Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PACTUM-1

Gramatyka
  • Formypactum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • A. propr.
      • 1. umowa, porozumienie
        • α. kontrakt finansowy
        • β. umowa małżeńska, małżeństwo
      • 2. + condicionis et abs. zastrzeżenie, warunek
    • B.
      • 1. + pecuniae pactum ponere (facere) zastaw pieniędzyzakładać się

Pełne hasło

1. PACTUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • O.
I.
A. propr.
1. umowa, porozumienie; explicat
CALLIM. Rhet. p. 115 : p-um est, quod aliqui inter se pepigerunt.
Iuxta posita
contractus ( KodUJ I p. 168, a. 1432 et saepius), condictamen ( KodPol I p. 876, a. 1441) , via intellegentiae ( IurMas II p. 48, a. 1482).
Simili sensu
pactorum compositio ( KsgGrWp II p. 18, a. 1391). Glossae Pol.
AGZ X p. 301 (a. 1447) : Nicolaus ... cum Michaele ... nullum p-um alias «vrzendu» facit ... neque sibi dedit treugas alias «mir».
GLcerv p. 663 : p-um, pactio, contractus, conventio idem fere sunt «vmoua, kontrakt, postanowienie, zezwolenie».
Locut. adv. iuxta pactum; (ex) pacto.
Praec.
α. kontrakt finansowy; contractus pecuniarius
MARTIN. OP. Marg. fol. p Vb : sine p-o datum munus potest accipi.
ArHist V p. 212 (a. fere 1430) : fama est, quod plebanus uel vicarius faciunt p-a de sacramentis ... exigentes pecuniam antequam ea conferantur.
JAC. PAR. Var. II p. 255 : sacrosancta et spiritualia sunt libere et sine p-o conferenda.
β. umowa małżeńska, małżeństwo; nuptiae, matrimonium
SSrSil XIII p. 16 (a. 1470) : etate sibi par est sponsa, ideo non inepte p-a ille conflaverat.
Cf. Th. X 1, 211,37 sqq.
2. condicionis et abs. zastrzeżenie, warunek; condicio, exceptio
CodPom I p. 874 (a. 1249) : nonaginta marcas argenti sub p-o huius condicionis accomodaui, quod etc.
KodMp I p. 21 (a. 1234) : dantes ... sibi (i. eis) his p-is et his condicionibus vtj, quibus Theutonici ... in siluis locati utuntur.
MARTIN. OP. Chr. p. 391 : dedit ... ecclesiis ... vnam libram argenti ... tali tamen p-o quod etc.
Praec. in locut.
(sub) tali (condicione atque) pacto (et ordine) cf. et KsgHenr p. 197 (a. 1300) et KsgRachKr p. 73 (a. 1324) et passim. Iuncturae verbales ad 1-2 : a. pactum intervenit ( ArPrawn IV p. 522, a. 1433) , tenet (in aliquem ib. p. 228, saec. XV) . b. pactum (cum aliquo vel inter aliquos) constituere; facere; inire; pangere; simili sensu agere ( DŁUG. Hist. V p. 316 ) , (col)laudare ( KodMp II p. 239, a. 1318 ; CorpJP IIΙ p. 432, a. 1512) , concludere ( Lites II p. 436, a. 1405) , condere ( DŁUG. Hist. V p. 153 ) , contrahere ( CodEp ΠΙ p. 498, a. 1410 et saepius), dare ( IO. VISL. p. 186, v. 71 ), firmare ( KodMp II p. 64, a. 1242 et saepius), habere ( AKapSąd III p. 158, a. 1512) , ordinare ( KodMp II p. 239, a. 1318 ; KodUJ I p. 168, a. 1431) , percutere ( DŁUG. Hist. II p. 157 = III p. 177 ed.nov.) , promittere ( ib. I p. 291 = II p. 51 ed.nov. et saepius ib. ), stipulare ( CodEp ΙII p. 498, a. 1410 et saepius), suscipere (in aliqua re: DŁUG. Hist. IV p. 482 ) , subire ( MARTIN. OP. Marg. fol. q IIIb) ; etiam in pacto considere ( Tom. IV p. 164, a. 1517) , circa pacta ire ( Somm. II p. 128, saec. XIV ex.) , aliquid in pactum deducere ( StSyn VIII p. 49, a. 1509) ; porro pactum servare; simili sensu explere ( DŁUG. Hist. I p. 215 = I p. 282 ed.nov. ; implere ib. IV p. 102 ) , tenere ( AKapSąd II p. 610, a. 1472), item pacto(-is) parere ( DŁUG. Hist. I p. 291 = II p. 21 ed.nov. et saepius ib. ), satisfacere ( ib. V p. 153 et saepius), stare ( NIC. POL. p. 48, v. 47 et saepius), etiam pactis et condicionibus uti (cf. supra 14 ).
