Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PRO-1

Gramatyka
  • Formypro
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana
  • Część mowy
  • Rodzaj
Znaczenia
  • 1.
    • a.
    • b.
    • c.
  • 2.
    • a.
    • b. + pro de et super
    • c. + pro et cum
    • d. + pro et de:
    • e. + pro et desuper:
    • f. + pro et super:
    • g.
    • h. + ex pro
    • i. + in et pro:
    • k. + ratione pro: przed, na przodzie
      • α. + pro tribunali (pro scabello iudiciali sedere (praesidere
      • β. + pro et contra tam i z powrotem, naprzód i w tył(indicat personam cuius bono aliquid agitur) za kogoś, dla kogoś, dla dobra czyjegoś, w obronie, interesie czyimś, w czyjejś sprawie, na czyjąś rzecz, korzyść
      • α.
      • β.
      • γ.
      • δ.
  • A. (indicat substitutionem) w zastępstwie, w imieniu, zamiast, za kogoś (coś), z czyjegoś ramienia
  • B. (indicat pretium, compensationem, poenam) za coś, o coś, w zamian za, w nagrodę za, za karę, w odwet za (o zapłacie, rekompensacie, cenie)
    • α. + pro aliqua re altercatio, causa, colloquium, commutatio, contractus, controversia, dissensio, fideiussio, intercessio, iudicium, iuramentum, lis, materia questionis, pignus, querela, questio, reus, sententia, terminus
    • β.
    • γ.
    • α.
    • β. iur.+ pro aliqua re aliquem absolvere, accusare, appellare, attemptare, citare concitare, condemnare, convincere, damnificare, dimittere, evadere, evincere, evocare, impedire, impetere, impulsare, inculpare, infestare, intercedere, molestare, movere, requirere, vituperare (contra aliquem, coram iudice, actionem dirigere (intentare), agere causam habere (suscipere), comparere, conqueri, disputare, docere, se expurgare,interesse, iurare (iuramentum facere, praestare), ius facere (temptare), iure contradicere (experiri), impendere, iustificari, iustitiam facere, mundari, perdere, via iuris procedere, litem movere, litigare, lucrari, molestare, obtinere, se opponere, parere, periurare, probare, proponere
  • C. (indicat comparationem et existimationem) za kogoś (coś), jako kogoś (coś)
    • α.
    • β.
    • γ.
  • A. (indicat causam efficientem et moventem) z (powodu czegoś), o coś, dla czegoś, ze względu na coś, w celu czegoś, za czymś, ku czemuś
  • B. (indicat relationem et respectum) w jakiejś sprawie, ze względu na coś, o czymś, pod jakimś względem, odnośnie czegoś, dzięki czemuś, jeśli chodzi o coś, kogoś
    • α.
    • β.
    • γ.
  • C. (indicat relationem et normam) według, stosownie do, na mocy
  • D. (indicat finem, consilium) o coś, po coś, w jakimś celu
  • A. (de puncto temporis) w, na
  • B.
    • 1. (indicat spatium temporis, quo lapso aliquid fiet) za, po upływie, w ciągu
    • 2. (indicat spatium temporis, ad quod aliquid alicui detur vel debeatur)
    • 3. + pro hoc, pro eo (quod) (indicat spatium temporis, quo aliquid fit) przez, w ciąguza to (ze), dlatego (że)
      • β. + pro quo z którego to powodu, za co,dlatego
      • γ. + pro bona nocte na dobranoc
      • δ. + pro Deo (przez wzgląd) na Boga, w imię Boże
      • ε. + pro honestate alicuius uwłaczając komuś na honorze
      • ζ. + pro suo initio za jego początkiem
      • η. + (bona) pro manu alicuius (dobra) powierzone komuś do zarządzania
      • θ. + pro ore domini regis (reginae) wyłącznie do spożycia przez króla
      • ι. + pro primo pro secundo (secundario), pro tertio po raz pierwszydrugi, trzeci raz
      • κ. + pro uno semelna jeden raz, wszystko razem
      • λ. + pro morte alicui stare zasadzać się na czyjąś śmierć
      • μ. + pro pace pulsare (pulsus) bić (bicie) w dzwony wieczorem na ciszę nocnąuprawiać pole pod coś
        • o. + quo pro aliqua re co do czego, co się tyczy czego
          • π. + grave est pro conservatione trudno jest przechować
          • ρ.
  • A.
    • 1.
      • a.
      • b.
      • c.
    • 2.
      • a.
      • b. + loco
        • α.
        • β.
        • γ.
        • δ.
      • c.
      • d.
      • e.
      • f.
      • g.
      • h.
      • i.
      • k.
        • α.
        • β.
        • γ.
      • l.
      • m.
      • n.
  • B. + zapuellam pro viro (marito) dare(expedire, tradere) POST desponsatio pro aliquowydać za mążwskazuje część (ciała lub) odzieży, którą ktoś dotyka lub chwyta
    • 1.
    • 2.
    • 3.

Pełne hasło

1. PRO prp. c. abl.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • O.
[
1. de regimine
a. sq. gen.
KodWp III p. 592 (a. 1387) : nullam iuridiccionem pro ... suorum ... posteriorum reservando.
KsgKaz p. 289 (a. 1393) : pro orti bedelli dedimus II grossos.
KsgGrWp II p. 345 (a. 1400) : pro divisionis Grzybna.
KsgMaz I p. 63 (a. 1424) : solvit marcam ... pro non solutionis iuris a testibus.
WilkLub p. 4 (a. 1488) : pro boni comunis et pacis consiliari.
Cf. Th. X 2, 1437,41.
