Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FACIES

Gramatyka
  • Formyfacies
  • Etymologia e Pol. lice n.
  • Odmiana -ei
  • Część mowyrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajżeńskinijaki
Znaczenia
  • I.
    • A. vultus, anterior pars capitis. gena
      • α. + facie aperta clara plana i. q. aperte, clare, plane.
      • β. + prima facie primo aspectu.
    • B.
      • 1.
        • a. e conspectu alicuius
        • b. coram
      • 2.
        • a. coram, pałam, publice
        • b. in fronte
        • c. adversus
      • 3.
        • a. palam, in alicuius praesentia
        • b. e conspectu alicuius
        • c. adversus aliquid
      • 4. + contra faciem adversus aliquid
      • 5. + coram facie coram
      • 6.
        • a. specie
        • b. ante
      • 7.
        • a. ante oculos, in alicuius praesentia
        • b. coram, palam
      • 8.
        • a. coram, palam, publice
        • b. ante oculos, in alicuius praesentia
      • 9. + penes faciem praesens praesenti
  • II.
    • 1.
      • a. aspectus, species.
      • b. superficies (terrae)
      • c. frons
    • 2. species, aspectus, habitus, forma.
      • a. iusta et legitima ratio
      • b. iudicii iniussu, sua sponte
    • 3. persona
    • 4. astr. signum Zodiaci in caelo
    • 5. initium
  • III. iur.+ lice) delicti indicium manifestum, furtum deprehensum, res quae in lite furti documento est crimen:
    • a. + faciem circa aliquem habere
    • b. + esse in facie

Pełne hasło

FACIES, -ei f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • B.
  • Dc.
  • S.
  • L.
  • A.
  • N.
[generis n.
(e Pol. lice n. )
AGZ XIII p. 555 (a. 1467) : nullam violenciam ... fecimus, nec hoc ipsum facies ... habet ius faciatum.]
I.
A. twarz, oblicze; vultus, anterior pars capitis. Occ. policzek; gena
StPPP II p. 510 (a. 1442) : ministerialis recognouit, quia vidit apud ipsam f-em utramque liuidam a maxillis.
Item
solaris:
DŁUG. Hist. IV p. 39 : vexillum f-em solarem in rubeo campo habebat pro insigni.
Raro de bestiis (leonis * KodMp IV p. 346, a. 1065).
N. locut.
α. facie aperta ( *Tom. XIV p. 175, a.1532) , clara ( ArHist III p. 63, a. 1463) , plana ( StPPP IX p. 58, a. 1463) tyle co: otwarcie, jasno, wyraźnie; i. q. aperte, clare, plane.
β. prima facie na pierwszy rzut oka; primo aspectu.
B. c. prp.
1. a(b) facie
a. przed kimś (czymś); e conspectu alicuius (cf. Th. VI 53,47 sqq.).
b. w obliczu; coram (cf. Th. VI 53,76 sq. ).
2. ad faciem
a. osobiście, w oczy, w twarz; coram, pałam, publice (cf. Th. VI 54,61 sq. ).
N. iur.
terminus
StPPP VIII p. 417 (a. 1397) : noluit conparere, sicut datus est terminus ad f-em.
AGZ XII p. 430 (a. 1439) : citaverat ... ducem ... assignando sibi terminum ad f-em alias «oblycznye».
Eodem sensu item
terminus faciei ( ib. p. 429, a. 1439).
b. z przodu; in fronte
Dogiel I p. 38 (a. 1355) : decem sigilla ... de cera communi ad tergum, sed ad f-em de cera rubra.
KodWp III p. 133 (a. 1359) : praesens privilegium iussimus muniri nostri sigilli maioris appensione et impressione ad f-em, minoris vero ad tergum eiusdem.
Ita frequenter usque ad saec. XV in.
c. (na)przeciw; adversus
CodVit p. 899 (a. 1430) : per gentes nostras, quas ad impediendum ... Hussitas miseramus, que ... omni hora ad f-em ipsorum constitute etc.
