- F.
- G.
- Bl.
- S.
- B.
- L.
- A.
- N.
Tom. III p. 448 (a. 1515) : difficile potest ad finem bonum perveniri.trans. cf. infra II A2 et III 3.]
I.
propr. de motu locali:
przybywać, przychodzić, docierać,
dostawać się dokądś; advenire, adire, accedere. Nonnumquam
occurrit impers.
pervenitur.
Constr.
a. abs.
b. sq.
abl.
c. sq.
(usque) ad. d.
sq.
in c. acc.
II.
meton.
A.
(de hominibus) dochodzić do czegoś, osiągać coś, zyskać
sobie; nancisci, adipisci, consequi,
accipere, potiri, acquirere.
1.
intrans.
Constr.
a.
sq.
ad. b.
sq.
in
c.
acc.
c.
sq.
inf.
KodWp II p. 104 (a. 1295) : quod si non omnes hiis exsequendis p-eritis interesse duo vestrum nichilominus exequantur.
Iuncturae selectae, v. gr.
ad
agnitionem veritatis (
MATTH. Serm. I
p. 32
)
, compositionem et
concordiam (
DokSul
p. 331, a.
1282)
, conclusionem (
DŁUG. Hist. V
p. 191
)
, condicionem miseram
(
KodMp II
p. 283, a.
1208)
, honores et
sacramenta (
RHist I
p. 292, a.
1537)
, odium alicuius (
AKapSąd III
p. 312, a.
1517)
; in cognitionem Dei
(
WROCŁ. Epit. fol. a 5a)
ecstasim (
DŁUG. Op.
p. 127
)
, simultates et odia (
id. Hist. I p. 404 = IV
p. 157
ed.nov.
), vanitatem et dementiam (
id. Op.
p. 48
).
Locut.
α.
ad (debitam, perfectam) aetatem, annos (debitae) aetatis (discretionis,
pubertatis), discretionem
sim. dojść do tzw. wieku
sprawnego;
aetatem pubem, qua iure
agere licebat, consequi
*PommUrk VI p. 425 (a. 1311) : donec filius meus Tidericus p-et ad annos discrecionis, et cum p-tus fuerit ad annos discrecionis tunc eqs.
KsgŁawKr p. 2 (a. 1365) : eundem procurabit in vestibus et expensis, quousque ad annos discrecionis p-erit.
Ib. p. 56 (a. 1370) : donec ad annos p-erit pubertatis.Ita saepissime. Cf. supra DEVENIO III 461,9 sqq., EVENIO ib. 1237,1 sqq.
β.
ad secundas nuptias
zawrzeć powtórne małżeństwo; alteras nuptias contrahere
JusPol p. 395 (a. 1531) : filius venditionem paternam revocare non poterit, praesertim cum talis pater ad secundas nuptias p-re non p-erit.
γ.
proverbii loco
ad chordas
denerwo
wać kogoś, złościć;
iram alicui acuere, stomachum alicui movere
DANT.
in
Tom. XIV p. 710 (a. 1532) : Gedanenses illum procuratorem ... expulerunt ... non ob aliam causam, quam quod misere sycophantiis suis Romanis, quibus etiam usque ad chordas p-it, multis imposuit et plerosque perpetuis litibus involvit.
δ.
ad finem
(intrans.) dojść do końca, zostać ukończonym;
i.q. perduci
ZabDziej I p. 50 (a. 1445) : quia ecclesia non p-it ad finem, idcirco idem ager (i. eundem agrum ) presbiter venditus est (i. vendidit ) prefato Nicolao.Item trans. doprowadzić coś do końca; i.q. perducere
Lites II p. 57 (a. 1412) : Cruciferi ... aliis metis factis intricaverunt, ne p-retur ad finem.
SSrSil VII p. 128 (a. 1467) : nullus ... se debeat a ... liga ... resolvere, nisi causa ... sit ad finem p-ta.
Tom. III p. 448 (a. 1515) : cum militibus mercenariis ... denique ventum est ad tractatus in quibus difficile potest ad finem bonum p-ri.
2.
trans.
HESSE Matth. IV p. 7,23 : navi ... poenitentiae uti in mari saeculi huius ut divinitatem caelestem p-amus.
APozn I p. 323 (a. 1461) : obligatur ... Agneti, dum annos nubiles p-erit ... quinque marcas ... dare.Huc fortasse spectat
KsgGrWp II p. 84 (a. 1398) : et nichilominus, si in dictis tribus diebus in Pysdri tunc ubicunque nos p-erit, illic constituetur dictus Radio.
N.
aliquem
verbis bonis
zwrócić się do kogoś;
i.q. adire
ZabDziej I p. 105 (a. 1481) : Indrych compromisit ei, ut fratrem suum p-retur verbis bonis ... super hoc ... posuit solidum suum et est vir bonus.
B.
(de rebus)
1.
docierać do kogoś (czegoś), przedostawać się dokądś; (ad aliquem vel aliquid) advenire, penetrare, pervadere.
Iuncturae selectae
α. ad lucem, cf.
β.
(praec.
in exordiis
diplomatum) ad aliquem, item in
alicuius notitiam; ad
alicuius audientiam, auditum, aures, cognitionem, notitiam, scientiam, sim.
Constr.
a.
sq.
ad. b.
sq.
in
c.
acc.
c.
sq.
intra:
VITELO Persp. p. 134 : tunica ... non p-it intra oculum.d. sq. secundum:
VITELO Persp. (S) V p. 219 : forme ... p-unt ad visum ... secundum lineas incidentie.