Opp.
pactum frangere (infringere: DŁUG. Hist. I p. 157 = IIΙ p. 177 ed.nov. ; KOMOR. p. 326 ) , annullare ( PrzywKr p. 5, a. 1355) , defraudare ( COPERN. OpM p. 56 ) , dirumpere ( DŁUG. Hist. V p. 565 ) , irritare ( ib. II p. 157 = III p. 177 ed.nov. ; KOMOR. p. 326 ) , neglegere ( DŁUG. Hist. IV p. 325 ) , nullitare ( KOMOR. p. 326 ) , praevaricare ( DŁUG. Hist. II p. 157 = III p. 177 ed.nov.) , respuere ( DŁUG. Hist. IV p. 87 ) , retractare ( ib. I p. 161 = I p. 225 ed.nov.) , violare ( ib. p. 445 = II p. 212 ed.nov.), item a pactis discedere ( Dogiel I p. 201, a. 1544) .
Constr. ad 1-2
a. sq. gen. explic. , v. gr. concordiae ( AGZ XVI p. 192, a. 1485) , libertatis ( KodMaz(K) p. 472, a. 1240) , sufferentiarum ( DŁUG. Hist. III p. 584 ), item sq. gen. gerundii, v. gr. reemendi ( JAC. PAR. Contr. p. 109 ) . b. sq. circa :
StPPP VIII p. 607 (a. 1398) : allegauit p-um et ordinacionem habitam circa et de non vendicione hereditatis.
KodUJ I p. 168 (a. 1431) : tale inter se p-um seu contractum circa praedicta ... ordinaverunt.
c. sq. de :
KodMp II p. 239 (a. 1318) : p-um tale de hereditatibus ... extitit collaudatum.
Cf.
N. formulam
pactum de(ulterius) non petendo pokwitowanie; accepti testatio
KodWp ΙII p. 200 (a. 1362) : facientes ... predictis omnibus ... quitacionem, refutacionem et p-um dicte summe (sic ) deulterius non petendo.
DokMp VIII p. 378 (a. 1398) : imponentes finem et p-um dicta debita ... ab ipso domino de (om. ed. ) non petendo.
ArPrawn I p. 26 (saec. XV in.in) : p-um facientes predictas duas sexagenas ab ipso domino ... deulterius non petendo.
Cf. Th. IX 2,209,84 sqq. d. sq. pro :
ArHist V p. 212 (a. fere 1430) : plebanus uel vicarius faciunt p-a pro sepultura mortuorum.
CracArt I p. 123 (a. 1443) : consules fecerunt cum Nicolao p-um seu forum pro una sexagena lignorum ... taliter, quod etc.
e. sq. super :
KodMp IV p. 127 (a. 1410) : cum ... Cristino p-um solenne fecit ... super decimam in Copithowa villa.
f. sq. ut. g. sq. inf.
MARTIN. OP. Marg. fol. lVb : generale p-um est societatis humane regibus suis obtemperare.
AKapSąd III p. 158 (a. 1512) : non promisit neque p-um habuit coram certis personis solvere medium capitis pro quodam nobili... quem ... interfecerunt.
h. sq. quod, cf. et 15,17 et passim. i. sq. enunt. obi.
AKap Sąd ΙΠ p. 21 (a. 1466) : equum statuere debet eo p-o, si videlicet per Vyslam tutus poterit fieri ... transitus.
B. meton.
1. pecuniae zastaw pieniędzy; pignus
AUnii p. 2 (a. 1385) : Jagalo ... promittit ... p-um pecuniae ratione vadi inter ... reginam Ungariae ex una et ducem Austriae parte ex altera constitutum videlicet ducenta milia florenorum dare et exsolvere effective.
2. l
ocut. pactum ponere (facere) zakładać się; pignore certare
NIC. BŁ. Serm. II p. 278 : adolescentes ... secum p-um super hoc posuerunt (cf. ib. infra illa mulier ... respondit pignus posuisse cum eis).
CorpJP III p. 432 (a. 1519) : de adolescentibus inter se p-um facientibus de aliqua re onerosa levanda.
Glossa Pol.
ib. paulo supra dum aliquis ... ex sublimi loco in vim p-i alicuius alias «o zakład» salierit.
Π. locut. adv. pacto i. ratione, modo. Occurrit in iuncturis aliquo pacto, alio pacto, eodem pacto, hoc pacto, nullo pacto, item omnifario pacto (i. omnimode DŁUG. Hist. III p. 401 ).
N. constr. sq. enunt. explic.
DŁUG. Op. p. 8 : me operis huius laborem assumpsisse eo quidem arbitratu et p-o ut legentibus doctrinae et imitationis exemplar ... proveniat.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)