- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- A.
I.
propr.
1.
a.
obwarować,otoczyć murami;
circumdare (muro),
praesidio firmare.
Additur
muro
sim., item
blancis et fossato (loca forensia:
KodKKr I
p. 137, a.
1295).
Occ.
signis (et metis)
wytyczyć granice (przez umieszczenie
znaków);
(signis positis) terminare
CodSil(M) II p. 36 (a. 1208) : villas ... cum meis baronibus ambivi et signis m-vi.
Ib. p. 49 (a. 1208) : ambitum Trebnicensem m-vi signis, scilicet aggerum erectione et arborum signatione.
KodWp I p. 33 (saec. XIII) : ut hereditates eis a me collatas ... signis et metis m-rem.
b.
murować;
muro exstruere.
N.
constr. sq.
ex :
APozn I p. 368 (a. 1464) : fontem m-re ex lapidibus et lateribus.
2.
a.
terram,
viam
sim.:
wykładać kamieniami, brukować;
lapidibus sternere (saec.
XVI).
Occ.
ripam
umocnić; firmare
Visit. p. 572 (a. 1554) : fluvii rippam ... regens palis firmiter m-vit alias «vthamowal».
b.
pokryć, okuć; tegere,
v.
gr.
ferro (rotam
sim.
KodKrak
p. 723, a.
1542
et saepius), item
fibulis argenteis (baculum :
RachDw I
p. 127, a.
1565)
.
Occ.
wbić, nabić (na coś); impingere:
ib. I p. 57 (a. 1554) : ferra palis ligneis m-nda et acuenda (i. imponenda, ut acuti fiant ).
II.
sensu latiore
1.
uzbroić, zabezpieczyć;
armare, ornare,
v.
gr.
armis (exercitum :
DŁUG. Hist. IV
p. 224, litterae
a. 1419) ; clipeo (dorsum:
JANIC.
p. 163, v. 101
),
item in imagine galea protectionis (
ArHist XI
p. 150, saec.
XIII).
N.
locut.
signo crucis
przeżegnać znakiem krzyża; signare (
DŁUG. Op.
p. 282
).
2.
wyposażyć w coś, zaopatrzyć;
ornare, instruere
a.
concr.
commeatu (currum:
ArHist III
p. 477, a.
1521)
, libris, calicibus, luminaribus (ecclesiam, syn. decorare, fulcire
*KodUJ III
p. 45, a.
1474),
item
(refl.
et
pass.
)
habitu et signo ordinis (s. Sepulcri:
KodMp II
p. 46, a.
1230)
, vestibus (pro hieme:
DANT.
in
Tom. VIII
p. 331, a.
1526)
cett.
b.
abstr.
,
v.
gr.
auctoritate (
Tom. II
p. 185, a.
1513)
, libertatibus et
iuribus (syn. privilegiare, insignire:
DokMp I
p. 123, a.
1360).
N.
sacramentis (
DŁUG. Op.
p. 512
et saepius).
III.
transl.
1.
zabezpieczać, chronić,otaczać opieką; tueri,
tutari, firmare.
Additur
abl.
patrocinio
praesidioque (
PAUL. CR.
p. 77
)
, potentatu
(
IO. VISL.
p. 169
),
item
angelica apparitione
(syn.
caelesti suffragio corroborare :
DŁUG. Hist. I p. 285 = II p. 45 ed. nov.), stabilitate (vitam:
KodMp II p. 157, a. 1284) , virtutibus (se:SCARB. Sap. III p. 9 ).
N.
α.
(sensu latius transl. ) bronić;
defendere
AKapSąd III p. 82 (a. 1501) : hospes ... ipsumNicolaum... percussisset; nisi fuisset testis adiutorio m-tus.
β.
(sensu debilitato) ostrzegać, przestrzegać; attentum facere, praemonere
Ztschr. XXVII p. 335 (a. 1354) : princeps principem m-it a periculo (v. l. avisatum reddit).
*CodVit p. 89 (a. 1402) : familiares capitanei de Lomse homines nostros sc. Cruciferorum equitando celeriter precedebant, m-ndo Litvanos, sic quod munitione eiusdem familiaris previa ad partes suas evaserunt.
2.
zatwierdzać, nadawać moc prawną; confirmare,
sancire, ratum esse iubere,
praec. litteras publicas
sim. (sigillo:
KodMp I
p. 1, saec.
XIII
et saepius; item per sigilla:
KodWp V
p. 352, a.
1423)
, appensione sigilli (
PommUrk II
p. 7, a.
1254
et saepius), item
litteris (decreta:
CorpJP III
p. 67, a.
1507)
.
Syn.
approbare, ratificare (
KodWp V
p. 352,
a. 1423)
, roborare (
PommUrk II
p. 7, a.
1254)
, vallare (
KodKrak I
p. 1, a.
1257).
Simili sensu
munire
nude positum
*Dogiel IV p. 156 (a. 1454) : omnium nostri nomine presentem literam sigillandi et m-ndi habentium potestatem sigilla presentibus sunt subappensa.Occ. decreto iuris:
ARect I p. 372 (a. 1494) : iuris decreto ... m-tum et diffinitum fuerit, quod etc.
III.
singularia
(iur.
)
1.
causam alicuius
popierać czyjąś
sprawę w sądzie; coram iudice defendere
KsgŁawKr p. 84 (a. 1372) : m-ndo causam dicti pueri ... quod dicto puero possit alter census comparari.
2.
zabraniać; prohibere
(e
Pol.
bronić)
APozn II p. 56 (a. 1476) : debebunt ... hanc concordiam partes ipse tenere perpetuo ac sibi m-re in primo iudicio bannito hincinde cedere et resignare dictas hereditates.Refl. wzbraniać się, odmawiać; recusare, abnuere:
ib. I p. 175 (a. 1451) : Dorothea ... censum ... solet solvere de anno ad annum ... non debet se m-re seu excipere quocumque modo dictum solvere censum quolibet anno.