Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PRANDIUM

Gramatyka
  • Formyprandium, prandeum, prendium
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. posiłek (poranny, południowy lub wieczorny)
    • 2. uczta, przyjęcie
      • a. + Aristotelis (in Universitate Cracoviensi) uczta, wydawana dla profesorów przez promowanych
      • b. + baptismalium chrzciny
      • c. + nuptiarum uczta weselna
  • II.
    • 1. tzw. obiedne, tj. świadczenie na utrzymanie pana feudalnego przyjeżdżającego na wieś dla odbycia sądów
    • 2. singulare: okolicznościowy podarek składany na rzecz pana feudalnego lub wójta

Pełne hasło

PRANDIUM s. PRANDEUM s. PRENDIUM, -ii n.
  • F.
  • Th.
  • S.
  • Dc.
  • H.
  • O.
[generis m. KsgKaz p. 538 (a. 1401) : super prandium, quem fecimus domino.]
I. propr.
1. posiłek (poranny, południowy lub wieczorny); cibus (matutinus, meridianus vel vespertinus).
2. uczta, przyjęcie; daps, convivium.
Praec.
a. Aristotelis (in Universitate Cracoviensi) uczta, wydawana dla profesorów przez promowanych; cena, quae professoribus ab eis, qui ad gradum aliquem promovendi erant, dabatur
ARect I p. 363 (a. 1494) : magister Paulus ... director p-y Aristotilis.
Concl. p. 1334 (a. 1514) : pro his quinque magistrandis examen aperietur et... p-um faciant.
Ib. p. 321 : ad audiendam petitionem magistrandorum, qui precibus hoc ab Academia volunt consequi, ut liceat illis redimere p-um, quod in die Aristotelis per magistrandos dominis doctoribus et magistris hospitibus solet apponi.
Ita ib. saepe.
b. baptismalium chrzciny; cena, quae post pueri baptismum fit
RachKról p. 59 (a. 1471) : pro dicto p-o baptismalium quatuor grossos.
c. nuptiarum uczta weselna; convivium nuptiale
ArHist V p. 111 (a. 1453) : homines, qui p-o nupciarum interfuerunt.
Constr.
a. abs. b. sq. gen. Saepe occurrit in definitionibus temporis, v.gr. a prandio ( ArLit I p. 75, a. 1521 ; DANT. in Tom. X p. 401, a. 1528) , ad prandium ( GALL p. 10,17 et saepius), ante prandium ( THOM. Med. p. 145 ; CracArt I p. 44, a. 1407 ;et saepius), circa prandium ( ARect I p. 363, a. 1494) , infra prandium ( AKapSąd II p. 753, a. 1511) , inter prandium ( THOM. Med. p. 417 ) , post prandium ( NIC. POL. p. 150, v. 34 ; ib. p. 222 ;et saepissime); item facto (expleto, peracto) prandio ( RachJag p. 230, a. 1393 ; Lites II p. 272, a. 1413 ; RachJag p. 524, a. 1418 et saepissime), cett.
II. meton.
1. tzw. obiedne, tj. świadczenie na utrzymanie pana feudalnego przyjeżdżającego na wieś dla odbycia sądów; tributum, quod ad alendum dominum feodalem ad iudicia exercenda venientem a vici habitatoribus praestabatur
CodSil(M) III p. 119 (a. 1226) : omnes sculteti et liberas sortes habentes ter in anno respondebant in procuracione p-ii abbati supradicte domus.
KodMp I p. 104 (a. 1275) : a solucionibus ... vel citacionibus ... a seruicijs terre et conuentus, a p-ijs ipsius conventus ... liber existat.
Ita saepissime. Glossae Pol.
DokImbr p. 97 (a. 1343) : tria ge neralia p-a «veczne» (cf. KodWp VI p. 312, a. 1380).
KodWp III p. 350 (a. 1370) : pro p-o, quod «obedne» dicitur (cf. StPPP VIII p. 468, a. 1398).
Dicitur
generale ( DokImbr p. 97, a. 1343) , iudiciale ( KodWp III p. 109, a. 1358 ; ib. VI p. 311, a. 1380 ; eodem sensu magni iudicii: KodWp X p. 6, a. 1435). Cf. MENSALES supra VI 246,36 sqq. et MENSIONALES ib. 248,30 sqq. et PRANDIALIS et PRANDIONALIA.
2. singulare: okolicznościowy podarek składany na rzecz pana feudalnego lub wójta; donum, quod sculteto vel domino feodali dari solebat
AGZ XIV p. 359 (a. 1453) : Ianusius voluit habere tributum alias p-um «praszniczni» alias «pocztha», quam ab eodem popone aspectavit.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)