N. per ellipsin
PP III p. 77 (a. 1439) : Lucas filius Viszegroczsky recognouit... quia satis sibi fecit pater pro patris et matris (sc. portione, cf. ib. infra : Viszegroczsky recognouit suis pueris quadraginta sexagenas pro porcione matris).
KodWp X p. 270 (a. 1442) : dare pro emenda ecclesiarum Sancte Marie quinque marcas et pro Sancti Stanislai (sc. ecclesiae emendaj similiter quinque marcas.
ŹrWaw V p. 58 (a. 1530) : fertonem pro Nativitatis Domini festo ... soluturam.
Ib. VIII p. 34 (a. 1539) : pro Sancte Trinitatis festo ... pro Sancti Stanislai festo.
b. sq. dat.
KsgKaz p. 22 (a. 1370) : fideiubuit pro sartori.
Ib. p. 383 (a. 1396) : lateres ... sunt pro Jankoni.
Ib. p. 569 (a. 1401) : legavit... marcam pro communitati fratrum et toto conventui.
AGZ III p. 250 (a. 1486) : tabernam ... edificandam pro usui suo.
ARect II p. 144 (a. 1548) : florenorum ... Hungaro ... pro ipsi exsolutorum.
c. sq. acc.
KodWp I p. 242 (a. 1249) : pro adipiscenda eterna premia.
StMp II p. 57 (saec. XIV in.) : pro anime sue remedium.
PrzywPozn p. 9 (a. 1253) : pro edificia colapsa.
DokKKr I p. 81 (a. 1358) : pro quaedam munera specialia.
KsgRachKr p. 16 (a. 1368) : proscriptus pro wlnera.
KsgKaz p. 51 (a. 1373) : pro Quatuor tempora.
StPPP VIII p. 4 (a. 1376) : pro oues XX.
KodPol III p. 319 (a. 1378) : pro viginti marcas grossorum.
Ita vulgo. Cf. Th. X 2, 1437, 13.
2. de iuncturis: per abundantiam adiungitur aliis prp.
a. pro de, cf. supra III 27, 8 sqq.
b. pro de et super :
KodMp IV p. 444 (a. 1446) : pro de et super villa Skrzidlowka et ipsius occasione materia questionis iudicialiter vertebatur.
KodUJ III p. 75 (a. 1480) : compareant ... pro de et super omnibus ... responsuri.
Concl. p. 141 (a. 1515) : ne honestati ... Gymnasii Cracoviensis in aliquo derogetur pro de et super revolucione et correctione calendarii.
Ita saepius.
c. pro et cum :
KodWp IX p. 281 (a. 1432) : vestram dominacionem ... pro et cum ipso fratre rogamus, quatenus eqs.
d. pro et de:
APozn II p. 128 (a. 1483) : racione census pro et de lapidea.
e. pro et desuper:
ŹrWaw II p. 14 (a. 1502) : pro et desuper domo quadam ... contractum fecisse.
f. pro et super:
StPPP VIII p. 439 (a. 1398) : Hancam ... pro et super hereditate ... intercessit.
KodUJ I p. 50 (a. 1403) : obligamur ... pro et super foro.
KodMp IV p. 458 (a. 1447) : debent locare arbitros pro et super scultecia ... et pro alijs rebus.
AKapSąd III p. 362 (a. 1477) : concordiam ... pro et super obclusione et seracione eiusdem prepositi in castro.
Ita saepius.
g. de pro et super cf. supra III 27, 5 sq.
h. ex pro :
KsgGrWp I p. 139 (a. 1392) : extunc quolibet anno ex pro censu dictis dominis quatuor marcas dare promittimus.
i. in et pro:
KodWp III p. 490 (a. 1380) : macellum obligaverunt in et pro viginti marcis.
CorpJP III p. 143 (a. 1511) : grossi in et pro festo s. Michaelis proximo solvantur.
k. ratione pro:
StPPP VIII p. 468 (a. 1398) : terminum habent ... pro tribus marcis racione pro tunica.]
I. DE LOCO przed, na przodzie; prae, in fronte (saec. XVI).
Praec. in locut.
α. pro tribunali (pro scabello iudiciali : StPPP IX p. 162, a. 1495) sedere (praesidere :
AKapSąd III p. 2, a. 1448 et saepius; residere:
KodMp II p. 34, a. 1227 et saepius).
β. pro et contra tam i z powrotem, naprzód i w tył; protinus et retro
KodPol II p. 412 (a. 1425) : kmethones ... hoc totum, quantum una die arabunt, illud debent debite terminare, videlicet pro et contra arrare etc.
II. DE PRAESIDIO VEL COMMODO (indicat personam cuius bono aliquid agitur) za kogoś, dla kogoś, dla dobra czyjegoś, w obronie, interesie czyimś, w czyjejś sprawie, na czyjąś rzecz, korzyść; in alicuius commodum, favorem, defensionem, propter aliquem.
N.
pro se dla siebie; sibi (ipsi).
Iuncturae verbales potiores, v. gr.
pro aliquo
α. iurare, sentire, testificare; cavere, compromittere, fideiubere (fideiussorem dare, item fideiussoria pro aliquo), (se) obligare(-i), promittere, cett., cf. s. v .v.
β. pro aliquo aliquid accipere, percipere, reservare, tenere, sim.; item pro aliquo devolvi, esse, inscribi, locari sim., cf. s. v .v.
γ. pro aliquo (vel pro alicuius anima) orare (exorare), missam (vigilias) legere (adimplere, complere, decantare, perficere), cett., cf. s. v .v.