2.
dostawać się komuś, docierać do kogoś, stawać się czyjąś własnością;
alicui obvenire, contingere.
Constr.
sq.
ad.
3.
dochodzić do czegoś, popadać w coś, obracać się w coś; deduci,
adduci.
N. impers.
alicui ad (in) aliquid pervenitur:
SSrSil VII p. 182 (a. 1463) : voluimus pocius obedire mandatis sanctitatis vestre quam minis illorum consentire, licet in non parvum dispendium et jacturam mercatoribus nostris sit p-turum.
AKapSąd III p. 48 (a. 1478) : cum tamen ipsa usura animam usurarii fune infernali alligat et alligatam tam diu detinet, donec fraudatio ad satisfaccionem p-itur.
Iuncturae selectae, v. gr.
ad ruinam (
SSrSil VIII p.
60, a. 1461)
, saporem (
MARTIN. OP. Serm. p. 276)
, tempus consolidationis (de vino:
THOM. Med.
p. 117
)
; in desertationem (
AGZ II
p. 227,
a. 1484)
, detrimentum (
Dogiel IV
p. 228, a.
1525)
, perniciem (
DŁUG. Hist. I p. 430 = II
p. 196
ed.nov.
).
4.
singularia
a.
(de tempore) przypadać;
incidere, cadere
BIEM p. 26, v. 15 : aequinoctium etenim vernum, quod nunc p-it ad 10 diem Martii, reducetur ad 24 eiusdem.
b.
należeć; pertinere
LiegnUB p. 29 (a.1314) : institor ... resignauit domino ... canonico ... in Lignicz fundum quendam, ubi pascua ac rubeta p-unt.
III.
fungitur vice verborum:
1.
adveniendi:
PP III p. 204 (a. 1451) : eosdem XIII grossos conmisit recipere Iacobo ... cum tempus soluendi p-erit.
2. eveniendi
a.
(cf.
supra III 1237, 21 sqq.
; provenire, emanare
StPPP I p. 344 (a. 1233) : licet ... paruus inde fructus p-erit, nos tamen etc.
JusPol p. 127 (a. 1347) : ex modo citationis nonnulla grauamina et opresiones nostris officialibus p-re consueuerant.
ArHist VIII p. 356 (a. 1499) : que levitas et dampna exinde ad omnes partes p-ent.
RFil I p. 115 (post a. 1534) : nam aliorum victorie ex fortuitis fatorum casibus p-unt.
b.
zdarzać się, zachodzić; accidere,
fieri
DokKKr I p. 54 (a. 1331) : propter quarum ecclesiarum nimiam distanciam nonnulla animarum pericula p-unt.
3.
(trans.)
inveniendi (aliquem):
PrPol p. 36 (a. 1407) : obligati sunt ... captivitatem subire, ubicunque ipsos dominus p-erit.
ZabDziej I p. 35 (a. 1420) : Nicolaus heres ubicumque ipsum Petrum p-et, manum sibi amputabit.
IurMas I p. 173 (a. 1448) : dotem aliam cum ea muliere violata nullam habebit praeterquam in dimidium solum, in quo eandem tempore receptionis p-it.Sed praec. de citatione (e Pol. ) zastać osobiście (pozwanego); praesentem deprehendere
TPaw III p. 405 (a. 1397) : ipsum citatio in terra Lanciciensi non arestauit seu non p-it.
ArPrawn X p.99 (a. 1401) : nuncius ex parte Johannis ... disposuit terminum quod citacio non p-it eundem Johannem.Cf. etiam ArPrawn X p. 383(a. 1413) ; ib.VIII p. 132 (a. 1415) ; AGZ XIV p. 3 (a. 1440).
4.
praeveniendi
(cf.
infra
s.
v.)
DŁUG. LibBen I p. 433 : ecclesiam ... Casimirus ... rex ... fabricare coeperat, sed morte p-tus reliquit imperfectam.
5. proveniendi (cf.
infra
s.
v.)
a.
wypływać, wynikać, wyłaniać się; emanare, enasci,
exoriri
PommUrk II p. 304 (a. 1275) : volentes, vt omnia, que infra dictos terminos fuerint, vtilitatibus p-ant dicti claustri.
KodMp II p. 238 (a. 1317) : aduocatus suo tercio denario, qui tunc ex nostro iudicio nomine pene p-erit non carebit.
KodMaz(L) p. 47 (a. 1325) : ecclesie ... dedimus ... octo mansos cum utilitatibus omnibus, que nunc ibi sunt, vel in posterum poterint p-re.Ita saepe.
Constr.
α.
sq.
ab:
AGZ XVII p. 200 (a. 1483) : kmethones ... a quibus tres marce census ... p-rent.
β.
sq.
de:
KsgGrWp II p. 286 (a. 1399) : pro quinque marcis, quae (ed. quas) p-erunt sibi de Stopacz.
γ.
sq.
ex, cf.
supra516,54 et
KodLit p. 139 (a. 1411) : ex beneficijs ... magna commoda ... p-re debuissent.Ita saepius.
b.
rozwijać się, rozkwitać; crescere, florescere, incrementum capere
DŁUG. LibBen I p. 275 : civitatem locare ... quae, ut facilius p-re posset, scoltetiam ... et molendinum ... coemit capitulum.