Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FOVEA

Gramatyka
  • Formyfovea, fovia
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • A. propr. caverna, specus.
      • 1. caverna ad copiam frumenti vel alimenti servandam
      • 2. caverna, qua ferae capi solent.
      • 3. ferarum cubile.
      • 4. carcer subterraneus
      • 5. + glacialis cella ad conservanda glaciei frusta exstructa
      • 6. + stercorea caverna, ubi stercus servatur
      • 7. tumulus, sepulcrum
      • 8. fodinae puteus
      • 9. + lapides, lapidum lapicidinae
    • B. transl.+ inferni: abyssus, vorago
  • II. fossa.
  • III.
    • 1. vallis concava (praec. qua aquae decursus vel stagnum continetur)
    • 2. cavum (in mento)
  • IV.
    • 1. mensura salis decocti
    • 2. repositorium, quo pecunia ad usum ecclesiae collecta reponitur (meton. de pecunia ipsa)?

Pełne hasło

FOVEA s. FOVIA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
  • A.
  • Ha.
  • N.
I.
A. propr. dół, jama; caverna, specus.
N. constr. sq.
pro :
KsgKaz p. 577 (a. 1401) : fodunt f-as pro palis trudendis (ed. trudendo).
Praec.
1. dół do przechowywania zboża lub zapasów żywności; caverna ad copiam frumenti vel alimenti servandam
DŁUG. Hist. IV p. 34 : ut reliquias ... victualium in cellariis et f-is oppidi ... reconditas recolligeret.
CorpJP III p. 433 (a. 1519) : de f-is subterraneis, in quibus frumenta ... conservantur.
2. wilczy dół, pułapka; caverna, qua ferae capi solent.
Additur
feris capiendis ( PommUrk II p. 5, a. 1254) , ad captionem ( CodVit p. 465, a. 1420).
3. nora; ferarum cubile.
N. glossam Pol.
KodMp III p. 87 (a. 1352) : circa f-am, que dicitur «lissa iama».
4. podziemny loch; carcer subterraneus
MonStp p. 19 (a. 1551) : duos monachos in f-a sive puteo ante ecclesiam sancti Georgii ... occlussos audiverunt.
5. glacialis lodownia; cella ad conservanda glaciei frusta exstructa
RachWaw p. 390 (a. 1548) : a reformatione seraculi glacialis f-ae.
Ib. p. 431 (a. 1565) : rusticis 3 f-as glaciales alias «lodownie» ... mundantibus.
6. stercorea dół kloaczny; caverna, ubi stercus servatur
SSrSil I p. 235 (a. 1482) : cecidit in f-am stercoream.
7. mogiła, grób; tumulus, sepulcrum
HistTart p. 93 : maiores sic sepeliunt: nam occultam f-am in campo faciunt, cuius orismum est quadratum.
HUSSOW. p. 104, v. 18 : nec satis nostris ... membris ... f-as repleri.
Cf. FOSSA II 4.
8. szyb kopalni, kopalnia; fodinae puteus
DŁUG. Op. p. 236 : Cunegundis anulum ... proiecit in f-am illius salis fodinae.
Id. LibBen III p. 31 : censum ... qui solis f-arum ... impensoribus et salium repertoribus debetur.
Ib. p. 343 : sunt ibi multae f-ae, in quibus aliquando aurum quaerebatur.
Additur
mons:
ib. I p. 256 : gladifer Cracoviensis ... specialem montem f-am seu «schybam» in zuppis Bochnensibus ... aperuerat.
Item
post mineram :
AKapSąd II p. 879 (a. 1486) : vidit ... f-as post mineram in distantia medii miliaris a ... Tharnow.
9. lapides, lapidum et abs. : kamieniołom; lapicidinae
KsgKaz p. 21 (a. 1370) : f-a Petri ... dedit C plaustra lapidum.
KodKrak p. 79 (a. 1388) : f-am eorum lapideam in monte Lessetino situatam.
KsgKaz p. 242 (a. 1390) : pro f-a lapidum.
Item
argillae:
ArHist III p. 182 (a. 1411) : pro f-is argille, alias «o glinky».
ŁASKI ComPriv fol. CCXb : nulli censuali licet fodere f-as lapidum aut f-as argillae.
B. transl. otchłań; abyssus, vorago, v. gr. inferni:
PEREGR. fol. b IVa : lapsus est in f-am inferni, de qua egredi non potest.
Simili sensu
perditionis ( MARTIN. OP. Marg. fol. g 4a : boni pastores ... student peccantes reuocare, quam per austeritatem in f-am perditionis propellere).
Item
desperationis ( JAC. PAR. Serm. fol. 39b : acceperunt ... denarium ... ex mera gratia eis datum ad tollendum ab hominibus f-am desperacionis et ad dandum fiduciam), scandalorum (
CodVit p. 1020, a. 1416 : cupiditas est transgressionis mater ... auriga malicie ... et omnium f-a scandalorum).
II. wykop, rów; fossa.
Additur
civitatis ( APozn II p. 309, a. 1495) , terminalis (i. e. qua termini designantur KodWp I p. 259, a. 1251) .
N.
przekop doprowadzający wodę do młyna; fluvii bracchium, quo aqua ad molam movendam ducitur
StPPP VIII p. 865 (a. 1400) : eduxit Mszuram per eandem f-am de fluuio Dunayecz (cf. supra terminos proximos pro fossacione circa molendinum).
III.
1. zagłębienie terenu, kotlina (zwł. w obrębie której znajduje się woda płynąca lub stojąca); vallis concava (praec. qua aquae decursus vel stagnum continetur)
DokMp IV p. 34 (a. 1309) : campum cum rubetis ... ad f-am, quae vadit ad dictam silvam.
Ib. II p. 64 (a. 1426) : usque ad f-am alias «do dolyny».
AGZ XVIII p. 419 (a. 1498) : a Knyeszycze usque ad f-am alias «po pothok».
Syn.
palus ( SchlUrk p. 425, a. 1294). Cf. FOSSATUM I 2.
2. dołek (na podbródku); cavum (in mento)
GŁOG. Phys. fol. d 3a : in cuius mento apparet diuisio aut quasi f-ae signum, est hominis boni ingenii.
IV. fungitur vice vocis alvei
1. koryto, niecka (jako miara soli); mensura salis decocti
DŁUG. LibBen III p. 335 : dux ... monasterio donavit ... duas f-as seu alveos salis, qui tunc «koritho», nunc vero «wyessze» Polonico idiomate appellantur.
Cf. FOSSA IV et ALVEUS I 1.
2. taca kościelna (meton. pieniądze zebrane na tacę)? repositorium, quo pecunia ad usum ecclesiae collecta reponitur (meton. de pecunia ipsa)?
KodUJ I p. 141 (a. 1422) : ordinamus ... quod duae partes de f-a ... spectare debent ... pro doctoribus.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)