- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- L.
- A.
- N.
- K. (insixto)
I.
trans.
1.
aliquid
przedsiębrać, podejmować, rozpoczynać; incumbendo, operam dando fere i. q.
incipere seu obtinere,
perseveranter agere.
N.
constr. sq. inf.
GALL p. 6, 2 : de cuius gestis scribere iam tempus est i-re.
Eodem sensu etiam intrans.
sq. ad.
2.
aliquem
nachodzić, niepokoić;
inquietare, sollicitare
DokMp I p. 104 (a. 1356) : item damus, quod nullus i-re nos i. regem debebit in iudicio, nisi solus scultetus.
II.
intrans.
A.
propr.
1.
stanąć, zatrzymać się, przystanąć;
subsistere, immorari.
Additur
in occursum (per
viam:
CodSil V
p. 301, a.
1340)
.
2.
a.
stać, wspierać się na czymś, opierać;
stare, (in)niti.
Additur
orthogonaliter (
VITELO Opt.
p. 35
)
, perpendiculariter (
ib.
p. 32
).
N. locut.
alicuius vestigiis (exemplo)
wstępować w czyjeś ślady, iść za czyimś
przykładem; vestigia,
exemplum
sequi, praec. in formula vestigiis
maiorum (praedecessorum sim.) insistentes
(
CorpJP III
p. 22, a.
1507
;
Tom. II
p. 39, a.
1512
;
ib. V
p. 314,
a. 1520
;
CorpJP IV
p. 30, a.
1523)
.
b.
sąsiadować, znajdować się w pobliżu;
(ad)iacere, prope (positum) esse
SSrSil XVII p. 56 (a. 1506) : quibus insulis utrinque i-it mola.
b.
zastępuje słowo posiłkowe być; fungitur vice verbi esse
COPERN. Rv . p. 86 (= p. 61 ed. nov.) : per omnem illum tractum signifer circulus bis rectus i-it.
Ib. p. 294( = p. 223 ed. nov.) : vbi contingat ... signiferum horizonti rectum i-re ac eundem fieri cum altitudinis circulo etc. .
3.
nastawać na kogoś, nacierać, atakować;
hostiliter invadere, premere.
Additur
a tergo (
CALLIM.
Hist.
p. 136,9).
Constr.
ad 1—3:
a. abs. b. sq.
dat. c. sq.
abl.
d. sq. super c.
acc.
B.
transl.
1.
przykładać się do czegoś, (z zamiłowaniem) oddawać się
czemuś, pogrążać się w czymś, zajmować się; alicui rei incumbere, studere,
operam dare, studiose ad aliquid accedere (labori, otio, voluptatibus, variis occupationibus
et studiis).
N.
a. bello
dalej prowadzić wojnę;
bellum continuare, gerere
DŁUG. Hist. I p. 343 (= II p. 106 ed. nov.) : deliberaturus, an Ruthenico bello i-ndum esset, an eo dilato Hungariae ducibus auxilium ferendum.
b.
uczestniczyć, brać udział; inter
esse, participari, participem esse
α.
exercitio belli :
JANKO p. 731 : malens fugae uti praesidio ... quam exercitio i-re belli.
N.
constr. sq.
in
c.
abl.
*CodEp III p. 269 (a. 1477) : utque in ipsa expeditione liberius i-re eciam deinceps valeamus.Cf. Th. VII 1,1925,48 sqq.
β.
missae:
MPH II p. 900 (a. 1410) : nos ... i-emus missa sub hoc tempore.
Simili sensu
eloquio divino et sermoni :
NIC. BŁ. Serm. I p. 23 : volens consequi benedictionem ... necesse habet diligenter i-re eloquio diuino et sermoni.
c.
liberalitati
stać się, okazać się szczodrym; munificum, liberalem fieri, se exhibere, praestare
KodKadł p. 162 : Boleslaus ... volens se amabilem reddere ... liberalitati i-bat.
d.
propositioni declarandae (propositionis probationi)
dowodzić, wyjaśniać;
propositionem probare, demonstrare, declarare
VITELO Opt. p. 370 : non oportet huic propositioni declarandae aliter i-i, nisi sicut etc.
JAC. PAR. I p. 351 : cuius propositionis probationi i-re arbitror supervacuum.
2.
starać się o coś, zabiegać, dbać; consulere, prospicere alicui rei
GALL p. 115, 13 : Bolezlauo ... honori patrie totis viribus i-nte.
KodKKr I p. 75 (a. 1258) : ut episcopus cum clero ... possit diuinis laudibus liberius i-re et invigilare.
