sq. ex. g. sq. per: KodWp 111
p. 584 (a. 1386) : de quibus centum marcis per alias ... litteras ... archiepiscopum ... plenissime quietavimus et 1-avimus.Ita saepius. h. sq. pro:
StPPP VIII p. 248 (a. 1388) : Nicolao ... Jacussius ... aream ... vendidit promittens pro impedimento sororum suarum ... sub dampno ipsum 1-re.Cf. et saepius.
Item
pro eo quia :
ArPrawn X p. 98 (a. 1401) : ab eadem causa sentecialiter ipsum Mathiam 1-amus pro eo, quia expurgavit innocenciam suam.i. sq. sub et 36 et saepius. Cf. supra 2. DELIBERO I.
B. aliquid
1.
iur.
zabezpieczyć rzecz pozbytą od pretensji osób trzecich; rem venditam a cuiusvis vindiciis tueri
KsgHenr p. 118 : promittens ... quod prefata bona warentisabit et l-bit seu exbrigabit prefatis fratribus ad usus.
KsgŁawKr p. 61 (a. 1370) : quartam partem suam domorum duorum ... Iohanni ... resignavit et ibidem disbrigavit et 1-vit ... a Lewcone Judeo ... ab omni allocutione.Ita vulgo. Glossae Pol.
TPaw IV p. 715 (a. 1399) : Nicolaus ... aquisiuit duos kmethones ... in Margaretha ... quos sibi tenetur infra duas septimanas 1-re vulgariter «wiprauicz» sub pena regali.
APozn I p. 63 (a. 1440) : promisit l-re alias «wyczlicz» ortum suum ... Johanni... sub bonis suis omnibus infra diem et annum.
Syn.
disbrigare (
), exbrigare (
), guarentisare (
), liberum facere (
ArPrawn X
p. 92, a.
1400)
; quietare (
AGZ XI
p. 19,
a. 1425).
Constr.
a.
sq.
dat.
personae,
cf.
Ita vulgo.
b.
sq.
acc.
StPPP XI p. 185 (a. 1436) : Petrus 1-vit dictum agrum prefato Nicolao ... annum et diem.c. sq. ab aliqua re et
ArPrawn X p. 92 (a. 1400) : sculteciam ... ab impedicione cuiuslibet 1-re.Ita vulgo.
N.
ab aliquo
et
ArPrawn X p. 174 (a. 1406) : promisit 1-re magistro ... sortem ... a Jaszcone ... et a debitis abbatis.Ita saepius. d. sq. ad:
ArPrawn X p. 178 (a. 1406) : 1-re bona ad 14 dies... a debitis domini abbatis.e. sq. per :
ArPrawn X p. 167 (a. 1406) : l-re totum a cuiuslibet impedimento per annum et diem iuxta formam iuris.Cf. 2. DELIBERO II 3.
2.
iur. wykupić
rzecz z zastawu, zwolnić nieruchomość od ciążącego na niej długu, spłacić obciążenia, przez spłatę
zapewnić sobie wyłączne prawo własności;
pignus redimere, fundum aere alieno redimere, pecunia data sui tantummodo
iuris facere
KodMp II p. 194 (a. 1293) : sorores ... agros ... debent tenere ... si inter quatuor annos idem Nicolaus ... eosdem temptet repetere ad 1-ndum.
KodWp II p. 532 (a. 1340) : terciam partem bonorum obligatorum post unum annum ... poterit 1-re.
KodMp III p. 221 (a. 1368) : si ille infra sex septimanas pignora sua 1-re noluerit, mater pignora, quo sibi placuerit, conuertet.Ita vulgo.
Syn.
eximere (
StPPP VIII
p. 212,
a. 1387
et saepius), redimere (
DokMp VII
p. 215,
a. 1426)
.
Constr.
a.
sq.
dat.
personae
StPPP VIII p. 352 (a. 1389) : piscinam ... potest erigere ... et ipsam ereccionem (i. piscinam erectam ) sibi debet 1-re.b. sq. abl.
