Ogólne
Pełne hasło
Więcej

OSCULUM

Gramatyka
  • Formyosculum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. pocałunek, pocałowanie, całus
    • α. + pacis pocałunek pokoju, składany sobie wzajemnie na znak pojednania, zgody
    • β. + pedum oscula beatorum formuła w listach do papieża
    • γ. + tacto crucis osculo ucałowawszy krzyż
    • δ. + osculum Evangelii alicui dare podać Ewangelię do ucałowania
    • α.
    • β.
    • γ.
    • δ.
  • II.
    • a. + oscula contemplationis i. q. rozkosze, przyjemności
    • b. concr.de concr.:część relikwiarza, przeznaczona do całowania przez wiernych

Pełne hasło

OSCULUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
  • N.
I. pocałunek, pocałowanie, całus; basium, savium, osculatio.
Constr. abs. vel sq. gen. (personae vel rei, v. gr.
oris, manus, pedis).
Locut.
α. pacis pocałunek pokoju, składany sobie wzajemnie na znak pojednania, zgody; i.q. in signum concordiae mutuo datum
GALL p. 49,1 : rex pacis o-um ob reverentiam sue gentis exhiberet.
ChrHP p. 504 : post missam … rex o-um pacis omnibus praebet, alii vero manum sacram et annulum sacrum salutant et benedictionem ab ipso recipiunt.
KodWp I p. 396 (a. 1273) : dato pacis o-o coram nobis, sopitis inimicitiis universis … pace perpetua congaudebunt.
Ita saepe.
N.
także o pocałunku składanym na relikwiarzu; etiam de osculo pacificati dato
InwKKr p. 6 : crux ... habens lignum vitae ... et ... sanctorum reliquias ... utuntur autem ea cruce in omnibus festis pro o-o pacis.
β. pedum oscula beatorum formuła w listach do papieża; formula sollemnis in litteris ad papam scriptis obvia
Lites (Ch) I p. 16 (a. 1320) : summo pontifici ... archiepiscopus ... cum recommendacione humili pedum o-a beatorum.
ArHistXII p. 328 (a. fere 1360): sanctissimo patri ... frater... provincialis ... orationum devota suffragia et pedum o-a beatorum.
Ita saepius saec. XIV-XV.
γ. tacto crucis osculo ucałowawszy krzyż; cruce osculata
PP II p. 154 (a. 1454) : iuramentum praestitimus, tacto vivificae crucis o-o.
CodEp I 2, p. 229 (a. 1465) : tum medio iuramento tacto vivificae crucis o-o, tum ... sponsione humanitatis ... per me praestitis et factis.
δ. osculum Evangelii alicui dare podać Ewangelię do ucałowania; Evangelium osculandum praebere
DŁUG. Hist. V p. 121 : lecto evangelio ... accipit Evangelistam, dat papae o-um Evangelii.
Iuncturae verbales notabiliores
α. osculum(-a) alicui (rei) dare, figere, imprimere, iungere, libare sim.; item defigere ( ListMił p. 139 ) , exhibere ( GALL p. 49,1,6 ; DŁUG. Op. p. 278 ) ;, facere (( DŁUG. Hist. II p. 355 = IV p. 106 ed. nov. ; ;in aliqua re: NIC. BŁ. Tract. fol. g VIa) , inferre ( VHedv p. 521 et saepius), ingerere ( ib. p. 540 et saepius), praebere ( MPH II p. 815, a. 1312 ; sibi invicem: ChrMP p. 105 et saepius), praelibare (inter aliquos: LhnUrk II p. 129, a. 1336) , tradere ( MARTIN. OP. Serm. p. 74 nlb. ).
β. osculo(-is) aliquem fatigare; se osculari; item aliquem (aliquid) foederari (invicem: KADŁUB. p. 30 ) ; se recipere (mutuis osculis de iustitia et pace alludendo ad Vlg. Ps. 84,11 PommUrk II p. 498, a. 1283) ; tangere ( VINC. p. 403 ) , tractare ( FormJ p. 49 ).
γ. ad osculum(-a) concurrere ( CodVit p. 423, a. 1418) , provolvere ( ArPrawn I p. 238, a. 1443) , se recipere ( DŁUG. Hist. IV p. 573 ) , ruere ( PEREGR. fol. q VIb) , suscipi ( DŁUG. Hist. V p. 120 ).
δ. in oscula convenire ( PreussUB I 1 , p. 157, a. 1249) , suspendi ( DANT. in Tom. II p. 34 ) .
II. singularia
a. meton. oscula contemplationis i. q. rozkosze, przyjemności; deliciae
NIC. BŁ. Serm. I p. 6 : noli nimis insistere o-is contemplationis, quia meliora sunt vbera praedicationis.
b. de concr. :część relikwiarza, przeznaczona do całowania przez wiernych; pacificalis pars, quae Christifidelibus ad osculandum porrigebatur
InwKKr p. 12 : caput s. Laurentii in lateribus habet arma ... in pectore est o-um ad instar pacificalis affixum, in quo sunt reliquiae s. Laurentii sub cristallo.
Cf. 1152,24 sqq. et OSCULARE et PACIFICALE.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)