- F.
- Th.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
- N.
N. de abl. doctrinam gram.
GŁOG. Alex. I fol. H IIb : impetus habet impete in ablativo vel impetu sicut rite, ritu, nocte, noctu.Cf. supra 167,29 sq. .]
I.
propr.
A.
szybki ruch, pęd, gwałtowność, uderzenie; motus rapidus,
cursus velox, pulsus, ictus
1.
rerum naturalium,
praec.
α. fluvii, aquae; cursus maris(
PommUrk II
p. 52, a.
1258),
item
alluvionis (
KodWp II
p. 211, a.
1302)
, inundationis (
APozn I
p. 392, a.
1465)
, aeris, fulguris, ignis, pluviae, venti sim.
β.
in imagine fortunae (
PommUrk II
p. 74, a.
1260).
N.
locut.
(uno) impetu
naraz, za jednym zamachem; uno ictu, simul
(
WAPOW. Chr.
p. 148,
p. 183
et
p. 241).
N.
phil.
impet, ruch nadany z
zewnątrz; motus, qui alicui
rei extrinsecus advenit
Burid. p. 154 (saec. XV in.in) : grave non totaliter movetur a sua gravitate, sed eciam ab i-u sibi impresso.
Ib. p. 157 (saec. XV med.) : i-us dicitur esse motus violentus et non naturalis.
Ib. p. 172 (saec. XV med.med) : cum proiciens proicit ipsum proiectum, tunc imprimit sibi quendam i-um vel quandam virtutem motivam, per quam ipsum proiectum potest moveri ad illam partem, ad quam proiciens intendit proicere.
WROCŁ. Epit. fol. m Ia : est in virtute ... principalis agentis, quod imprimit aeri i-um.Ita saepius in textibus phil. Ad rem cf. M. Markowski, Burydanizm w Polsce w okresie przedkopernikańskim, Wrocław 1971, p. 109—152 et passim.
2.
animantium.
Praec.
milit. natarcie, napad, atak; incursio, aggressus, irruptio.
Additur adi.
hostilis (
DŁUG. LibBen I
p. 403
;
;item
gen.
hostium
id. Hist. I p. 409= II
p. 174
ed. nov.
et saepius), militaris (
id. IV
p. 298
).
Locut.
frequentiores
impetum edere
(
ib. I p. 434= II
p. 202
ed. nov.
;
ib. IV
p. 298
)
;, excipere
(
ib. IV
p. 97
);
facere; refellere
(
ib. I p. 409= II
p. 174
ed. nov.
).
Occ.
powstanie, rozruchy; seditio, tumultus.
II.
transl.
1.
a.
silne pragnienie, chęć, żądza, zapał; appetitus,
desiderium, studium.
N.
(redditur Gr.
ὁ
σμή,)
naturalna skłonność, popęd; appetitus
naturalis, cupiditas
GŁOG. Anal. fol. Ib : animalia instinctu et nature i-u, prout a natura aguntur, in suis fines diriguntur.
AEG. Th. fol. C IIIa : agit secundum i-um naturalem.
STOB. Parv. fol. C Va : qualitatem convenientem a natura huic et non illi, per quam disponitur oculte, ut magis moveatur ad hoc quam ad illud ... vocat Aristoteles i-um — talis enim qualitas vel i-us inclinat hominem ad volendum aliquid ad quod sequitur commodum.Glossa Pol.
RFil XXIV p. 63 (a. 1415) : bestia fertur i-u «richloscz<»> nature sue.
b.
popędliwość, gwałtowne uniesienie, afekt;
animus vehemens, affectus.
Additur
gen. animi (
CodVit
p. 885, a.
1429
;
CodEp I 2,
p. 322, a.
1453
et saepius), item temeritatis (
KADŁUB.
p. 192
).
N.
locut.
ex impetu aliquid facere (et insolentia:
Tom. III
p. 104, a.
1514)
.
c.
raptowność, lekkomyślność; vehementia, temeritas.
Opp.
deliberatio (
MARTIN. OP. Marg. fol. f la)
, ratio (
KodLit
p. 163, a.
1413
;
Tom. VIII
p. 318, a.
1526).
d.
dzielność, męstwo;
virtus
GLc p. 9 : «dobrodrustwo masskye» i-us (cf. GLlw p. 234).
2.
natarczywość, siła, przemoc, napaść, gwałt;
instantia, violentia, vis.