Ogólne
Pełne hasło
Więcej

OCTAVUS

Gramatyka
  • Formyoctavus, octava
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -a, -um -ae
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • 1. ósmy
      • a. + decimus octavus (octavus decimus trigesimus octavus sexagesimus octavus nonagesimus octavus osiemnasty(trzydziesty ósmy(sześćdziesiąty ósmy(dziewięćdziesiąty ósmy
      • b. + medius (dimidius) octavus półósma) siedem i pół
      • c. + met octavus samoósm) będący w towarzystwie 7 osób, jeden z ośmiu
      • d. + met decem octavus sam z siedemnastoma innymi
    • 2. co ósmy
  • II.
    • 1. eccl. praec. eccl. (eodem sensu sg. et pl.) ósmy dzień po jakimś święcie kościelnym lub ośmiodniowy przeciąg czasu od tego święta włącznie
    • 2. mus. mus. t.t. oktawa, interwał muzyczny
  • III.
    • 1. po ósme
    • 2. po raz ósmy

Pełne hasło

OCTAVUS, -a, -um num.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
I. adi.
1. ósmy; qui septimum sequitur.
Iuncturae potiores
a. decimus octavus (octavus decimus osiemnasty; duodevicesimus, cf. supraIII 98,27 sqq.); trigesimus octavus (trzydziesty ósmy; duodequadragesimus), sexagesimus octavus (sześćdziesiąty ósmy; duodeseptuagesimus), nonagesimus octavus (dziewięćdziesiąty ósmy; duodecentesimus), sim.
b. medius (dimidius) octavus (e Pol. półósma) siedem i pół; septem et semis
AnnMP p. 47 (a. 1295) : dimidium o-um mensem vixit post hoc.
KodWp III p. 399 (a. 1373) : pro censu annuali ... per medium o-um grossorum (sic ) nobis presentabit, pro prandio magni iudicii omnes pariter ... medium o-um grossorum nobis solvere tenebuntur.
Cf. etiam AKapSąd III p. 48, a. 1478 et IurMas II p. 71, a. ante 1496.
c. met octavus (e Pol. samoósm) będący w towarzystwie 7 osób, jeden z ośmiu; (una) cum septem aliis cf. supra METOCTAVUS 303,8 sqq.
d. met decem octavus sam z siedemnastoma innymi; septemdecim aliis comitatus
*Lites III p. 75 (a. 1414) : Bransten ... met (ed. in et) decem o-us ... fuerunt ... spoliati.
2. co ósmy; octavus quisque
KodKKr II p. 19 (a. 1351) : tercium denarium de iudicijs et o-um de censu ... scultetus ... possidebit.
DŁUG. LibBen I p. 37 : o-am manipularem decimam in Tharnawa.
II. subst. octava,, -ae f. (sc. dies)
1. praec. eccl. (eodem sensu sg. et pl. ) ósmy dzień po jakimś święcie kościelnym lub ośmiodniowy przeciąg czasu od tego święta włącznie; dies octava post festum eccl. vel octo dies post festum, ipso festo incluso, v. gr. Ascensionis Domini ( PrzywKr p. 2, a. 1324 ), Assumptionis Beatae Mariae Virginis ( DokKujDobrz p. 7, a. 1345) , Corporis Christi ( DokMp IV p. 105, a. 1357 et saepius), Paschae ( DokMp VI p. 18, a. 1387) sim.; item b. Adalberti ( KodPol I p. 46, a. 1242) , s. Andreae ( LibMortVinc p. 90, saec. XIII) , apostolorum Petri et Pauli ( KodWp II p. 9, a. 1288 et saepius) sim.
2. mus. t.t. oktawa, interwał muzyczny; intervallum musicum, diapason
SZYDL. p. 34 : o-a ... semper potenter et viriliter sonat et vocatur Greco nomine dyapason.
FELSZT. OpSimpl fol. A IVa : diapason constituitur ex quinque tonis et duobus semitonijs, vt est ascensus de vt ad fa per o-am ... quia omnis o-a diapason dicitur. Ib. paulo infra modi perfecti sunt, qui eandem mensuram, quam retinent, mutare non possunt ... id est o-a, quinta, quarta.
Ita saepius in textibus mus. saec. XVI.
III. adv. octavo
1. po ósme; octavo loco
Tom. X p. 269 (a. 1528) : septimo ... o-o ... capitaneis ... castri ... a capitaneo generali concessum est etc.
CRIC. p. 279 : o-o minus quam cauta simplicitas.
Cf. Th. IX 2,423, 38.
2. po raz ósmy; octava vice, octavum
KsgPrzem II p. 100 (a. 1451) : et adhuc dico ... sexto, septimo, o-o, nono ... quia est infamis.
Cf. Th. IX 2,423,34 sqq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)