δ. immo pro aliquo concernere ( AGZ IX p. 65, a. 1448) , pertinere ( DokMp VIII p. 245, a. 1431—42 ; PP II p. 176, a. 1453 ;et saepius). III. DE SUBSTITIONE ET COMPENSATIONE
A. (indicat substitutionem) w zastępstwie, w imieniu, zamiast, za kogoś (coś), z czyjegoś ramienia; alicuius (rei) nomine, vice, auctoritate, loco.
B. (indicat pretium, compensationem, poenam) za coś, o coś, w zamian za, w nagrodę za, za karę, w odwet za (o zapłacie, rekompensacie, cenie); alicuius rei ratione, loco.
Iuncturae nominales selectae
α. pro aliqua re altercatio, causa, colloquium, commutatio, contractus, controversia, dissensio, fideiussio, intercessio, iudicium, iuramentum, lis, materia questionis, pignus, querela, questio, reus, sententia, terminus (glossa Pol.
ArPrawn VIII p. 161 (a. 1423) : habent terminum ... pro teste, wlgariter «o spor»),
sim., cf. s. v .v.
β. pro damno, pro poena, pro pretio, pro salario, sim., cf. s. v .v.
γ. pro aliqua re causa (controversia, lis, res sim.) agitur (exoritur, movetur, pendet, vertitur) cf. s. v .v.
Iuncturae verbales potiores selectae
α. pro aliqua re (aliquid) comparare, dare, promittere, satagere, satisfacere, solvere, solutionem accipere, vendere, pecuniam vertere, sim.; (mercipotum) bibere, (taxillis) ludere sim.; aestimare, existimare, pensare, ponderare, taxare sim.; accipi, stare, valere sim.; fideiubere (fideiussorem esse sim.); cambire (commutare, commutationem facere) sim.; conductum facere, contractum facere (habere), forum contrahere (facere, inire), pactum facere, aliquem de pactare sim.; poenitentiam agere, respondere; cf. s.v .v.
β. praec. iur. (saepe ad sensum IV B accedit), v.gr. pro aliqua re aliquem absolvere, accusare, appellare, attemptare, citare sim. (glossa Pol.
AGZ XVIII p. 261, a. 1483 : patrem pro ... inordinata, alias «o nyewrzadne» ... bonorum tenuta ... citaverat),
concitare, condemnare, convincere, damnificare, dimittere, evadere, evincere, evocare, impedire, impetere, impulsare, inculpare, infestare, intercedere, molestare, movere, requirere, vituperare sim., cf. s. v .v. ; item (contra aliquem, coram iudice, sim.) actionem dirigere (intentare), agere (glossa Pol.
DecrICC I p. 239, a. 1466 : pro parapharnalibus alias «o grathy» agere),
astare (
glossa Pol.
ZabDziej I p. 101, a. 1479 : Nicolaus ... astitit coram iudicio ... contra Petrum ... pro bowe, alias «o czyelcza»),
causam habere (suscipere), comparere, conqueri, disputare, docere, se expurgare,interesse, iurare (iuramentum facere, praestare), ius facere (temptare), iure contradicere (experiri), impendere, iustificari, iustitiam facere, mundari, perdere, via iuris procedere, litem movere, litigare, lucrari, molestare, obtinere, se opponere, parere, periurare, probare, proponere (glossa Pol.
MazZHerb p. 12 (a. 1446) : proponebat erga Nicolaum pro pena wulgariter «o prziganną»),
propositionem facere, queri, querulari, remittere se ad ius, respondere, stare, terminum attemptare,sim., item pacem (silentium) habere (apponere, dare, assignare) sim.; item arbitrari, cognoscere, aliquem liberum (indemnem, iustum, solutum) dimittere (assignare, facere sim.), eliberare, iustificare, poenare, punire, unire; sententiam ferre, complementum iustitiae reddere, sim., cf. s. v.; immo innocens, innoxius, cf. s. v .v.
C. (indicat comparationem et existimationem) za kogoś (coś), jako kogoś (coś); sensu (dupl. ) acc. vel in c. acc. , item: tamquam, velut, ut aliquem (aliquid).
Iuncturae potiores selectae
α. aliquid pro censu (decima, teloneo, usura sim.) solvere (teneri sim.), aliquid pro commutatione, dono, dote, dotalicio, lucro, munere, pignore, portione, signo, testamento, titulo habere sim. vel dare sim., cf. s.v .v. ; aliquid pro concluso, expresso, inserto (litteram pro inserta), suo habere, sim., cf. s. v .v. ; aliquid pro aliqua re conservare, facere sim., cf. s.v .v. ; aliquid pro libero et benevolo resignare; aliquid pro insigni (signo) deferre, ferre, cf. s. v .v.
β. aliquem(-id) pro aliquo (aliqua re, aliquali) accipere, assumere, decernere, ducere, eligere, habere, ponere, putare, recipere, reportare, reputare, sumere, tenere, sim. cf. s. v .v.
γ. pro nihilo valere, pro aliqua re esse, se offerre, servire, stare, valere sim., cf. s. v .v. IV. DE CAUSA ET ARGUMENTO
A. (indicat causam efficientem et moventem) z (powodu czegoś), o coś, dla czegoś, ze względu na coś, w celu czegoś, za czymś, ku czemuś; ob, prae, propter, per aliquid, alicuius rei causa, gratia.
Iuncturae selectae v. gr.
pro alicuius amore, lenimine, memoria, necessitate, sustentatione; lenimine sim., cf. s. v.; item pro aliqua re ardor, calumnia, dolor, luctus, maeror, sim., cf. s. v .v. ; pro aliqua re anxius, sollicitus, trepidus, sim., cf. s. v .v. pro aliqua re gaudere; affligi, anxiare, contremiscere, dolere (dolore premi), fremere, lamentari, moveri, plangere, plorare, timere, tristari, sim., cf. s. v .v.
