Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PROTESTOR

Gramatyka
  • Formyprotestor, protesto
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ari, -atus sum -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • I. de hominibus (uroczyście) ogłaszać, oświadczać, poświadczać, składać oświadczenie, zeznanie
    • a. (saepe refl. e Pol.) przypowiadać (się), tj. zgłaszać roszczenia przed sądem, domagać się czegoś sądownie, przystępować do sporu w toku procesu
    • b. obwieść, tj. przy pomocy woźnego sądowego stwierdzić poniesione szkody
    • c. poświadczyć przez wniesienie opłaty sądowej
      • α. + protestari (se) super aliquid in aliqua summa pecuniae:
      • β. + de expensis (factis et) faciendis:
  • II. de rebus: świadczyć o czymś, poświadczać
  • III.
    • 1. + contestandi dowieść, udowodnić, wykazać
    • 2.
      • a. + praestandi
      • b. + protegendi bronić się w sądzie powołując się na kogoś lub coś

Pełne hasło

PROTESTOR, -ari, -atus sum et PROTESTO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
  • O.
[part. praes. protestens:
ZabDziej I p. 63 (a. 1457) : profitentes et protestentes, quod ... expurgavit suam innocenciam (nisi leg. protestantes).
part. fut. pass. pro part. praes act.
ZabDziej II p. 1 (a. 1482) : procuratore eiusdem Heduigis protestando de reconveniendo.]
I. de hominibus (uroczyście) ogłaszać, oświadczać, poświadczać, składać oświadczenie, zeznanie; (sollemniter) declarare, affirmare, testari, testimonium dicere, contestari; praec. in iudicio. Glossae Pol. AGZ XV p. 34 (a. 1465) : repercussionem sere a cisticula et recepcionem pecuniarum Vrsula ministeriali est p-ta alias «yesth osswyaczczyla». Ib. XIX p. 233 (a. 1476) : quam per falcastracionem in tempore et hora ministeriali ... p-tus est et obduxit, alias «oswyatczil y obwyodl» (cf. infra 1453, 21 sqq. ). StPPP II p. 853 (a. 1485) : pars ... dixit: p-tus sum, alias «obyawylem szye» coram libro, quia habuit certas pecunias in eisdem hereditatibus. AGZ XVII p. 301 (a. 1494) : nunccius ... p-tus est coram iure alias «oszwyeczal schye» ... quia eqs. ZabDziej I p. 163 (a. 1514) : Stanislaus ... coram iure p-tus, alias «obyawyl szye», quod persolvit ... marcas.
Additur adv. vel locut. adv., v. gr.
dilucide ( KsgHenr p. 74, a. 1282) , expresse ( KsgDoch p. 298 ; ; per expressum : Lites II p. 226, a. 1412) , evidenter ( DokMp I p. 186, a. 1374) , lucide ( Lites I p. 430, a. 1320 et saepius), publice ( KodMp II p. 141, a. 1278 et saepissime; publica voce: KodKKr I p. 203, a. 1336) , sollemniter ( KodPol I p. 32, a. 1228 et saepe).
N. iur.
a. (saepe refl. e Pol. ) przypowiadać (się), tj. zgłaszać roszczenia przed sądem, domagać się czegoś sądownie, przystępować do sporu w toku procesu; in iudicio aliquid petere, sibi vindicare, in litem cum aliquo descendere cum causa in iudicio agitur ArPrawn X p. 8 (a. 1392) : super quibus damnis idem Zarno presumpsit suo iure p-re. AKapSąd III p. 218 (a. 1422) : domino Joanne de grauamine et appellando p-nte. PP III p. 3 (a. 1427) : veniens ad iudicium ... p-tus est super bona ... carnificis propter IIIa lapida ([sic) ]de cera, quod sit primus et principalis preter omnes alios creditores. Ita vulgo. Glossae Pol. PP III p. 20 (a. 1430) : veniens ad iudicium banitum ... Mathias ... p-tus est, wlgariter «przipowedal» ... quod sit primus et principalis. Ib. p. 66 (a. 1438) : veniens Mathias ... p-tus est, alias «przypowyedzal schye» super omnia bona ... Nowicarczma. Ib. p. 178 (a. 1449) : prouidus Frowyn ... p-tus est se, wlgariter «przypowyedzial sie gest» super debita. Cf. PROTESTATIO I 1.
