- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- Ha.
- N.
- K.
I.
A.
1.
corporis
et
abs. : wygląd, postawa, postać; species, forma, figura
(saec. XV).
2.
vestis
et
abs. : ubranie, strój, szata; ornatus,
vestitus.
N.
glossam
Pol.
RFil XXIV p. 92 (saec. XV) : «rucho» h-us.
N.
dissimulatus
przebranie;
i. q. mutatus, fictus, cf.
supra III 1704, 9
Distinguitur
clericalis (
AKapSąd II
p. 50,
a. 1419)
, presbyteralis (
ib. III
p. 69, a.
1499)
,
opp.
laicalis (
PommUrk III
p. 150, a.
1292)
,
saecularis (
KodMaz(K)
p. 119, a.
1190)
, vulgaris
(
ArPrawn I
p. 15, saec.
XV in.in),
praec.
monachicus (monachalis)
szata zakonna, habit; vestitus religiosorum proprius (
VAdAnt
p. 21,
19
;
ib.
;
p. 24, 9
et vulgo).
Item
ordinis (Cisterciensis
cett.
KodWp I
p. 119, a.
1231
et saepius),
religionis
(
KodMaz(K)
p. 119, a.
1190
et saepius;
religiosus:
LibDisp
p. 104,
saec. XV in.in
; religiosorum,
cf.
infra 32. Glossae
Pol.
GLc p. 11 : «kapica mnisza» h-us religiosorum.
GLb p. 48 : h-us ... vestimentum «odzenye» religiosi).
N.
locut.
habitum
monachicum
sim.
induere
wstąpić do klasztoru; se ordini religiosorum
addicere (
VAdAnt
p. 21,
19)
; simili sensu assumere (
KodPol II
p. 17, a.
1238
et saepius; item habitus resumptio:
ArHist XII
p. 324,
saec. XIV in.in)
, accipere (
VAdAnt
p. 24, 9
et saepius), suscipere (
KodMaz(K)
p. 119, a.
1190
; item habitus religiosi susceptio:
LibDisp
p. 104,
saec. XV in.in)
, recipere (
KodWp II
p. 105, a.
1295),
item habitu ordinis insigniri (
KodMp II
p. 46, a.
1230).
Opp.
habitum
(clericalem, monachicum sim.) deponere (
AKapSąd II
p. 50, a.
1419)
, dimittere (
WŁODK.
ScrSel I
p. 179
)
, relinquere (
ib. II
p. 278
)
, proicere (
AKapSąd III
p. 197, a.
1519),
item mutare (
ArHist XII
p. 302,
saec. XV in.in).
N. formulam
sub habitu
w stroju; in
veste,
praec.
religionis
sim. (
KodWp II
p. 105, a.
1295
et passim), item
studentium (
HumRef
p. 7, a.
1400)
.
B.
1.
zachowanie się, postępowanie; vivendi ratio,
mores.
Occ.
α.
reguła zakonna;
religiosorum vitae regula
KodUJ III p. 89 (a. 1481) : fratres ... ordinis nostri Praedicatorum ac etiam ... fratres et sorores tertii h-us de provincia beati Dominici.β. zwyczaj prawny; consuetudo
KodMp III p. 14 (a. 1335) : iuxta omnem formam et h-um iuris Nouifori.
2.
stan ducha, nastrój, usposobienie;
animi status vel
affectio.
3.
natura, charakter, trwały nawyk;
consuetudo inveterata, natura, indoles.
4.
zdolność,
zdatność, sprawność, habilitas,
aptitudo.
Glossa
Pol.
GLb p. 48 : h-us «pochopnoscz».
Praec.
phil. t. t. cf. infra 35.
5.
stan, położenie; status, condicio, v.
gr.
militiae (
SamlUB
p. 243, a.
1342)
, peregrinationis (
GALL
p.
159,17)
, religionis (
PommUrk II
p. 337, a.
1277)
, sanctorum (
CantMAe nr 21, v. 5b, saec. XIV in.)
.
II.
phil.
t. t.
1.
posiadanie;
possessio
(opp.
privatio).
N.
pl.
NIC. BŁ. Serm. III p. 72 : homo possidet triplex bonum, scilicet exteriorum rerum, corporis et animae; in his tribus h-bus, omne quod possidetur, haberi poterit.Occ. extra textus phil. et theol.
PommUrk IV p. 122 (a. 1304) : per visibilium h-um aeternorum et invisibilium est adeptio inquirenda.
DŁUG. Op. p. 47 : truculentior ... furor ... regis ... in milites ... saevire ... coepit ex h-u novae fortunae et novi, quod in Russia quaesierat, ingenii coortus.Praec.