B. (indicat relationem et respectum) w jakiejś sprawie, ze względu na coś, o czymś, pod jakimś względem, odnośnie czegoś, dzięki czemuś, jeśli chodzi o coś, kogoś; per aliquid, respectu, ratione alicuius rei habita, quod attinet (spectat) ad. Glossa Pol.
KodWp IX p. 247 (a. 1430): concordavimus partes ... pro claudicacione, alias «o chromotą».
ZabDziej I p. 132 (a. 1496) : fecit concordiam ... pro alias «o plachta» (i. pro panno).
Iuncturae potiores selectae
a. nominales, v. gr. pro aliqua re littera(-ae), contractus, decretum, privilegium,sim., cf. s. v .v. ; item casus, factum, incisio (lignorum pro foco), iuramentum, iurisdictio, opus, ordinatio,recursus, suspicio, tractatus, visio, sim., cf. s. v .v. ; itemconcordia, consensus; aemulatio, controversia, differentia, dissensio, guerra, pugna, rixa,sim., cf. s. v .v. b. verbales, v. gr.
α. pro aliqua re (facienda, fienda) concordari, consentire, consulere, convenire, incumbere, instare, insudare, intendere, invigilare, laborare, se obligare, operam facere, uniri, vigilare, sim. cf. s. v .v. ; item conventum (conventionem, synodum sim.) agere (celebrare), iudicium exercere, sim., cf. s. v .v. ; immo dividi.
β. (aliquem) pro aliqua re adhortari, admonere, animare, avisare, certiorem reddere, clamare, commonefacere, corrigere, examinare, impedire, improperare, instare, interpellare, intimare, invocare, iuvare, maledicere, monere, obsecrare, orare, petere, postulare, provocare, recurrere, repetere, requirere, rogare, significare, supplicare, vociferare, sim., cf. s. v .v.
γ. (aliquid) pro aliqua re cogitare, cognoscere, deliberare, facere, fateri, intendere, interrogare, intervenire, investigare, iurare, meditari, promittere, recordari, tacere, sim., cf. s.v .v.
C. (indicat relationem et normam) według, stosownie do, na mocy; iuxta, secundum, ex. Iuncturae potiores selectae. e. g. pro consilio(-iis), pro modulo, pro statu; pro latitudine, pro longitudine; pro (alicuius rei) consuetudine, intentione, iure, necessitate, opportunitate, parte, portione, viribus, sim. cf. s. v.
D. (indicat finem, consilium) o coś, po coś, w jakimś celu; ut quid fiat, ut quis (quid) adducetur, ut quis veniat, ut quid apportetur
KodMaz(K) p. 87 (saec. ΧΙΙ/ΧΙΙΙ): si quis currus procedit pro sale, det denarium.
AnnMP p. 37 (a. 1256) : opportebat eos pro lignis redire.
PEREGR. Serm. p. 21 : pro ista aqua debemus mittere tres nuntios ad istum fontem.
Ita vulgo. Cf. supra POST 811, 52 sqq.
Iuncturae potiores selectae
pro aliqua refacienda vel fienda (vel pro aliquo) (saepe ad aliquem locum) accedere, confluere, currere, declinare, equitare, ire, procedere, proficisci, transire, vehi, venire, sim., cf. s.v .v. ; item aliquem pro aliqua re (pro aliquo) mittere, admittere, remittere sim., cf. s. v. V. DE TEMPORE
A. (de puncto temporis) w, na; fere i.q. abl. temporis
KsgKaz p. 51 (a. 1373) : quilibet tenetur pro Quatuor tempora III grossos.
ArPrawn I p. 159 (a. 1444) : pro certo die ... descendit in Novam Civitatem iudex ... et ibi ... faciant ipsi domino Stawyczki pro una die iusticiam.
CodEp III p. 3 (a. 1446) : tenebimur Cracovie pro dicta dominica ... interesse.
PP II p. 37 (a. 1448) : statuimus secundum forum pro festo Pentecostes.
Ita vulgo. Glossa Pol.
AGZ XV p. 186 (a. 1476) : demissio fieri debet pro authumpno nunc instanti, alias «na ta yesyen przislø» vel pro festo Assumpcionis Marie.
B. (de spatio temporis)
1. (indicat spatium temporis, quo lapso aliquid fiet) za, po upływie, w ciągu; post, aliquo tempore transacto
KsgPrzem I p. 142 (a. 1426) : debet ... solvere debitum pro quatuordecim dierum sine omni dilacione semota.
DŁUG. Hist. IV p. 212 : ambasiatores ... ad futurum Concilium, pro decennio apud Basileam indictum ... appellant.
2. (indicat spatium temporis, ad quod aliquid alicui detur vel debeatur); na jakiś czas, w przyszłości
RachJag p. 2 (a. 1388) : ad prouisionemfaciendam pro ... festo Natiuitatis Christi.
Ib. supra: viceprocuratori cum familia pro tota die (ita ib. saepius ).
AKapSąd III p. 56 (a. 1488) : quilibet dabit per dicam cere pro futuro anno (ita ib. saepius ).
APozn II p. 402 (a. 1499) : dare ... septem mensuras siliginis ... pro estate.
DŁUG. Hist. IV p. 680 : rex reginam pro Carnisprivio Budam invitat.