3. ante faciem
a. na oczach, w czyjejś obecności; palam, in alicuius praesentia (cf. Th. VI 54,3 sqq.).
b. przed kimś (czymś); e conspectu alicuius
SSrSil I p. 215 (a. 1482) : ante f-em tyrannidis ... regis ... archiepiscopus ... fugam iniit.
c. naprzeciw czegoś; adversus aliquid
Tom. IV p. 317 (a. 1518) : medio autem chori ante altaris f-em selle ... posite sunt.
4. contra faciem naprzeciw czegoś; adversus aliquid (Th. VI 54,30 sqq.).
5. coram facie w obliczu; coram
StPPP II p. 493 (a. 1441) : stans ... coram f-e judicij dixit etc.
6. ex facie
a. z pozoru, z wyglądu; specie
PrzMog p. 29 : non ex f-e falsum, sed verum ex probitate iudicium ferre.
b. przed; ante
ConcPol VI p. 274 (a. 1586) : rationes inire ... quibus ... caemiterium, quod nullum ex f-e arcis ... habetur, aedificari possit.
7. in facie
a. w czyjejś obecności; ante oculos, in alicuius praesentia (cf. Th. VI 54,44 sqq.).
b. w obliczu; coram, palam (cf. Th. VI 1, 54,69 sqq.).
8. in faciem
a. osobiście, w oczy, w twarz; coram, palam, publice
ArHist V p. 241 (a. 1332) : que ... contra ... fratrem predicatorem ... insurrexit et dixit sibi in f-em etc.
KsgRachKr II p. 34 (a. 1371) : hoc esse negavit et ipsum ... pro eo in f-em reprehendit.
b. na oczach, w czyjejś obecności; ante oculos, in alicuius praesentia (cf. Th. VI 54,70 sqq.).
9. penes faciem osobiście; praesens praesenti
AGZ XIX p. 319 (a. 1488) : cui ... ministerialis dedit terminum facionalem penes f-em (ed. faciens) alias «przy lyczw».
II.
1.
a. wygląd zewnętrzny; aspectus, species.
b. powierzchnia (ziemi); superficies (terrae)
MARTIN. OP. Chr. p. 122 : die enim Dominicae passionis, videntes philosophi, qui Athenis erant, tenebras factas super vniuersas f-es terrae, non potuerunt causam inuenire.
Ita saepius.
Item
caeli ( NIC. BŁ. Serm. I p. 163 ) , speculi ( MARTIN. p. 49 ).
c. przód; frons
SSrSil XVII p. 52 (a. 1506) : in medio plateam latam habet, que f-em maximi templi spectat.
2. pozór, wygląd, przejaw, zachowanie się, postawa; species, aspectus, habitus, forma.
N. locut.
meretricia facie indutus ( StWłocł p. 3, a. 1402 ; StSyn VI p. 21, a. 1403 ; ConcPol III p. 88, a. 1519 et saepius). Additur gen. belli ( IANIC. p. 95 ; DANT. ;in Tom. XIII p. 160, a. 1531) , fortunae ( DŁUG. Hist. I p. 495 =II 262 ed. nov.) , iniuriae ( ib. p. 272 = II 31 ed. nov.) , locorum ( id. LibBen I p. 184 ) , mendacii ( id. Op. p. 603 ), rerum ( CodEp I 2, p. 117, a. 1451 ; DŁUG. Hist. V p. 268 ) , temporis ( ib. p. 274 ) , viagii ( id. Ib. p. 613 ).
N.
iuris
a. podstawa prawna; iusta et legitima ratio
CracImpr p. 30 (a. 1494) : questus est in Katharinam ... quod ... sine iuris f-e et eius scitu intravit habitationem illius et ... abstulit cistam (cf. CracArt I p. 358).
b. bez udziału sądu, dobrowolnie; iudicii iniussu, sua sponte
CracImpr p. 110 (a. 1524) : sententiatum est, ex quo Sweypoldo invadiata sunt vadia, videlicet 2 cantari ... et annulus ... abs iuris f-e, extunc talia vadia vendi possunt.