DokMp I p. 215 (a. 1382) : hereditatem dedit ecclesiae ... ac vicarris eiusdem ... ut eo ferventius et avidius divinis laudibus i-ant.Ita vulgo usque ad saec. XVI, praec. commodis suis ( Dogiel I p. 23, a. 1489) , lucris ( PP II p. 153, a. 1452) , temporalibus profectibus ( DŁUG. Hist. IV p. 153 ) , bene gerendis negociis civitatis ac utilitatibus ( APozn I p. 419, a. 1469) , promotioni ( KrMU p. 135,33, a. 1448) , concordiae (tractui concordiae: StPPP II p. 662, a. 1461 ; Dogiel IV p. 216, a. 1521) , reconciliationi ( PP II p. 195, a. 1454) sim.
N.
locut.
cordi
leżeć na sercu, być przedmiotem starań; insidere
CIOŁ. Lib. II p. 213 : semper enim cordi nostro de hac cura i-bat, quomodo etc.
Constr.
ad
1—2: a.
sq.
dat.
b.
sq.
ad. c.
sq.
circa :
JANKO p. 747 : capitaneus ... circa reformationem ... castri i-ns.
KrMU p. 114,41 (saec. XV) : dominus dum circa laudem sciencie canonice in suo principio i-ret etc.
JAC. PAR. I p. 98 : circa ... materiam indulgenciarum ... diffusius nobis est i-ndum.Cf. Th. VI11,1925,68. d. sq. in c. acc. e. sq. pro :
DŁUG. Hist. V p. 8 : pro illius fratris honore ... et profectu magnopere i-stitimus.Cf. Th. VII 1,1925,62 sqq. f. sq. (ad hoc) ut. g. sq. qualiter :
PommUrk II p. 4 (a. 1254) : omni ... studio i-ndum, qualiter eius gratiam ... consequamur.
h.
sq.
adv.
vel
locut.
adv.
3.
mandatis, obsequiis
być posłusznym, podlegać; subici,
obsequi
KodMp II p. 188 (a. 1292) : qui fideles nostris deuote i-unt obsequijs.
KodWp II p. 292 (a. 1313) : servorum Dei iugiter in ea ecclesia mandatis Domini i-ncium.Ita saepius.
N.
monitis apud aliquem
upominać kogoś;
monere
*KodKKr I p. 70 (a. 1257) : volentes igitur apostolicis apud te super hoc i-re monitis et ad ueritatem ... te persuasionibus reuocare.
4.
trzymać się, przestrzegać czegoś, opierać się
na czymś, zasadzać;
in aliqua re perseverare, persistere, positum esse, aliquid
servare
PommUrk V p. 343 (a. 1317) : ad tollendum tamen dubium ... propriis i-amus vocabulis.
Lites I p. 451 (a. 1336) : preceptis ac salutaribus monitis ... regum ... i-re eorumque ordinacionibus ... firmiter ... inherere.
Tom. IV p. 79 (a. 1516) : proinde nostris justa ratione i-ntibus culpam ascribere non possumus.
5.
nalegać, prosić usilnie o coś, natarczywie
domagać się czegoś;
instare, urgere, premere, instanter petere
PommUrk V p. 132 (a. 1313) : decanus et capitulum ... ecclesie ... nobis frequenter ac intente suis precibus i-erunt, quod etc.
N.
constr. sq.
apud (accedente
ut)
CodEp III p. 56 (a. 1451) : dominus ... apud me i-it, ut pro monasterio suo intercederem apud vestram paternitatem.
6.
iur.
contra aliquem
występować przeciw komuś, oskarżać; aliquem infestare, iure persequi, accusare
KodPol I p. 181 (a. 1310) : omnibus, qui ad eandem advocaciam aliquot jus dicunt se habere, silencium perpetuum imponentes eo, quod cum inimicis nostris contra nos i-erunt.
KsgPrzem I p. 89 (a. 1418) : aurifaber ... inculpatus fuit pro falso sigillo et nullus centra eum i-bat et sic est liber iudicatus.
DyplMog p. 144 (a. 1500) : kmethones ... contra ... abbatem ... querelis illicitis non i-ant, sed magis obediant.
7.
singularia
a.
postępować, działać; agere, se gerere
Tom. IV p. 370 (a. 1518) : quia vadunt ad homines ... ab omni humanitate ... alienos, ita i-ant, ut nil illis constare possit etc.
b.
trwać, upierać się przy czymś; in aliqua re
perseverare, persistere
*Theiner II p. 99 (a. 1455) : communitates et nobiles monita et mandata sua ... sprevisse et in sua rebellione pertinaciter i-re.
c.
powstawać; exsistere, gigni,
oriri
KsgHenr p. 5 : huiusmodi propositum animo meo i-re cepit.