Ita saepissime; saepe in iunctura pro nocte ( DŁUG. Hist. III p. 412 = VI p. 100 ed.nov. ); AKapSąd III p. 164, a. 1513 et saepius).
3. (indicat spatium temporis, quo aliquid fit) przez, w ciągu; per, in aliquo tempore
ArHist XV p. 144 (a. 1396) : duo equi ... sunt pabulati pro IIIIor decem dies.
AKapSąd III p. 6 (a. 1449) : extunc pro alio anno tercio dictam decimam tenebit.
DŁUG. Hist. IV p. 535 : quod Pascha illum Wladislaum Jagellonem fere pro omni vita sua in Kalisch agere contingebat.
Ita saepius. VI. LOCUTIONES VARIAE AD II - V α. pro hoc, pro eo (quod) za to (ze), dlatego (że); ideo quod, propterea.
Eodem sensu
pro eo, quia :
StPPP VIII p. 117 (a. 1384) : non conparuit pro eo quia kmethones pignorauit.
RachJag p. 64 (a. 1388) : pro eo census ... est maior ... quia dominus procurator aduocaciam exaltauit in solutione.
Ita saepe.
β. pro quo z którego to powodu, za co,dlatego; quam ob rem.
γ. pro bona nocte na dobranoc; noctem quietam alicui optando
DŁUG. Op. p. 178 : ollam cum poculo venenato attulit, fingens ... quod domina ... pro bona nocte illud sibi poculum transmisisset.
AKapSąd II p. 774 (a. 1512) : baccalarius dixit ... cantabo pro bona nocte ... et ... cantavit Latine ... et finaliter cantavit pro bona nocte vulgariter.
CracArt II p. 361 (a. 1539) : cum ... ante domum Jeronimi ... pro bona nocte in citaris lusissent (cf. ib . p. 362: citharedi ad bonam noctem luserunt).
δ. pro Deo (przez wzgląd) na Boga, w imię Boże; Dei gratia
CracArt suppl. III p. 62 (a. 1441) : Anna ... clerico ... octo marcas ... pro Deo et ad studendum legavit.
Ib. p. 188 (a. 1446) : pignora ... gratis pro Deo in pauperes conversa.
Ita saepe. Cf. PROPTER.
ε. pro honestate alicuius uwłaczając komuś na honorze; honori alicuius detrahens
ZabDziej II p. 353 (a. 1486) : ipsam percussit ... et ... pro ipsius honestate verbis impudicis interpellavit.
ζ. pro suo initio e Pol. za jego początkiem contentione, rixa ab aliquo inchoata
IurMas I p. 58 (a. 1390) : id, quod feci, pro suo initio feci.
Cf. supra 815, 9 sqq.
η. (bona) pro manu alicuius (dobra) powierzone komuś do zarządzania; i.q. alicui ad administrandum commissa
ŹrWaw I p. 15 (a. 1458) : casu quo de super excrescentibus ... provenientibus de dictis bonis pro manu sua contentus esse non possit.
θ. pro ore domini regis (reginae) wyłącznie do spożycia przez króla; a solo rege comedendum
RachPodKr p. 20 (a. 1393) : panem pro ore domini regis pistandum.
Ib. p. 55 (a. 1394) : pistori ad placentas pro ore domini regis.
Ib. p. 57 (a. 1394) : pro piscibus recentibus ad scutellam pro ore domine regine, quia carnes non comedit.
Ita ib. saepius.
ι. pro primo po raz pierwszy; primum, cf. supra 1134, 17 , item pro secundo (secundario), pro tertio drugi, trzeci raz; iterum, tertium
StPPP VIII p. 926 (a. 1400) : Derslao ... ad pignorandum Wenceslaum ... officialis datus est pro secundario.
Ib. II p. 250 (a. 1420) : Petrus ... loricam ... obligatam ... pro tercio coram judicio reposuit (ita saepius ).
AGZ XV
p. 180 (a. 1475) : iudicium sibi Catherinaeeundem ministerialem pro secundo ... addidit (ita saepius ).
κ. pro uno semel na jeden raz, wszystko razem; semel, omnia simul
KodUJ III p. 15 (a. 1472) : licebit nobis ... praefatum censum ... pro uno semel in manus dictorum dominorum ... redimere.
λ. pro morte alicui stare zasadzać się na czyjąś śmierć; in mortem machinari
AKapSąd III p. 260 (a. 1497) : Anna ... quantum de insidiacione vite sue confessa est his verbis: ex quo ille stat michi pro morte, quare et ego idem sibi facere non debeam?
μ. pro pace pulsare (pulsus) bić (bicie) w dzwony wieczorem na ciszę nocną; vespere quietem nocturnam campanarum sono indicare
StSyn III p. 56 : de pulsu in crepusculo pro pace.
ZabDziej III p. 38 (a. 1490) : minister servicia eclesie faciet ad missam, ad vesperas, ad salve, pro pace ... pulsando.
Ib. p. 75 (a. 1490) : certis horis ad matutinum et pro pace non pulsavit.
AKapSąd II p. 324 (a. 1490) : plebanus ... ad vesperas, ad matutinas, et pro pace pulset more solito. v. pro aliqua re agros arare (colere)
uprawiać pole pod coś; i.q. ut aliquid crescatur
KsgCzer p. 122 (a. 1407) : agros colere debent... tam pro frumentis vernalibus quam eciam ymalibus.
AKapSąd III p. 11 (a. 1459) : arabit ... pro frumentis estivalibus, alias «na yarz».
