Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INSULTO

Gramatyka
  • Formyinsulto
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • I.
    • 1. propr. exsultare, saltare
    • 2. transl. superbum se gerere, superbire.
  • II.
    • 1. aggredi, assultare, hostiliter petere.
    • 2. impetere, urgere, insectari
    • 3. detrahere, illudere, ludibrio habere.

Pełne hasło

INSULTO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • A.
  • Ha.
  • N.
I.
1. propr. skakać, tańczyć; exsultare, saltare , ]v. gr. alterno gressu ( saec. XVI).
2. transl. pysznić się, wynosić się; superbum se gerere, superbire.
N.
i. fere q. chełpić się; gloriari
GALL p. 149,21 : Bohemi ... aliquid rapuisse Polonis i-bant et pro militia reputabant.
ArPrawn I p. 455 (a. 1557) : Iudaei gloriantur ... et insultant Christianis, quod ... anno superiore Calissiae Corpus ... Christi vendiderant (ed. vendiderat).
Occ. (in bonam partem) triumfować; triumphare
CantMAe I nr. 42, v. 4a (saec. XV in.) : qui in celis iam fidelis Stanislaus pontifex nunc i-at et exultat cum sanctis perhenniter.
II.
1. napadać, najeżdżać; aggredi, assultare, hostiliter petere.
Additur
bellico apparatu ( MIECH. Chr. p. 87 ).
2. występować (przeciw komuś, czemuś), napastować, zagrażać; impetere, urgere, insectari
KodMp I p. 131 (a. 1286) : palatinus Sandomiriensis contra nos Lestconem ducem traditionibus clamdestinis i-bat.
PommUrk III p. 322 (a. 1298) : ne quisquam ... memoratis villis et incolis ... liuore ductus in posterum conaretur i-re.
Ita saepius saec. XIV—XV. Additur crudeliter ( CodVit p. 1008, a. 1416) , graviter ( WŁODK. ScrSel I p. 4 ), item aperta rebellione ( DŁUG. Hist. III p. 555), vi (ZabDziej III p. 22, a. 1490) , traditionibus clamdestinis (cf. ).
N. in imagine de abstr.
JAC. PAR. I p. 220 : quamdiu David se in milicia exercuit, non eum luxuria i-vit.
3. ubliżać, urągać, szydzić; detrahere, illudere, ludibrio habere. Additur clamosis vocibus ( GALL p. 29, 7) , verbis incompositis et probrosis ( PommUrk IV p. 329, a. 1303) , cognomine detractorio ( ARect I p. 501, a. 1513) sim.
N.
de abstr. i. q. przynosić ujmę; derogare
PrPol app. p. 110 (a. 1390) : nec vindictam sinamus superare peccatum, nec culpam i-re paciamur legibus impunitam.
WŁODK. ScrSel II p. 384 : hec conclusio est falsa et temeraria, i-ns magistris et doctoribus nec non iustis iudicibus.
Constr. ad 1—3:
a. sq. dat. b. sq. acc. c. sq. contra cf. et
WŁODK. ScrSel II p. 71 : infideles ... i-ant contra Christianos ... et eos impediunt in cultura veri Dei.
d. sq. ad :
FormJ p. 19 : ut illi hostes ad committendum similia de cetero non i-ent.
e. sq. de : DŁUG. in
CodEp I 2, p. 102 (a. 1450) : hostes et invidi sui i-ant de hoc et publice eum carpunt.
Cf. Th. VII 1,2044,3 sq. f. sq. in c. acc.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)