b. obwieść, tj. przy pomocy woźnego sądowego stwierdzić poniesione szkody; damna parti illata per ministerialem statuere ArPrawn V p. 149 (saec. XV) : si quis per ministerialem aliquod vulnus p-erit, et ministerialis dictum vulnus vidisse negaverit etc. AGZ XIX p. 277 (a. 1476) : recepisti sibi homini reclinato post reclinacionem duos boves ... qui boves p-ti sunt coram extraneo homine in bostario. ARect II p. 120 (a. 1545) : occasione ... trium ... cicatricum et stigmatum, in faciem inflictarum, cruentarum, p-tarum. Cf. OBDUCO II 1.
c. poświadczyć przez wniesienie opłaty sądowej; aliquid pecunia iudici data probare KsgŁawWar p. 202 (a. 1482) : Nicolaus ... p-vit sedentibus in iudicio et alias «zasszapowal», quod ipsum purgaverunt. ZabDziej I p. 197 (a. 1526) : Dorotha ... abrenunciavit se nichil habere ... Stanislaus protestavit suo solido.
Locut.
α. protestari (se) super aliquid in aliqua summa pecuniae: KsgRWar p. 422 (a. 1521) : Nicolaus ... recognovit, quia sibi ... Andreas ... solvit septuaginta grossos, in quibus se p-tus est ipse ... super domum ... Leonardi. Ib. supra Michael ... recognovit, quia sibi solvit centum grossos ... Andreas ... in quibus centum grossis ipse Michael super domum ... Leonardi ... p-tus est. Ib. p. 456 (a. 1523) : ego p-tus sum super omnia ipsius Joannis ... bona mobilia et immobilia in debito suo.
β. de expensis (factis et) faciendis: KodMazNow II p. 266 (a. 1344) : p-or ... de expensis in lite factis et de imposterum faciendis. DokKKr II p. 18 (a. 1417) : p-atur de fatigis et expensis factis et faciendis. KodUJ I p. 177 (a. 1432) : procurator... de fiendis in posterum expensis p-atur. Ita saepius.
II. de rebus: świadczyć o czymś, poświadczać; testari, testimonio esse.
Constr. ad I - II:
a. sq. dat.
KodWp I p. 33 (saec. XIII) : universis ... p-amur et notificamus, quod ... Paulus ... villam ... contulit.
DokMp IV p. 10 (a. 1243) : Nicholaus p-tus est claustro de Wanchozk suam donacionem.
Ita vulgo.
b. sq. acc., cf. et
KodWp II p. 606 (a. 1348) : ipso eidem concordie auctoritatem p-nte.
Ita saepius.
c. sq. abl.
d. sq. acc. c. inf.
KodMp I p. 15 (a. 1212) : coram ... testibus ... p-ntes (ed. p-ntibus) nullum ad ea bona ... habere respectum.
CodSil(M) II p. 137 (a. 1216) : in hac presenti pagina p-or me donasse villam.
Ita vulgo.
e. sq. citra:
ArPrawn I p. 9 (a. fere 1400): procurator ... citra appellacionem iurisdiccionis ... p-atur, quod eqs.
f. sq. contra:
StPPP VIII p. 405 (a. 1397) : pro uituperio milicie sufficienti testimonio fratribus docuit et p-uit contra Mathiam.
Ib. XI p. 217 (a. 1448) : contra ipsum volumus p-ri duobus probis viris.
Ita saepius.
g. sq. coram, cf. supra II et
KodMp II p. 141 (a. 1278) : que omnia coram ... duce Cracouiensi et suis sum baronibus p-tus publice per me ... facta.
Ita vulgo.
h. sq. cum:
ArPrawn X p. 350 (a. 1412) : p-ns bannito cum iudicio (nisi leg. coram).
KodWp VIII p. 251 (a. 1423) : procurator ... p-vit cum nobilibus ibidem circumastantibus et cum ministeriali (nisi leg. coram).
i. sq. de:
Lites I p. 74 (a. 1339) : de quibus rebus idem citator fuit publice p-tus.
Cf. etiam et vulgo.
k. sq. ex:
DokKKr I p. 79 (a. 1357) : hoc ... p-antur ex universis factis et faciendis.
l. sq. in c. acc.