Ib. p. 360 (a. 1471) : alios agros ... arare ... pro segetibus anni quarti.
o. quo pro aliqua re co do czego, co się tyczy czego; quod attinet ad
AGZ XV p. 222 (a. 1484) : et hoc quo pro coadiutoribus; quo vero pro capite ... decretum est iuramentum ad convincendum caput.
π. grave est pro conservatione trudno jest przechować; difficile est conservare
RH XIII p. 316 (a. 1454) : si ... grave erit magnificencie vestre pro conservacione peccorum ... ego ... volo omnia peccora ... sine aliqua lesione conservare.
ρ. locut. quae aliis locis laudantur ,v. gr. pecuniam pro nihilo redundare, cf. supra VI 690,31 sqq.; ad iudicem sim. pro recognitione (recursiva, relatione, «wstecz» sim.) recipere, cf. infra s.v.v .; pro lucrato habere cf. supra V 1540, 29 sqq.; pro lucrato dare cf. supra V 1540, 34 sqq.; pro re lucrata decernere cf. supra V 1540, 41 sqq.; pro lucro habere cf. supra V 1543, 18 sqq., multaque alia. VII. LOCO CASUUM SUBST. ET ALIARUM PRP.
A.
1.
ponitur loco casuum subst. Nudorum
a.
loco gen.
StPPP VIII p. 95 (a. 1383) : terminum de divisione pro hereditate.
KsgKaz p. 231 (a. 1389) : preconi terrestri de clamacione pro anuali foro.
StPPP VIII p. 399 (a. 1397) : divisionem pro «niwa».
Ib. p. 555 (a. 1398) : divisionem pro hereditatibus ipsorum ... inter se ... fecerunt (ita saepius de divisione).
Sed etiam
AGZ XII p. 425 (a. 1435) : mercancie ... pro quibus fit vendicio vel emcio.
b.
loco acc.
NIC. BŁ. Serm. II p. 130 : sancti, qui longo tempore desiderabant pro sapientia diuina.
KsgWójtKr p. 53 (a. 1442) : non fecit emptum pro uno vase.
AAlex p. 185 (a. 1502) : Poloni me opinantur pro puero esse.
c.
loco abl.
StPPP VIII 644 (a. 1399) : Stanislaum pro manu coniuncta fideiussorem iuramento euasit.
HESSE Matth. V p. 332 : Christus non descendit ab Davidica stirpe modo propagationis humanae, scilicet pro commixtione maris et feminae.
KodWp X p. 287 (a. 1443) : pro vigili cura intendere.
AKapSąd III p. 256 (a. 1497) : plebano ... pro trina canonica monicione indictum est, ne eqs.
ADAM p. 297 : Minerva ... victorem pro palma triumphi decorat.
2.
ponitur loco aliarum prp.
a.
loco
ab:
PrPol p. 223 (a. 1386) : ipsos tenebimur pro hujusmodi impedimentis aut molestiis in totum expedire et exbrigare.
StPPP VIII p. 236 (a. 1388) : habet se abrenunciare pro hereditate, que ad ipsum ... pertinebat.
Ib. p. 329 (a. 1389) : pro dotalicio suo ... pro ipso se abrenunciauit.
KsgPrzem II p. 38 (a. 1447) : Iohannes nunquam debet amoueri (ed. -e) pro dicto allodio.
SSrSil X p. 6 (a. 1490) : se ipsum custodiat pro mendaciis.
b. loco ad:
α.
de loco
DokMp I p. 247 (a. 1390) : habebit mediam villam ... ex parte Goya pro fluvium Gaczlongza ... Sadkoni vero cessit media villa ... ex parte Preczsslaw, eciam pro fluvium Gaczlangza.
StPPP VIII p. 601 (a. 1398) : eundo ab antiquo Kopecz ad campum ... usque pro Potok hec silua ad Grussow debet pertinere.
Ib. p. 550 (a. 1398) : borrum ... pro via, que currit de Starzyny ad granicies Sczecocziny ... pro graniciebus Dambrowsca et pro granicie Woyslawsca et pro granicie Szassiny Wola et pro Psarsca granicie in hereditate Stazinsca pro Pyplow ... vendidit.
Ib. p. 721 (a. 1389) : agrum ... ab aggere currentem pro via Goleczska ... vendidit.
DokMp I p. 377 (a. 1412) : laneos ... iacentes ... sub eodem fluvio secundum longitudinem pro monte dicta Pasczana Gora ... usque ad tres acervos lapidum.
β. de destinatione alicuius rei
KodMp II p. 131 (a. 1273) : quatuor patellas salis ... cum quatuor fonticulis pro minori sale.
RachJag p. 202 (a. 1394) : pro XXII 1/2 vinis panni grisei pro tunicis domini regis.
CracArt I p. 43 (a. 1407) : vas ... pro sale servando.
RachPodKr p. 159 (a. 1412) : pro oleo pro divisione communi.
DokMp VII p. 141 (a. 1441) : unam tabernam cum horto pro eadem.
Ib. III p. 98 (a. 1443) : dedit ... quattuor vaccas pro lacte.
CodEp III p. 11 (a. 1447) : lignorum pro exustione laterum ... laboribus ... pro edificacione castrorum.
KodKrak p. 562 (a. 1447) : molendini ... pro acuendis fabricandis et emundandis cultris.
AKapSąd III p. 4 (a. 1449) : clericum pro ministracione misse ... tenebit.
Ib. p. 11 (a. 1457) : XII choros humuli pro cervisia.
ŹrWaw I p. 27 (a. 1467) : dari aliquam aream ... pro fiendo cymiterio.
AGZ XII p. 366 (a. 1475) : necessitate ... sicandi pisces pro bello.