α.
posiadanie jako jedna z kategorii
arystotelesowskich; inter decem praedicamenta,
quae dicebantur, enumeratur
(Gr. ἔχειν).
β.
gram.
GŁOG. Alex. I fol. D d VIIa : h-us ... est modus significandi nominis, quod significat per modum h-us et quietis.
STOB. Sign. fol. a IIb : significare substantiam est significare per modum entis vel per modum h-us et quietis, hoc est per modum cuiusdam permanentie, que opponitur fluxui.Cf. WROCŁ. Dial. fol. Μ Ia.
2.
trwała dyspozycja lub sprawność (zwł. umysłowa lub moralna); definitur
KADŁUB. p. 81 : h-us ... qualitas est difficile mobilis.
GŁOG. Porph. fol. q Ia : h-us ... est qualitas acquisita ex actibus frequenter reiteratis difficiliter mobilis a subiecto, ut scientia.Cf. Th. VI 2485, 8 sqq.
Dicitur
firmus (et immobilis:
BYSTRZ. AnalPr fol. g
Va)
; opp. informatus (
WROCŁ. EpitConcl fol.
x IIIa).
Iuxta ponitur
dispositio (
ExPhys fol. v
IIIa
; de distinctione inter habitum et dispositionem
cf.
),
potentia (
GIEŁCZ. fol. c IIIb).
Opp.
actus (
BYSTRZ. ParvLog fol. U
IVa
et vulgo).
Distinguitur
a. corporalis (
WROCŁ. Epit. fol. i
IVa),
cui
opp.
spiritualis (
ib.
, item mentis:
STOB. Aret. fol. d IIIa).
Hic autem dividitur in
α. intellectualem (
Gramm.
p. 160,
saec. XV
et passim;
item potentiae intellectus
BYSTRZ. Log. fol. a IVa),
deinde cognitivum (principiorum:
BYSTRZ.
AnalPost
fol. 1
Vb)
, demonstrativum (
STOB. Aret. fol. g VIIIb
;
; demonstrationis:
AEG.
Th. fol. A
IIa)
, electivum (
STOB. Aret. fol. c VIb
et saepius), scientificum (
BYSTRZ. Elench. fol. p VIa
et saepius; scientiae:
WROCŁ. EpitConcl
fol. E IIIb
), verum (
BYSTRZ. AnalPost fol. g VIa
;
;opp. opinatus
id. Log. fol. a VIa
;
item erroneus et deceptorius
id. Elench. fol. p VIa
et saepius), speculativum (
GŁOG. Hisp. fol. a Ia
et passim;
opp. practicus:
BYSTRZ. Log. fol. b IIIa
et saepius).
Definitur gen. , v.
gr.
conclusionis (
BYSTRZ. Log. fol. a VIb
et saepius; item assentiendi conclusioni probabili
id. Top. fol.
n IIIa
), principiorum (
VITELO Persp.
p. 151
et passim),mathematicarum scientiarum
(
ib.
p. 50
), physicae (et metaphysicae:
BYSTRZ. AnalPr fol. i IIa).
β. moralem (
BYSTRZ. Log. fol. a IVa
et saepius), definitur
gen.
,
v.
gr. virtutis (
STOB. Aret. fol. c IIIa
et saepius
ib.
), prudentiae
(
ib. fol. g VIb
), magnificentiae (
ib. fol. e IIb
), vitii
(
ib. fol. g IIIa
).
γ. theologicum (
WROCŁ. EpitConcl
fol. x IIIa),
item fidei (
NIC. BŁ.
Serm. I
p. 359
).
b. acquisitus (
BYSTRZ. Log. fol. a
IVa
et saepius).
Opp.
infusus (
ib.
et saepius), item concreatus (
ib.
).
N.
locut.
(in) habitu
habitualnie, możnościowo, w charakterze trwałej dyspozycji
NIC. BŁ. Tract. fol. a IVb : baptismus ... liberat ... a culpa et fratiam infundit in h-u et characterem imprimit.
WŁODK. ScrSel II p. 353 : Ecclesia habet utrumque gladium ([i. spiritualem et corporalem) ]potestate et h-u, quare ... non actu et execucione.
BYSTRZ. AnalPr fol. n VIIb : scire est duplex, scilicet scire in h-u et eo modo dormiens dicitur scire, et scire in actu et eo modo actualiter considerans dicitur scire.Ita passim in textibus phil.
Opp.
(in) actu cf.
Simili sensu
ex (sub) habitu (
GŁOG. Anal. fol. DD VIb
;
id. Alex. II fol. h
IIa
;), ad habitum (opp. ad actum:
BYSTRZ. ParvLog fol. U IVa)
.