CracArt II I p. 133 (a. 1552) : deposuit ad officium ... pignus sine iuris f-e ... videlicet ... 2 frenabula argentea.
3. osoba; persona
*KodKKr I p. 49 (a. 1253) : beati Stanislai f-em in suis nonnulli necessitatibus deuotissime deprecantur ([c
f.] *DŁUG. Hist. II p. 340, epistula a. 1253). CracArt II p. 463 (a. 1547) : persone seu f-ei muliebri instigacionem pro capite facere de iure non competit.
N. glossam Pol.
RFil XXIV p. 91 (a. 1418) : «posoba» f-es.
Item
litterarum zawartość; i. q. argumentum
*KodMp I p. 175 (a. 1310) : patefecit ... nobis uestrarum f-es literarum et rumor celebris, quod etc.
4. astr. znak Zodiaku na sklepieniu niebieskim; signum Zodiaci in caelo
Ztschr. IV p. 124 (a. 1486) : fuit eclipsis solis totalis in prima f-e Arietis.
MIECH. Chr. p. 325 : sub eo tempore ... sydus crinitum, quod cometem uocant, sub tercia f-e Piscium apparitione emersit.
MPH III p. 107 (a. 1533) : a principio Iunii erat coniunctio Solis, Saturni et Veneris et Mercurii in ultima f-e Cancri.
5. początek; initium
LIBAN. fol. D IIa : dictiones pentasyllabę, hexasyllabę siue deinceps, quę penultimam longam habent, quamuis variant, tamen vt plurimum tertiam, que penultimam pręcedit, id est quartam a f-e syllabam eleuant.
III. (e Pol. lice) iur. t.t. (item pl. cf. infra 15, 18) oczywisty dowód winy (kradzieży), przedmiot służący jako dowód w procesie; delicti indicium manifestum, furtum deprehensum, res quae in lite furti documento est
AGZ XIV p. 172 (a. 1445) : ipsum «zdal» in lucro suo et Nicolai ... perdito, quia non stetit cum f-e alias «lyczem».
Cf. infra ut statueret coram iure «lycze», videlicet quatuor fossoria, octo laboratores, quatuor thalangas.
Ib.
p. 331 (a. 1452) : debuit statuere ... furem cum ... bubus f-e restatis.
Ib. XIII p. 420 (a. 1463) : postulavit ... ut f-es statueret coram iure Felstinsky iuxta recognicionem ministerialis.
Ib. p. 440 (a. 1464) : postulabat, ut ... Nicolaus ... statueret f-es alias «licze», videlicet ligna, rubetum et securim.
Ib. XVI p. 217 (a. 1488) : Petrus ... dixit: cum Sobyensky faciare non admisit, ego dico, quia iam dedit se in f-em et propter hoc paratus sum per corulum propter lucrum aut perdicionem.
Ib. XV p. 43 (a. 1466) : ministerialis cucurit post f-em publicam alias «za yavnym lyczyem» et arestavit ipsum triticum in alodiis domini Wnuczek.
Occ. występek; crimen:
ib. XV p. 110 (a. 1471) : huius f-ey et detencionis alias «thego lycza y yacza» culpabilis non est neque fuit.
Additur gen.
KsgPrzem II p. 79 (a. 1450) : scabini tesftificati sunt, quod non invenerunt super ipso f-em furti, dum fuerat in cipo.
AGZ XIII p. 438 (a. 1464) : pro non statuicione f-ei trium equorum.
N. locut.
a. faciem circa aliquem habere :
AGZ XII p. 381 (a. 1460) : tu violenter recepisti ... servum, qui pascebat equiream ... f-em circa ipsum non habens et ... duxisti eum in bona sua.
b. esse in facie (i. q. faciem esse)
CorpJP III p. 666 (a. 1522) : ut ipse res, quae in f-e esset ... in castro ... statueret.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)