DŁUG. in
CatEpCr p. 201 : lateres ... per vicinos pro caminis et fornacibus distracti sunt.
Ita vulgo.
γ. de fine et consecutione
ArPrawn X p. 71 (a. 1398) : idem est propinquior ex parte consangwineitatis ... pro scultecia.
StPPP VIII p. 620 (a. 1398) : duas marcas ... reposuit pro soluendo.
DokLub p. 194 (a. 1413) : pro quibus iudiciis kmethones duo prandia ... pro nostro advento adaptari tenebuntur.
KodMp IV p. 457 (a. 1447) : in publica voce vniuersis et singulis ... tenore presencium mediante deducimus pro noticia, quia Mathias ... domum ... dedit.
AKapSąd III p. 24 (a. 1466) : luminibus que offeruntur ad altare pro laude Dei, ut ardeant.
DŁUG. Hist. IV p. 270 : terrarum suarum pro regno Poloniae ... applicatione.
AKapSąd III p. 259 (a. 1497) : iam ignoro, quid sibi amplius dandum sit pro intoxicacione.
Ib. III p. 102 (a. 1504) : tradidi vobis pro fideli custodia tales res.
δ. post verba concernendi, valendi, sim., v. gr.
KodWp V p. 544 (a. 1434) : super oppido nostro Moschina et villis pro ipso spectantibus.
KsgMaz III p. 127 (a. 1435) : qui agri valent pro seminando siliginis (cf. ib. paulo supra : agris ... qui valent ad seminandum triticum).
AGZ XVII p. 56 (a. 1471) : iuribus regalibus pro stacione regali concernentibus.
Ita saepissime.
c.
loco
circa ( cf. s.v. supra II 398, 17 sqq.)
KodMp IV p. 428 (a. 1444) : pro stacionibus ... et iuribus nostris regalibus ... ipsum conseruare volumus.
d.
loco
contra:
NIC. BŁ. Serm. II p. 166 : comeditur caro vulpinapro podogra et artetica.
CracArt II p. 481 (a. 1550) : muscardini pro fetore oris 8 unciae.
e.
loco
cum:
KodUJ II p. 142 (a. 1454) : alias missas legat pro devotione Deum ... exorando.
AKapSąd III p. 126 (a. 1508) : reformabit ... antiquum organum pro IV vocibus ... novum vero fabricabit ... cum XII vocibus.
f.
loco
de:
PrPol p. 25 (a. 1389) : propter bonam presumpcionem habitam pro ipso apud vicinos.
ArPrawn X p. 190 (a. 1406) : pro supellectilibus mencio facta est.
KsgMaz I p. 174 (a. 1415) : ego de mea porcione locor et nichil pro sororum porcione locor.
StPPP II p. 888 (a. 1493) : citacio, pro qua hoc narrat.
AGZ XV p. 316 (a. 1494) : non dico pro sigillo.
StPPP II p. 893 (a. 1494) : ipsa wlt docere pro capite patris sui.
Ib. supra: citacio obloquitur pro eisdem bonis et pro eadem summa.
g.
loco
ex :
RHist XXX p. 175 (a. 1310) : concorditer et ex certa scientia et non pro errore ... partes ... compromiserunt.
AAlex p. 186 (a. 1502) : quid mihi esset pro tuo capite aut pro tua remansione?
h.
loco
in (ad) c. acc.
DŁUG. Op. p. 89 : pro quorum exemplo maxime divinum numen formidandum est aliis, qui contra ius fasque agere non verentur.
KodUJ III p. 124 (a. 1486) : villas ... pro meliori ordine ... dirigendas ... accepi.
Cf. etiam
supra 1173, 31. AKapSąd III p. 68 (a. 1499) : agrorum desertorum ... pro predio conversorum.
i.
loco
in c. abl.
StPPP VIII p. 653 (a. 1399) : pro quocunque loco et ubicunque in hereditate ... iudex equitando demonstrabit.
KodWp III p. 728 (a. 1399) : Dominum ... exorabunt omni die dominico pro vesperis decantando.
AKapSąd III p. 8 (a. 1451) : probabunt... pro primadilacione termini.
DŁUG. Op. p. 623 (epistula a. 1457) : in conventione ... pro qua etiam paternitas vestra debet interesse (ita saepius ).
ArHist VI p. 30 (a. 1467) : ad bona illa saltem quater in anno descenderet et pro quolibet descensu saltem per duas ebdomadas perduraret.
ArLit I p. 111 (a. 1480) : quilibet noviter intrans teneatur bis praepositare: semel pro introitu et secundo in ordine.
DŁUG. Op. p. 207 : habitus rationabilium animalium pro tertio congressu assumit diabolus.
k.
loco
per
α. cf. supra V B 3.
β.
ArHist IV p. 263 (a. 1377) : aggerem ... pro se reformabit ... nostrorum tamen hominum iuuamine prebente.
NIC. BŁ. Serm. I p. 2 : genuit Maria Illum, pro quem gratia et veritas facta est.
KsgPrzem I p. 115 (a. 1422) : de his marcis debet dare ad festum ... XX marcas et sic consequenter per annum pro XX marcas.
KsgMaz II p. 112 (a. 1425) : dans ... Sandoslao pro quolibet manso pro (i. per ) duodecim sexagenas.
Ib. p. 115 (a. 1425) : tunica pro tribus annis deservita.
HESSE Matth. I p. 117,23: funiculum rubeum, pro quo possent domum suam ab aliis dignoscere. PP VI p. 75 (a. 1432) : kmethones ... de quolibet manso culto pro sex grossos latos solvent.
