- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
I.
concr.
1.
płaszcz, szata wierzchnia; vestimentum superius,
lacerna, amiculum.
Distinguitur v.
gr.
burgense (
AGZ IX
p. 51, a.
1437)
, equitatile (
RachJag
p. 198, a.
1394)
, Italicum (
CracArt I
p. 134, a.
1450)
, venaticum (
RachJag
p. 202,
a. 1394),
sim.
Constr.
a.
sq.
gen.
b.
sq.
cum:
CracArt I p. 134 (a. 1450) : p-um ... de xamito rubeo cum auro texto.c. sq. de :
KodMp IV p. 357 (a. 1440) : p-um de axamento.
CracArt I p. 134 (a. 1450) : p-um ... de xamito rubeo.Ita saepius. d. sq. pro :
KsgPrzem I p. 237 (a. 1436) : p-um pro marcis duabus.
Praec.
in locut. iur.
pallium
α.
tradere
przekazać komuś swój płaszcz w sądzie jako symbol zrzeczenia się jakiejś własności; pallium suum alicui in iudicio tradere in renuntiandae proprietatis signum
KodKKr I p. 146 (a. 1303) : in signum vendicionis et tradicionis bonorum ... p-um suum tradidit et dedit.Ad rem cf. Dąbkowski, Prawo prywatne II p. 197.
β.
deponere
zdejmować płaszcz w sądzie przy składaniu przysięgi; iurando pallium in iudicio deponere
StPPP VIII p. 6 (a. 1376) : tenetur penam ... quia p-um non deposuit.
Ib. p. 162 (a. 1385) : penam VI marcarum, quia p-um non disposuit contra Jacobum.
IurMas IIΙ p. 236 (a. 1389) : p-a iuramenta praestantibus ... recipiebantur et deponebantur.Ad rem cf. Dąbkowski, Prawo prywatne II p. 362.
2.
wszelkiego rodzaju okrycie, przykrycie (obrus,
kapa, narzuta
itp.); velamen quodlibet
(v.
gr. linteum mensae, tapete, lodix sim.). Praec.
altaris
et
abs. : antepedium,
zasłona zdobiąca niższą część ołtarza;
velum altaris partem inferiorem
decorans
KodKKr I p. 73 (a. 1379) : res ... quibus insignitum est altare ... missale ... corporale ... duo p-a.
RachJag p. 187 (a. 1394) : tele albe ad parandas albas ... et p-um altaris.
Ib. p. 210 : libra serici ... ad francos p-ii altaris.Ita saepius.
Syn.
antependium (
AKapSąd I
p. 569, a.
1500
et saepius), cortina (
ArLit III p. 29, a.
1421).
N.
constr.
sq.
de :
AKapSąd I p. 569 (a. 1500) : p-a, que vulgo nominantur antependia, de axamento flavei... coloris.
Ib. p. 581 (a. 1503) : antependium alias p-um altaris de eodem veluto.
3.
eccl.
a.
paliusz, rodzaj krótkiej stuły, noszonej na ornacie przez papieża, arcybiskupa i
specjalnie uprawnionych biskupów
jako symbol władzy; vitta scapularum, quae in veste liturgica papae,
archiepiscoporum nec non
episcoporum specialiter destinatorum, in potestatis signum ferebatur
MARTIN. OP. Chr. fol. Z 8b : papa ... Lucanam ... ecclesiam gratia p-i decorauit.
Lites I p. 128 (a. 1339) : ymago archiepiscopalis p-o et vestibus pontificalibus induta.Ita saepissime. Glossa Pol.
GLcerv p. 664 : p-um est insigne ornamentum archiepiscopi, de corpore beati Petri assumptum «płasscz, paliuss».Occ. litterae pallii pismo, którym papież przyznaje biskupowi prawo noszenia paliusza; scriptum, quo papa episcopo ius induendi pallium concedit
AKapSąd I p. 602 (a. 1510) : archiepiscopus Gneznensis publicavit dominis litteras p-ii ex Urbe ... portatas.
b.
racjonał, ozdobny strój podobny do paliusza, noszony na ornacie
przez biskupów
krakowskich; ornamentum pallio
(ut supra 3
DŁUG. Op. p. 411 : ecclesiam ... Cracoviensem ... praeeminentia rationalis, quod p-um beati Petri vocatur ... insigniri ... obtinuit episcopus.
Id. Hist. I p. 295 (= II p. 55 ed.nov.) : Benedictus nonus Kazimiri ... postulationem confirmando et p-um decernendo ... regem voluit ... honorare.
InwKKr p. 56 : rationale seu p-us ex margaritis ... confectus, cum armis Regni Poloniae et Regni Hungariae.
4.
milit.
(pl. ) osłona z desek (przed
pociskami);
vinea
DŁUG. Hist. I p. 481 (= II p. 247 ed.nov.) : in propugnaculis de asseribus ordinatis, quae p-a, eo quod milites ad oppugnationem transituros tegant, appellantur.
Id. III p. 583 : scutis seu p-iis, quasi muris in circuitum supra vallum sepit.
MIECH. Chr. p. 69 : supra p-a, seu supra asseres, quibus milites tamquam p-iis expugnantes fortalicia muniuntur.
II.
meton. et in imagine: płaszczyk, przykrycie, osłona, pretekst;
praetextum, obtentus
*Dogiel V p. 35 (a. 1309) : si ... fratres offendendi paganos sub cuiusdam umbrae p-o velint ostendere se gerere voluntatem.
PP II p. 201 (a. 1454) : nobiles ... de Prussia animum vestrum sinistro p-o contectum nobis detegebant.
DŁUG. Op. p. 622 : faciunt conventionem ... volentes ... sub clipeo et p-o aliorum regno dampna ... inferre.
Praec.
in locut.
(sub) pallio alicuius rei; item sub hoc pallio (
KodPol II
p. 162, a.
1475)
, sub quocumque pallio (
ArPrawn VI
p. 210, a.
1554)
; etiam sub clipeo et pallio (
), sub pallio coloreque (
KOMOR.
p. 280
)
.