- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- H.
I.
de tempore
1.
dotąd, dotychczas, do tej pory, do dzisiaj;
hucusque,
usque ad hunc diem, ad hoc tempus.
Glossae
Pol.
RFil XXIV p. 86 (saec. XV in.in) : a-s «asz do szich maszt».
Ib. XXIII p. 304 (a. 1444) : a-s «az do tich mast».
GLb p. 155 : «dotychmiast» h-s.
Eodem sensu per abundantiam
ad hactenus (adhactenus):
KodMaz(L) p. 122 (a. 1398) : contro versijs et displicencijs inter ipsos ab olim ad h-sse uertentibus.
FormJ p. 29 : qui a retroactis temporum decursibus ad h-s ipsum regnum recolat.Ita passim.
Item
(usque) in hactenus (inhactenus)
cf.
INHACTENUS.
Occ.
sq.
quousque
(fere i. q. tam diu)
AKapSąd III p. 116 (a. 1507) : propinqui machinabantur in mortem ... Iohanni in h-s, quousque ... Iohannes ... dedit VI sexagenas ipsos pacificando.
2.
teraz, obecnie, w tej chwili; nunc, hodie, hoc tempore
Pomm UrkVI p. 304 (a. 1325) : si que corruptele seu male conswetudines fuerunt, an h-s surrexerunt in terra predicta ... in melius debent mutari
PrzMog p. 45 : nostris h-s diebus Francie, Alamanie ... cladium experientia doceare.
KodUJ II p. 196 (a. 1459) : vadium primum ... et aliud etiam vadium, ad quod h-s iterum se subdidit ... succumbet.Ita saepius. Eodem sensu pro hactenus :
DokMp I p. 301 (a. 1402) : hereditatem ... cum omnibus ... utilitatibus ... alis ([i. aliis) ]omnibus ... que existunt pro h-s vel de posterum possunt fieri.
Item
in hactenus :
ARect I p. 19 (a. 1469) : excessus ... motos ... et occasione omnium preteritorum in a-s mouendos indulsit.
3.
od tej pory, od tego czasu, od tamtej pory;
ab hinc, abinde, ex hoc (illo) tempore
VINC. p. 263 : vos ... scitis, quod nichil commune mecum in meo patrimonio, quod uendidi Stanizlao episcopo, h-s habuistis.
KodKKr II p. 480 (a. 1422) : a festo autem ... et h-s, quamdiu dominus rex non dabit ipsis ... commutacionem, tamdiu Christian ... marcam soluere debet.
Eodem sensu
de hactenus :
Dogiel I p. 541 (a. 1399) : nullas lites ... animando ... de h-s.
4.
już (teraz);
iam (nunc)
MIECH. Chr. p. 23 : cuius petitioni papa ... respondit nondum dignos fore Polonos, ut eis corona h-s deberet conferri, in proximo uero Deus ... coronam dabit eis.
II.
de relatione, modo
1.
dotąd, do tego miejsca;
hucusque (terminatur narratio,
expositio)
; plerumque in iunctura
sed haec hactenus.
2.
do tego stopnia, tak dalece, ο tyle; hoc modo, ita, sic (saec. XIV—XVI).
Constr.
a.
abs.
b.
sq.
ut. c.
sq.
quatenus :
Dogiel I p. 215 (a. 1549) : h-s ... milites educere liceat, quatenus id sciente fiat altero nostrum.
3.
singulare: (prawie tyle co) również, ponadto;
(i. fere q.) etiam, ceterum
ArHist IV p. 266 (a. 1379) : statuimus a-s, quod quilibet kmethonum ... non plures qusam duo mansos possidebit.