- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- H.
- Ha.
I.
propr.
sternik; navis rector (saec. XV—XVI).
II.
transl.
A.
1.
ten, kto czymś rządzi, kieruje, włada;
moderator, rector, praec.
regni
sim.
populi
(de rege, principe).
N. in
imagine
avium
(de aquila:
CIOŁ.
in
CodEp I 1,
p. 48
).
2.
zarządca, administrator; administrator, procurator. Praec.
bonorum
sim.
(iuxta ponitur tenutarius:
KodMp IV
p. 259, a.
1430
; oeconomus:
ZabDziej IV 1,
p. 101, a.
1559),
praeterea altaris
(de altarista
AGZ IV
p. 97, a.
1419)
, ecclesiae
(de praeposito
ArHist IV
p. 273, a.
1417
et saepius),
hospitalis (
DŁUG. LibBen I
p. 436
), advocatiae (
PP VI
p. 74, a.
1432)
, scholae (
KodWp V
p. 488, a.
1426
; gymnasii:
URSIN.
p. 142, 22)
cett.
N.
α.
mellificiorum
bartnik; qui
alvearia apum curat
IusPol p. 425 (a. 1401) : rector seu g-or mellificiorum sive alias mellicida dictus «barthnik».
β.
officiorum in curia regis
ochmistrz dworu; aulae
regiae praefectus
MIECH. Chr. p. 230 : Vierzinek, consul Craccoviensis ... omnium officiorum in curia regis g-or.
3.
zastępca panującego w zarządzaniu państwem lub prowincją, namiestnik,
regent; principis vicarius rei publicae (vel provinciae) praepositus
DokMp I p. 76 (a. 1349) : advocatus noster eiusque posteri serviens nobis (Kasimiro regi ) ... cum arcu in nostris seu g-is nostri expensis ad quamlibet expeditionem generalem.
AUnii p. 25 (a. 1389) : dum ... per ... regem Poloniae ... in tutorem et g-em ... hominum et populi Magni Novogrod fuissemus instituti et praefecti.
DŁUG. Op. p. 417 : Zavissius episcopus tunc vicarius et g-or in regno Polo niae ... a rege Ludovico ... erat constitutus.Ita saepius saec. XV—XVI.
B.
1.
opiekun, obrońca, protektor; tutor, patronus
CantMAe I nr 9, v. 1 b (saec. XIV ex.) : Paule, doctor egregie ... quondam tortor, tandem pie g-or Ecclesie.
KodWp III p. 412 (a. 1374) : ut dux nos protegeret ac eciam gubernaret, tanquam tutor nostre ecclesie et pauperum nostrorum et g-or, veluti ad defendendum et protegendum nos ecclesiam nostram ... se ... benivole astrinxit.
N.
glossas
Pol.
GLcerv p. 671 : paedagogus id est ductor sive g-or puerorum «pedagog, piastun, pedant».
2.
opiekun prawny sprawujący zastępstwo i dozór nad osobami (zwł. nad kobietami lub
dziećmi nie posiadającymi lat
sprawnych) oraz nad ich
majątkiem; tutor (praec. pupillorum vel
feminarum) lege
institutus
Lites I p. 213 (a. 1339) : incole ... terre Dobrinensis obediebant ... preceptis suis (Wladislai regis ) tamquam seniori et g-i ... nepotum suorum, filiorum ducis Semoviti.
ArPrawn X p. 327 (a. 1411) : Katherina cum Petro filio suo ... orbati g-e et tutore videlicet ... archiepiscopo Gneznensi, qui ... ipsorum bonorum tutor existebat et g-or.Ita passim saec. XV. Glossa Pol.
StPPP II p. 356 (a. 1431) : dominus Żegotha tamquam g-or «opijekadlnik» circa hominem suum stat pro sua pena.Cf. item AGZ XII p. 368 (a. 1475).
Syn.
tutor (cf.
et saepius
), procurator (
StPPP X
p. 87, saec.
XV
in.)
, rector (
KsgMaz III
p. 78, a.
1435).
Cf.
GUBERNO IΙ B 2
GUBERNATIO II.
Constr.
a.
sq.
gen.
b.
sq.
circa,
cf.
c.
sq.
in
c.
abl.
StPPP IX p. 43 (a. 1451) : nobilis virgo Zuzanna ... ordinauit suum tutorem, g-em in vendicione scultecie ... Michaelem heredem.Cf. d. sq. supra c. acc.
PP III p. 162 (a. 1448) : Iohannes ... constituit ... Laurentium ... in suum plenipotentem g-em supra domo.