AKapSąd II p. 739 (a. 1509) : clamando et p-ndo in hec verba etc.
m. sq. in c. abl. , cf. et
ArHist IV p. 244 (a. 1330) : publice p-amur in hiis scriptis quod eqs.
Ita saepissime.
n. sq. per:
DokMp I p. 22 (a. 1304) : nos ... episcopus p-amur publice per presentes, quod eqs.
Ita saepius, item per aliquem:
ŹrWaw VIII p. 38 (a. 1539) : vidua ... cittata ... est p-ta per Mathiam notarium suum.
o. sq. pro, cf.
p. sq. sub:
KodWp VI p. 49 (a. 1290) : hoc vobis sub sigillo nostro presentibus appenso p-amur.
PrzywPozn p. 26 (a. 1372) : sub fidei puritate p-ti sunt
q. sq. super c. acc. , cf. et saepe.
r. sq. super c. abl.
DokMp IV p. 149 (a. 1369) : domina ... super grauamine p-ta est.
CodVit p. 388 (a. 1417) : super quo monitorio Cruciferi ... p-ti sunt, quod eqs.
Ita saepius.
s. sq. enunt. obi.
α. c. quia :
DokMp I p. 206 (a. 1380) : uniuersis ... lucidius p-amur, quia ... Petrus et Iacobus ... fassi sunt ... fecisse divisionem.
ArPrawn X p. 310 (a. 1410) : lucidius p-ntes, quia ... fassi sunt etc.
Ita saepe.
β. c. quod :
KsgHenr p. 65 (a. 1257) : p-amur universis ... quod ... Bogussa et Paulus ... hereditatem resignarunt.
KodPol I p. 107 (a. 1278) : p-amur ... quod silva nigra Michaeli ... cessit.
Ita vulgo.
γ. c. quomodo :
KodMp IV p. 51 (a. 1395) : vniuersis ... notificantes pamur, quomodo ... Iacussius ... fassus est.
KsgSądWar p. 26 (a. 1451) : p-amur ... quomodo ... Radz ... recognovit eqs.
Ita saepius.
t. sq. enunt. fin. c. ne:
ArPrawn X p. 32 (a. 1394) : Nicolaus ... fecit monicionem de eadem divisione ... iudicio p-ndo, ne suo iuri in aliquibus nocetur.
CorpJP III p. 9 (a. 1506) : domini Gedanenses p-ti sunt solemniter, ne aliquid ponatur in ... statutis.
Ita saepius.
u. sq. enunt. interrog.
DŁUG. Hist. I p. 188 (= I p. 254 ed.nov.) : extant nunc quinque ecclesie ... quem quisque sanctorum locum pro oratorio ... habuerat, p-ntes.
III.
1. fungitur vice vocis contestandi dowieść, udowodnić, wykazać; testimonio probare
ArHist III p. 48 (a. 1408) : quicunque male iurauerit et super eum p-re poterint [etc. (cf.] ib. infra).
RHer III p. 4 (a. 1411) : pars ... adversa ... dixit, quia non est p-tus in nobilitate nec docuit.
PP III p. 225 (a. 1453) : si faciet ei aliquam iniuriam, quod potest p-re, tunc eqs. Nescio an huc quoque pertinere possit
OrtWp p. 17 (saec. XV) : penes nullam violenciam reus est p-tus alias «zachwaczon».
2. confunditur c. vocibus
a. praestandi (cf. s. v. II C 2)
Dogiel IV p. 44 (a. 1322) : potestatem ... juramentum de calumnia ... in animam nostram p-ndi.
KsgSądWar p. 41 (a. 1473) : testimonium, quod fuit p-tum ... pro inculpacione spolii.
StPPP XI p. 544 (a. 1528) : testimonium, quod p-vit eisdem.
b. protegendi ( cf. s. v. II B 1) bronić się w sądzie powołując się na kogoś lub coś; causam suam coram iudice testibus adductis vel documentis propositis defendere
AGZ XIV p. 249 (a. 1447) : iudicium ... palatino ... adiudicavit pro lucro ... pro eo quia ... aduocatus eo quo p-tus est, alias «zaloszyl sye» et quo lucrari voluit, isto perdidit.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)