StPPP VIII p. 352 (a. 1389) : hereditatem ... suis pecuniis in XII marcis 1-uit.
PP VI p. 6 (a. 1429) : porcionem ... obligatam ... pecuniis suis propriis debet 1-re.Ita saepius. c. sq. apud :
ArPrawn X p. 53 (a. 1397) : scultetus ... 1-vit medietatem scultecie ... apud Nicolaum ... pro tanta pecunia, quanta fuit obligata.
DokMp VII p. 124 (a. 1423) : quas villas ... in centum marcis aput relictam ... 1-vit et exemit.Ita saepius. d. sq. cum :
StPPP VIII p. 212 (a. 1387) : cum propria ipsorum pecunia tenebuntur pratum eorum 1-re.
TPaw VII p. 279 (a. 1423) : pecuniam, cum qua istas obligaciones 1-bit.e. sq. de :
DokMp VII p. 215 (a. 1426) : villam ... redimere et de manibus eiusdem Wyernkonis ... 1-re.
Ib. VIII p. 35 (a. 1439) : bona ... de manibus et tenuta ... filiorum Hur konis dedimus et contulimus I-nda et exemenda in summa pecuniarum.f. sq. in c. abl. et
CodVit p. 197 (a. 1409) : terram ... ab ipsis ... in magna pecuniarum ... l-re quantitate.Ita passim. g. sq. per :
StPPP VIII p. 212 (a. 1387) : per alienam pecuniam non habebunt l-re et exemere pratum.h. sq. pro Occ. eodem sensu litteram, privilegium :
StPPP VIII p. 323 (a. 1389) : Pribco se obligauit, quando 1-buntur littere Iudeorum, tunc Pribco suam litteram habet reddimere, quod littera continebit.
ArPrawn X p. 192 (a. 1406) : Petrus ... promisit Nicolao ... privilegium I-re a domino Johanne.
Ib. p. 204 (a. 1407) : Petrus ... accusatur contumax ... pro eo, quod non l-vit suum privilegium a ... capitaneo Cracoviensi in I sexagena (cf. ib. p. 206, a. 1407).
Ib. p. 373 (a. 1413) : privilegium fundacionis originale eiusdem scultecie venditae a Mathia Mathias ... debet sibi emptori expedire et l-re a domino episcopo etc.
3.
varia et singularia
a.
fidem
dotrzymać słowa;
i. q. servare,
tenere (saec. XV—XVI).
b.
zwolnić, opróżnić; vacuefacere, vacuum
relinquere
KsgŁawKr p. 127 (a. 1375) : Anna ... medietatem suam camere pannorum Johanni et Steffano ... resignavit et debet eandem medietatem a festo beati Michaelis proximo ad duos annos l-re, quod poterint (i. ut possint ) in ea stare.
c.
odkupić
(innego konia wzamian za straconego);
emere (equum alium pro equo
perdito)
KsgKaz p. 258 (a. 1391) : 1-eramus equum eiusdem opilionis, quem perdiderat in Lublin, pro VIII scotis.
d.
fere i. q. wypłacić,
dać?
solvere, dare?
StPPP XI p. 181 (a. 1433) : Niclos ... posuit duas marcas ultimam solucionem agri sui; I marcam recepit Cloze ... et promisit eam l-re vel solvere de agro suo vel de bonis suis iuxta formam iuris, et secundam marcam recepit Johannes ... et promisit eam l-re iuxta formam iuris.
APozn II p. 239 (a. 1491) : huiusmodi summam peccuniarum una cum pannis prenotatis ego sibi Iudaeo l-re et solvere teneor ... iterum debemus sibi l-re et dare duas compactas panni colorati.Cf. 2. DELIBERO II 1.
II.
quasi
intrans.
(sq. quod) zezwalać,
pozwalać;
permittere, sinere,
concedere
DokSul p. 364 (a. 1394) : 1-amus eciam presentibus, quod noster agricola ... faciat sugustria etc.