CracArt I p. 90 (a. 1434) : conduxit ... domum ... ad quatuor annos integros, quolibet anno pro 7 mr.
KsgPrzem I p. 327 (a. 1445) : Matis debet cuilibet fratrum et sororum reponere pro vna marca.
StPPP XI p. 79 (a. 1496) : in primo anno ... dedit tres marcas, et aliis annis pro duabus marcis.
γ. indicat in quid iuratur
DokPł p. 10 (a. 1230) : promitto pro nomine Domini ... me conservare hanc libertatem.
l.
loco
praeter:
Dogiel I p. 90 (a. 1498) : woiewodam in gratiam nostram pro excessu in nos per eum novissime commisso accepimus.
m.
loco
sine:
ARect I p. 8 (a. 1469) : debitor obligauit se ... octo florenos soluturum pro omni dilacione eidem creditorj.
AKapSąd III p. 132 (a. 1509 : infra hinc et totum mensem mayumsequentem, quod tempus illis pro omnibus dilationibus ... assignamus.
n.
loco
sub:
AKapSąd III p. 118 (a. 1507) : mandavit plebanum et ministrum in castro retineri pro custodia.
B. prp. Pol. za (c. acc. )reddi videtur, praec. in certis quibusdam locut. et iuncturis a. puellam pro viro (marito) dare(expedire, tradere) wydać za mąż; i.q. nubendam dare KsgZKal
p. 175 (a. 1407) : Woytko habet sororem suam pro viro cum ... dotalicio expedire.
AGZ XIII p. 97 (a. 1440) : ancilla annos non habet, sed violenter est tradita et traditur pro viro.
CantMAe I nr 87 v. 8b 3 (ante a. 1526) : filias ... pro marito ... dedisti duci in Mazovia.
Cf. POST Simili sensu desponsatio pro aliquo :
DŁUG. Hist. V p. 591 : post longos ... tractatus super desponsatione filiae ducis Burgundiae pro filio imperatoris Maximiliano habitos.
b. wskazuje część (ciała lub) odzieży, którą ktoś dotyka lub chwyta; indicat partem (corporis vel) vestimenti, quam quis tangit vel arripit
KsgGrWp I p. 348 (a. 1399) : «chwidcili» i. arripuerunt ministerialem pro ambabus manicis et dicentes sic: ministerialis, veni.
Fortasse huc spectat
KsgCzer p. 114 (a. 1417) : pro collo me recipere debet.
Cf. supra s. v. PER et POST VIII. LOCUTIONES ADVERBIALES AD I - V (quarum multae iam ap. antiquos viguerunt; pleraeque autem suis capitibus laudantur)
1. cum subst. pro affectu cf. supra I 333, 17 sqq. pro anima cf. supra 1 528, 48 sqq. pro arbitrio cf. supra I 696, 55 sqq. pro beneplacito cf. supra I1083, 17 sqq. pro contingentia cf. supra II 1183, 22 sqq. pro corylo cf. supra II 1380, 34 sqq. pro debito cf. supra III 63, 53 sqq. pro defectu cf. supra III 168, 8 sq. pro igne cf. supra V 37, 30 sqq. pro intuitu cf. supra V 965, 39 sqq. pro iure cf. supra V 1144,14 pro libito(-u) cf. supra V 1394, 26 sqq. pro medietate cf. supra VI192, 18 sqq. pro merito cf. supra VI 286, 3 pro modo cf. supra VI 415, 23 sqq. pro more cf. supra VI 498, 22 sqq. pro nomine cf. supra VI 716, 30 sqq. et 55. pro nutu cf. supra VI 813, 2 sqq. pro officio cf. supra VI 1002, 26 sqq. pro parte cf. supra 107, 50 ; 108, 7 - 12 ;; 109, 29- 36 pro poena cf. supra 706, 10 sqq. pro posse cf. supra 795, 13 sqq. pro re cf. res pro regimine cf. regimen pro respectu cf. respectus pro responsione cf. responsio pro rogatu cf. rogatus pro sollicitudine cf. sollicitudo pro tempore(-ibus) cf. tempus pro velle cf. velle pro via cf. via pro vice cf. vicis pro viribus cf. vis pro voluntate cf. voluntas pro voto cf. votum
2. cum adi. et pron. pro aliqua cf. supra I 406,39 sq. pro certo cf. supra II 342, 15 sqq. pro comperto cf. supra II 730, 11 sqq. pro constanti cf. supra II 1096, 53 sqq. pro decoro cf. supra III 125, 50 sqq. pro diverso cf. supra III 763, 36 sqq. pro diviso cf. supra III 784, 45 s qq. pro futuro cf. sum pro grato cf. supra IV 622, 14 sqq. pro irretractabili cf. supra V 1057, 41 sqq. pro isto cf. supra V 1074, 45 sqq. pro maiori (causa) supra VI 40, 4 sqq. pro meliori cf. supra I 1134,21 sqq. pro minimo cf. supra 138, 45 sqq. pro possibili cf. supra 805, 4 sqq. pro praesenti cf. supra 1016, 44 sqq. pro quanto cf. quantus pro rato cf. ratus pro stricto cf. strictus pro tanto cf. tantus pro vero cf. verus
3. cum adv. pro hactenus cf. supra IV 703, 18 sqq. pro dumtaxat cf. supra III 913, 13 sqq. IX. COMPOSITA VARIA (in editionibus nonnumquam seorsum scripta) pro ambulus cf. proambulus pro amplius cf. proample pro ante cf. proante pro nunc cf. pronunc pro semper cf. prosemper pro tunc cf. protunc pro ultra cf. proultra pro ut cf. prout pro uti cf. prout
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)