- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
- Ha.
- N.
I.
A.
propr. dół,
jama; caverna, specus.
N.
constr. sq.
pro :
KsgKaz p. 577 (a. 1401) : fodunt f-as pro palis trudendis (ed. trudendo).
Praec.
1.
dół do przechowywania zboża lub zapasów
żywności;
caverna ad copiam frumenti vel alimenti
servandam
DŁUG. Hist. IV p. 34 : ut reliquias ... victualium in cellariis et f-is oppidi ... reconditas recolligeret.
CorpJP III p. 433 (a. 1519) : de f-is subterraneis, in quibus frumenta ... conservantur.
2.
wilczy dół, pułapka; caverna, qua ferae capi
solent.
Additur
feris capiendis (
PommUrk II
p. 5,
a. 1254)
, ad captionem (
CodVit
p. 465,
a. 1420).
3.
nora;
ferarum cubile.
N.
glossam
Pol.
KodMp III p. 87 (a. 1352) : circa f-am, que dicitur «lissa iama».
4.
podziemny loch;
carcer subterraneus
MonStp p. 19 (a. 1551) : duos monachos in f-a sive puteo ante ecclesiam sancti Georgii ... occlussos audiverunt.
5.
glacialis
lodownia; cella
ad conservanda glaciei
frusta exstructa
RachWaw p. 390 (a. 1548) : a reformatione seraculi glacialis f-ae.
Ib. p. 431 (a. 1565) : rusticis 3 f-as glaciales alias «lodownie» ... mundantibus.
6.
stercorea
dół kloaczny;
caverna, ubi stercus servatur
SSrSil I p. 235 (a. 1482) : cecidit in f-am stercoream.
7.
mogiła, grób;
tumulus, sepulcrum
HistTart p. 93 : maiores sic sepeliunt: nam occultam f-am in campo faciunt, cuius orismum est quadratum.
HUSSOW. p. 104, v. 18 : nec satis nostris ... membris ... f-as repleri.Cf. FOSSA II 4.
8.
szyb kopalni, kopalnia; fodinae puteus
DŁUG. Op. p. 236 : Cunegundis anulum ... proiecit in f-am illius salis fodinae.
Id. LibBen III p. 31 : censum ... qui solis f-arum ... impensoribus et salium repertoribus debetur.
Ib. p. 343 : sunt ibi multae f-ae, in quibus aliquando aurum quaerebatur.
Additur
mons:
ib. I p. 256 : gladifer Cracoviensis ... specialem montem f-am seu «schybam» in zuppis Bochnensibus ... aperuerat.
Item
post mineram :
AKapSąd II p. 879 (a. 1486) : vidit ... f-as post mineram in distantia medii miliaris a ... Tharnow.
9.
lapides, lapidum
et
abs.
:
kamieniołom;
lapicidinae
KsgKaz p. 21 (a. 1370) : f-a Petri ... dedit C plaustra lapidum.
KodKrak p. 79 (a. 1388) : f-am eorum lapideam in monte Lessetino situatam.
KsgKaz p. 242 (a. 1390) : pro f-a lapidum.
Item
argillae:
ArHist III p. 182 (a. 1411) : pro f-is argille, alias «o glinky».
ŁASKI ComPriv fol. CCXb : nulli censuali licet fodere f-as lapidum aut f-as argillae.
B.
transl.
otchłań; abyssus, vorago,
v.
gr.
inferni:
PEREGR. fol. b IVa : lapsus est in f-am inferni, de qua egredi non potest.
Simili sensu
perditionis
(
MARTIN. OP. Marg. fol. g 4a
:
boni pastores ... student peccantes reuocare, quam per austeritatem in f-am perditionis propellere).
Item
desperationis (
JAC. PAR. Serm.
fol. 39b
:
acceperunt ...
denarium ... ex mera gratia eis datum ad tollendum ab hominibus f-am desperacionis
et ad dandum fiduciam),
scandalorum (
CodVit p. 1020, a. 1416 : cupiditas est transgressionis mater ... auriga malicie ... et omnium f-a scandalorum).
II.
wykop, rów;
fossa.
Additur
civitatis (
APozn II
p. 309, a.
1495)
, terminalis (i. e. qua termini designantur
KodWp I
p. 259, a.
1251)
.
N.
przekop doprowadzający wodę do młyna; fluvii bracchium, quo aqua ad molam movendam ducitur
StPPP VIII p. 865 (a. 1400) : eduxit Mszuram per eandem f-am de fluuio Dunayecz (cf. supra terminos proximos pro fossacione circa molendinum).
III.
1.
zagłębienie terenu, kotlina (zwł. w obrębie której znajduje się woda płynąca lub
stojąca);
vallis concava (praec. qua aquae
decursus vel stagnum
continetur)
DokMp IV p. 34 (a. 1309) : campum cum rubetis ... ad f-am, quae vadit ad dictam silvam.
Ib. II p. 64 (a. 1426) : usque ad f-am alias «do dolyny».
AGZ XVIII p. 419 (a. 1498) : a Knyeszycze usque ad f-am alias «po pothok».
Syn.
palus (
SchlUrk
p. 425,
a. 1294).
Cf.
FOSSATUM I 2.
2.
dołek (na podbródku); cavum (in mento)
GŁOG. Phys. fol. d 3a : in cuius mento apparet diuisio aut quasi f-ae signum, est hominis boni ingenii.
IV.
fungitur vice vocis alvei
1.
koryto, niecka (jako miara soli); mensura salis
decocti
DŁUG. LibBen III p. 335 : dux ... monasterio donavit ... duas f-as seu alveos salis, qui tunc «koritho», nunc vero «wyessze» Polonico idiomate appellantur.Cf. FOSSA IV et ALVEUS I 1.
2.
taca kościelna (meton. pieniądze zebrane na
tacę)?
repositorium, quo pecunia ad usum ecclesiae
collecta reponitur (meton. de
pecunia ipsa)?
KodUJ I p. 141 (a. 1422) : ordinamus ... quod duae partes de f-a ... spectare debent ... pro doctoribus.