Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MUNIO

Gramatyka
  • Formymunio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ire, -ivi, -itum
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1.
      • a. obwarować,otoczyć murami
      • b. murować
    • 2.
      • a. + terram, viam ripam wykładać kamieniami, brukowaćumocnić
      • b. + ferro (rotam fibulis argenteis (baculum pokryć, okuć Occ. wbić, nabić (na coś)
  • II.
    • 1. + armis (exercitumuzbroić, zabezpieczyć
    • 2. wyposażyć w coś, zaopatrzyć
      • a. concr. pass.
      • b. abstr.
  • III. transl.
    • 1. zabezpieczać, chronić,otaczać opieką
      • α. transl.(sensu latius transl.) bronić
      • β. (sensu debilitato) ostrzegać, przestrzegać
    • 2. zatwierdzać, nadawać moc prawną
  • III.
    • 1. + causam alicuius popierać czyjąś sprawę w sądzie
    • 2. + bronić)zabraniać Refl. wzbraniać się, odmawiać

Pełne hasło

MUNIO, -ire, -ivi, -itum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • A.
I. propr.
1.
a. obwarować,otoczyć murami; circumdare (muro), praesidio firmare.
Additur
muro sim., item blancis et fossato (loca forensia: KodKKr I p. 137, a. 1295). Occ. signis (et metis) wytyczyć granice (przez umieszczenie znaków); (signis positis) terminare
CodSil(M) II p. 36 (a. 1208) : villas ... cum meis baronibus ambivi et signis m-vi.
Ib. p. 49 (a. 1208) : ambitum Trebnicensem m-vi signis, scilicet aggerum erectione et arborum signatione.
KodWp I p. 33 (saec. XIII) : ut hereditates eis a me collatas ... signis et metis m-rem.
b. murować; muro exstruere.
N. constr. sq.
ex :
APozn I p. 368 (a. 1464) : fontem m-re ex lapidibus et lateribus.
2.
a. terram, viam sim.: wykładać kamieniami, brukować; lapidibus sternere (saec. XVI). Occ. ripam umocnić; firmare
Visit. p. 572 (a. 1554) : fluvii rippam ... regens palis firmiter m-vit alias «vthamowal».
b. pokryć, okuć; tegere, v. gr. ferro (rotam sim. KodKrak p. 723, a. 1542 et saepius), item fibulis argenteis (baculum : RachDw I p. 127, a. 1565) . Occ. wbić, nabić (na coś); impingere:
ib. I p. 57 (a. 1554) : ferra palis ligneis m-nda et acuenda (i. imponenda, ut acuti fiant ).
II. sensu latiore
1. uzbroić, zabezpieczyć; armare, ornare, v. gr. armis (exercitum : DŁUG. Hist. IV p. 224, litterae a. 1419) ; clipeo (dorsum: JANIC. p. 163, v. 101 ), item in imagine galea protectionis ( ArHist XI p. 150, saec. XIII).
N. locut.
signo crucis przeżegnać znakiem krzyża; signare ( DŁUG. Op. p. 282 ).
2. wyposażyć w coś, zaopatrzyć; ornare, instruere
a. concr. commeatu (currum: ArHist III p. 477, a. 1521) , libris, calicibus, luminaribus (ecclesiam, syn. decorare, fulcire *KodUJ III p. 45, a. 1474), item (refl. et pass. ) habitu et signo ordinis (s. Sepulcri: KodMp II p. 46, a. 1230) , vestibus (pro hieme: DANT. in Tom. VIII p. 331, a. 1526) cett.
b. abstr. , v. gr. auctoritate ( Tom. II p. 185, a. 1513) , libertatibus et iuribus (syn. privilegiare, insignire: DokMp I p. 123, a. 1360).
N.
sacramentis ( DŁUG. Op. p. 512 et saepius).
III. transl.
1. zabezpieczać, chronić,otaczać opieką; tueri, tutari, firmare.
Additur abl.
patrocinio praesidioque ( PAUL. CR. p. 77 ) , potentatu ( IO. VISL. p. 169 ), item angelica apparitione (syn. caelesti suffragio corroborare :
DŁUG. Hist. I p. 285 = II p. 45 ed. nov.), stabilitate (vitam:
KodMp II p. 157, a. 1284) , virtutibus (se:
SCARB. Sap. III p. 9 ).
N.
α. (sensu latius transl. ) bronić; defendere
AKapSąd III p. 82 (a. 1501) : hospes ... ipsumNicolaum... percussisset; nisi fuisset testis adiutorio m-tus.
β. (sensu debilitato) ostrzegać, przestrzegać; attentum facere, praemonere
Ztschr. XXVII p. 335 (a. 1354) : princeps principem m-it a periculo (v. l. avisatum reddit).
*CodVit p. 89 (a. 1402) : familiares capitanei de Lomse homines nostros sc. Cruciferorum equitando celeriter precedebant, m-ndo Litvanos, sic quod munitione eiusdem familiaris previa ad partes suas evaserunt.
2. zatwierdzać, nadawać moc prawną; confirmare, sancire, ratum esse iubere, praec. litteras publicas sim. (sigillo: KodMp I p. 1, saec. XIII et saepius; item per sigilla: KodWp V p. 352, a. 1423) , appensione sigilli ( PommUrk II p. 7, a. 1254 et saepius), item litteris (decreta: CorpJP III p. 67, a. 1507) .
Syn.
approbare, ratificare ( KodWp V p. 352, a. 1423) , roborare ( PommUrk II p. 7, a. 1254) , vallare ( KodKrak I p. 1, a. 1257).
Simili sensu
munire nude positum
*Dogiel IV p. 156 (a. 1454) : omnium nostri nomine presentem literam sigillandi et m-ndi habentium potestatem sigilla presentibus sunt subappensa.
Occ. decreto iuris:
ARect I p. 372 (a. 1494) : iuris decreto ... m-tum et diffinitum fuerit, quod etc.
III. singularia (iur. )
1. causam alicuius popierać czyjąś sprawę w sądzie; coram iudice defendere
KsgŁawKr p. 84 (a. 1372) : m-ndo causam dicti pueri ... quod dicto puero possit alter census comparari.
2. zabraniać; prohibere (e Pol. bronić)
APozn II p. 56 (a. 1476) : debebunt ... hanc concordiam partes ipse tenere perpetuo ac sibi m-re in primo iudicio bannito hincinde cedere et resignare dictas hereditates.
Refl. wzbraniać się, odmawiać; recusare, abnuere:
ib. I p. 175 (a. 1451) : Dorothea ... censum ... solet solvere de anno ad annum ... non debet se m-re seu excipere quocumque modo dictum solvere censum quolibet anno.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)